آدمی با دست هایش سازه هایی را خلق می کند که چشمان هیچ بیننده ای از دیدنش سیر نمی شود و زبان در توصیفش قاصر می ماند. ذهن خلاقی که به بشر هدیه شده و ایده هایش تمامی ندارد. انسان مدام در تلاش است که همه ی این ایده ها را به نمایش بگذارد و عظمت اندیشه اش را به رخ دیگران بکشد.

معماری همان هنری است که جلوه گاه خلاقیت و ذهن پر از ایده ی بشر است و امروز در همه سازه ها خودنمایی می کند. در این میان بناهای تاریخی  نمونه های بارزی از هنر انسان در معماری اند. هنری که در تک تک عناصر معماری ایران جلوه گری و دلربایی می کند و انسان امروزی را به تفکر وا می دارد.

امروز می خواهیم به قلب یکی از خانه های تاریخی کاشان برویم. شهری که در طی هزاران سال قدمتش، محل زندگی اقوام گوناگون بوده و به راستی میزبان خوبی برای یادگاری های تاریخی ایران است. در گوشه گوشه ی بناهای این دیار، هویت ایرانی _ اسلامی موج می زند و دانش هنرمندان این مرز و بوم را در طول تاریخ به نمایش می گذارد.

کارناوال شما را به گشتی در خانه عباسیان دعوت می کند.

خانه عباسیان کاشان

چرا خانه تاریخی عباسیان؟


 _ خانه تاریخی عباسیان یکی از شاهکارهای معماری ایران می باشد که به عنوان نامزد دريافت جايزه زيباترين بنای مسكوني ايرانی – اسلامی در نظر گرفته شده است.

_ این خانه با  داشتن یک رستوران سنتی و فضای دلنشین می تواند جلوه ای متفاوت به سفر شما بدهد و ساعات خوشی را برایتان به ارمغان بیاورد.

_ خانه عباسیان در کاشان و در نزدیکی بسیاری جاذبه های دیگر قرار دارد که می توانند برنامه ی سفر شما را کامل کنند.

_ این خانه تاریخی منحصر به فرد با همه ی چشم انداز های زیبایش تا کنون محل ساخت چندین مجموعه ی تلویزیونی و فیلم سینمایی مانند سريال هاي مسافر ری (زندگی حضرت شاه عبدالعظیم) ، ملاصدرا ، خانه ای در تاريكی (ماه تابان) و جابر بن حیان بوده است.

خانه عباسیان کاشان
photo by Beatrice Wong

خانه ای تاریخی در کاشان

قدمت تاریخ کاشان و آثار و ابنیه اش بر هیچ کس پوشیده نیست. شهری که مجموعه بی نظیری از آثار تاریخی را در خود جای داده است و در تک تک محله هایش تاریخ جریان دارد. منبع بی پایانی از آثار معماری که در جای جای این شهر جا خوش کرده اند آنقدر زیبا و چشم نواز هستند که در عبور از کنارشان به دنبال فرصتی مناسب می گردی به داخلشان سرکی بکشی و سر از تاریخشان در بیاوری.

انتخاب از میان خانه های رنگ و وارنگ که هرکدام قصه ای برای خود دارد و هر کدام تو را به سوی خود می خوانند کار سختی است. اما ناگزیر به انتخابیم و از میان این جلوه های بدیع معماری ایران می رویم به کوچه های قدیمی و  سراغ خانه عباسیان را می گیریم.

خانه تاریخی عباسیان

خانه عباسیان | زیباترین بنای مسکونی ایران

مجموعه تاریخی عباسیان بین سال های 1245 تا 1248 هجری قمری همزمان با دوره قاجار به درخواست حاج محمد ابراهيم تاجر كاشي ( پدربزرگ آيت اله سيد محمد علوي  بروجرودي  معروف به «سيد باغ» ) که از تاجران معروف چینی و بلور در کاشان بود ساخته شد. متاسفانه هیچ اطلاعاتی از معمار این مجموعه در دسترس نیست اما شواهد نشان دهنده آن است که ساخت این بنا  20 سال به طول انجامیده است.

این مجموعه وسعتی بالغ بر 5000 متر مربع و زیربنایی در حدود 7000 متر مربع دارد و دارای 5 طبقه و 5 حیاط می باشد.

جلوه هایی از معماری اصیل ایرانی - اسلامی در طرح های بدیع و نقش های خیال انگیز گچبری و انواع تزئینات خود را به نمایش گذاشته اند و این زیبایی به حدی چشم نواز است که  كه طبق نظر كارشناسان  اين مجموعه را به عنوان نامزد دريافت جايزه زيباترين بنای مسكوني ايرانی – اسلامی در نظر گرفته اند.

این خانه تاریخی منحصر به فرد با همه ی چشم انداز های زیبایش تا کنون محل ساخت چندین مجموعه ی تلویزیونی و فیلم سینمایی مانند سريال هاي مسافر ری ( زندگی حضرت شاه عبدالعظیم )، ملاصدرا، خانه ای در تاريكی ( ماه تابان ) و جابر بن حیان بوده است.

هيأت امنای احياء و مرمت بافت تاريخی كاشان  با همکاری مالي وزارت صنايع و معادن، خانه تاریخی عباسیان را در سال 1374 هجری شمسی خريداري و مرمت کردند و این خانه در سال 1377 هجری شمسی به شماره 2020 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيد. بخشی از این مجموعه ی زیبا به بنیاد سهراب سپهری نقاش و شاعر نامدار معاصر تعلق گرفته است و کل عمارت نیز تحت پوشش سازمان رفاهی تفریحی شهرداری کاشان قرار دارد.

خانه عباسیان کاشان

نام گذاری مجموعه

نامگذاری این مجموعه قصه ی جالبی دارد. نکته جالب 5 حیاط این خانه این است که  اگر اشتراکات هر يك از 5 حیاط  را کنار بگذاریم می توان گفت که هر یک از آنها دارای معماري منحصر به فرد مي باشند. تمایز در این قسمت ها به حدی است که پس از مرگ صاحب اول مجموعه و تقسیم ارث ، صاحبان دیگری هر یک از 5 قسمت را به صورت جداگانه می خرند و بعدها از یکی بودن این قسمت ها تعجب و اظهار بی اطلاعی می کنند.

پس از تفکيک، بخش بيرونی به نام  عباسيان، بخش اندرونی به نام  مسعودی فر، بخش حوضخانه  به نام حقانی، بخش خدمه  به نام عباسی و باغ خانه به نام تقوی خوانده شد.

در حدود صد سال پيش حیاط بیرونی به آقاي عباسيان که يكی از تاجران فرش كاشان بود به مبلغ هزار تومان فروخته شد. خرید خانه ای هزار تومانی در آن زمان خبری نبود که در محافل از آن بگذرند در نتیجه کل شهر از آن خبر دار و کل مجموعه به خانه عباسیان مشهور شد .

معماری خانه عباسیان 

خانه‌ عباسیان به لحاظ معماری، دارای طرحی بسیار قوی و غنی  است و  در آن از تزیینات گچبری و نقاشی و تزیینات معماری اسلامی نظیر رسمی بندی، یزدی بندی، کاربندی، قطاربندی، مقرنس و مشبک در اوج زیبایی و ظرافت استفاده شده است.

سبک معماری در خانه ی عباسیان " گودال باغچه" نام دارد. در اين سبك معماري، بنا پايين تر از سطح كوچه ساخته می شود و اصطلاحاً گود مي باشد. دلیل این کار این است که :

1- به آب قنات دسترسی داشته باشد و فشار آب مورد نیاز برای جریان داشتن تامین شود. 

2- ساختمان در برابر گرمای تابستان و سرمای زمستان عایق باشد.

3- از خاک گودبرداری برای تامین مصالح استفاده شود. خشت خام را همزمان با عملیات گودبرداری در کوره های آجر پزی که در مجاور مجموعه ایجاد شده بود، می پختند. به این وسیله در زمان و هزینه ها صرفه جویی شده و به دلیل همگونی جنس مصالح با خاک زمین های مجاور، استحکام بنا نیز حفظ می شده است.

قرینه سازی در این بنا کاملا رعایت شده  و اگر خطی فرضی در وسط ضلع رسم شود دو قسمت ایجاد شده کاملا قرینه است .

بنا دارای قسمت های زمستانه و تابستانه است و تنوع فصلی در آن به وضوح دیده می شود . بنابراین در هر فصلی از سال از قسمتهایی از بنا که مخصوص فصل و متناسب با آب و هوا بوده ، استفاده می شده است.

ظاهر بی آلایش و درون با شکوه و زیبای بنا خبر از معماری درونگرا در ساخت آن می دهد .

شهر کاشان از دیرباز به دارالمومنین شهرت دارد پس مسائل مذهبی در سراسر خانه رعایت شده و کاربرد معماری محجبه ( نقاب دار ) مثل آنچه که در سایر بناهای دوره ی قاجار مشاهده می شود در ساخت بنا کاملا مشخص است. از تقسیم بنا به دو بخش اندرونی و بیرونی گرفته تا وجود اتاقهای تو در تو و متعدد، جدايي محل سكونت آقايان و خانمها در تالارها، وجود ديوار حجاب در اطراف فضاي بام براي گرفتن ديد همسايه به داخل بنا و... همه و همه نشان از این نوع معماری دارد. بر روی در این خانه هم مثل خانه های قدیم دو کوبه با صداهایی متفاوت نصب شده است تا اهالی خانه از روی صدای کوبه ها تشخیص دهند که مهمانشان آقاست یا خانم.

photo by Nikos Simou

به خانه عباسیان وارد می شویم...

یک سطح شیبدار مسیر ورودی به مجموعه عباسیان را تشکیل می دهد تغییر ارتفاع به حدی آهسته صورت می گیرد شما ناخواسته از سطح کوچه به سمت پایین هدایت می شوید. این مسیر به یک هشتی زیبا و مسقف می رسد كه ديد مستقيم از داخل كوچه به داخل بنا را از بین می برد تا حجاب بنا حفظ شود. سکوهای کناری این هشتی مسقف محل خوبی برای رفع خستگی افراد بیرون بنا است. این هشتی دو راه خروج دارد که یکی به بخش خدمه و دیگری به درون بنا می رسد.

اگر راه ورود به بنا را در پیش بگیریم بعد از عبور از درب اصلی به یک هشتی کوچکتر می رسیم که راهی برای ورود به حیاط حوضخانه و راهی برای ورود به داخل بنا دارد. برای ورود به بنا باید از دالان شیبدار و پر پیچ و خمی که برای از بین بردن دید مستقیم به داخل بنا تعبیه شده و موسوم به دالان حجاب است بگذریم تا به هشتی روباز بزرگی برسیم.

فضای هشتی بزرگ مجموعه مزین به دیواره های حجاب است. این هشتی بزرگ علاوه بر نقش ورودی بنا به عنوان اصطبل موقت برای افرادی که قصد ورود به مجموعه را نداشته اند نیز استفاده می شده است. این قسمت برای سهولت رفت و آمد چهارپایان دارای پله های با ارتفاع کم می باشد و قسمتی نیز برای محل علوفه حیوانات در آن تعبیه شده است.  هشتی با سه درب جداگانه به قسمت های بیرونی، اندرونی و طبقات پایین در بنا راه دارد که در ادامه به هریک از آنها می پردازیم.

photo by Reza Goorangi

بخش بیرونی خانه عباسیان

بخش بیرونی خانه برای اسکان موقت کاربرد داشته و در دو قسمت طراحی گردیده است : طبقات بالا و طبقات پایین

طبقات بالای بخش بیرونی

در طبقات بالای بخش بیرونی اتاق ها و قسمت هایی برای اقامت ميهمانان تجاری، مسافران و اقوام وجود دارد قسمتی هم به اتاق های کار صاحبخانه اختصاص  یافته است. اتاق ها و فضاهای این قسمت عبارتند از :

1- اتاق آيينه

این اتاق که در واقع قسمت شاه نشین و مجلل ترین بخش مجموعه است تزیینات بسیار زیبایی را در خود جای داده و گچبری ها، آیینه کاری ها، درها و پنجره های رنگین و پنجره های گچی نازک فضای خاصی را در آن به وجود آورده است.
در سقف این اتاق آیینه کاریهایی به شکل ماه، ستاره و شمسه مرکزی وجود دارد. با روشن شدن چراغی کوچک و انعکاس نور در منشورهای شیشه ای که به وسیله ی نخ های ابریشمین معلق شده اند، تصویر آسمان زیبای کویر را در سقف بازسازی می کنند. همچنین تامین روشنایی اتاق نیز با این انعکاس نور به راحتی صورت می گرفته است.

این اتاق همانند بسیاری بناهای دیگر مزین به درهای ارسی است . قسمت بالایی این درها دو جداره و دارای پنجره های مشبک گچی و حرکت درها به صورت عمودی می باشد.

زیبایی های چشم گیر این اتاق باعث شده تا مهمانی های خاص و مراسم عقد و عروسی در آن برگزار شده و این اتاق به اتاق عروسی شهرت یابد.

 2- سر پوشیده بزرگ

سرپوشیده ی بزرگ بنایی دو طبقه در مجموعه است که محل برگزاری مراسم مذهبی، جشن ها و عزاداری ها و معادل سالن های اجتماعات و اتاق های کنفرانس امروزی می باشد. طبقه ی اول به آقایان و طبقه ی دوم به خانم ها اختصاص داشته ست. این قسمت وسیع دارای تزیینات کمی بوده و تهویه هوای آن توسط بادگیر صورت می گرفته است .

تامین نور توسط کلاه فرنگی بوده است. کلاه فرنگی سقف به خصوصی است که پنجره هایی به نام پنجره موشی دارد و نور را از خود عبور می دهد و به دلیل شباهت آن به کلاه سربازان فرنگی دوره ی قاجار به این نام خوانده می شود.

photo by hamid arvenaghi
photo by Beatrice Wong

3- ايوان بهاره

این ایوان در فصول معتدل سال مورد استفاده ی ساکنان بوده و نکته ی جالب آن این است که اگر با خط فرضی آن را به دو قسمت تقسیم کنیم، هر دو طرف کاملا قرینه ی یکدیگرند.

در سمت چپ ایوان اتاق های متصل به سرپوشیده ی بزرگ و در سمت راست زمین همسایه قرار دارد . این مسئله باعث به وجود آمدن قناصی در زمین شده است. به کارگیری هوشمندانه قرینه سازی توسط معمار در این قسمت، نواقص را از چشم پنهان کرده است.

photo by amir rizevandi

4- اتاق های آيينه

اتاق های کوچکی در این بخش هستند که مستقیما به بیرون خانه راه دارند و احتمالا محل کار صاحبخانه بوده اند.

وجه تسمیه آنها به دلیل وجود آیینه در آنها نیست بلکه با ایستادن در مقابل یکی از درها و توجه به درهای دیگر، تکرار چهارچوب درها مانند تصویری در آیینه های موازی، جلب توجه می کند و این منظره ی جالب این اتاق ها را به اتاق های آیینه معروف کرده است.

در قسمت پایین همه ی درها تخته ای به نام جناب در وجود دارد که به عنوان راهی برای جلوگیری از ورود گرد و خاک و حشرات موذی مانند عقرب به داخل اتاق کاربرد دارد. همچنین این قسمت هشداری برای درآوردن کفش است و ترکیب آن با ارتفاع کم درها موجب خم شدن سر فرد و ادای احترام می شود.

photo by nikos simou

5- سر پوشيده کوچک

این قسمت در میان اندرونی و بیرونی واقع شده و همانند سرپوشیده بزرگ در ابعاد کوچک تر و با تزیینات بیشتر است. ساکنان برای برگزاری مراسم های خصوصی تر از آن استفاده می کرده اند. به کار گیری رنگ های تیره و روشن بر زیبایی این قسمت افزوده و منظره ی جالبی را ایجاد کرده است. برای تامین روشنایی حلقه هایی در سراسر آن برای آویزان نمودن وسایل روشنایی وجود دارد.

6- اتاق مركزی

این اتاق در مرکز بنا و به عنوان قلب بر بخش بیرونی و درونی تسلط و دید دارد. این قسمت تنها مورد استفاده ی صاحبخانه بوده و تزییناتی از قبیل گچ بری های زیبا، درهای ارسی و پنجره های مشبکی گچی در آن به کار رفته است.

پنجره های مشبک گچی دارای ظرافت خاصی می باشند. بدنه ی آنها از گچ تقویت شده تشکیل شده و تزیین قسمت درونی آنها با شیشه های رنگی نشانی از معماری درونگرا در بنا است.

شومینه ای که در اتاق وجود دارد مربوط به زمان تفکیک بنا به دو قسمت است و بعدها با تخریب دیوار کاذب، شومینه به طور سالم از دیوار جدا گردید.

photo by Behzad Beheshtian

*طبقات پایین بخش بیرونی

طبقات پایین بخش بیرونی شامل قسمت زیر است :

1- آب انبار

به علت جیره بندی آب قنات ها و عدم دسترسی به آب در کلیه ی ساعات شبانه روز، آب در آب انبار ها ذخیره می شده است. آب انبار مجهز به چرخ چاه است که آب را در مخزن ذخیره می کند. این آب پس از تصفیه با روش های فیزیکی و شیمیایی و گذر از تست سالم بودن مصرف می شده است. وجود عایق بندی و سیستم خنک سازی از ویژگی های قابل توجه آب انبار است.

photo by alireza tavanaei

*بخش اندرونی

زندگی روزمره خانواده در بخش اندرونی سپری می شده و توسط درب ها و راه های مخصوص از سایر قسمت ها جدا شده است. این بخش متعلق به محارم خانواده بوده و نامحرمان و مهمانان به آن دسترسی نداشته اند . 

بخش اندرونی نیز مانند بخش بیرونی دارای طبقات بالا و طبقات پایین است . 

طبقات بالای بخش اندرونی

طبقات بالای اندرونی شامل قسمت های زیر است:

1- اتاق شاه نشين

بخش اندرونی مانند بخش بیرونی دارای یک شاه نشین است. در سقف شاه نشین از هنر آیینه کاری و طرح های شمسه و ستاره استفاده شده است که برخی از قطعات آیینه ها اصیل می باشد.

یک شومینه ی بسیار زیبا در آن به چشم می خورد که اطراف آن با استفاده از آب طلا کاری و رنگ های طبیعی تزیین شده است. قسمت بالای شومینه به منظور خروج دود دو جداره بوده و سورخ هایی برای تزریق هوا و کمک به سوختن بهتر ایجاد شده است.

photo by Ehsan Rezvani

2- دريچه راه مخفي

در یکی از اتاق ها یک دریچه با تعدادی پله وجود دارد که به عنوان راه فرار یا راه مخفی این راه ها به خانه ها و محله های اطراف ختم می شده اند و یکی از کاربردهای آن برای خانمها، رفت و آمد به حمام عمومی بوده است.

3- اتاقك مخفي

در اتاق دیگری در بخش اندرونی، دریچه ای وجود دارد که به یک اتاقک کوچک و تاریک متصل است. گمان می رود که این محل برای نگهداری اشیاء قیمتی و گرانقیمت کاربرد داشته است.  هوشمندی معمار در اینجا هم قابل توجه است؛ قرار دادن مکان های مخفی در طبقات بالا بسیار گمراه کننده می باشد زیرا همه ی افراد در طبقات پایین به جستجوی مکان های مخفی می پردازند.

photo by mohsen abdi

*طبقات پایین بخش اندرونی

در طبقات پایین بخش اندرونی امکانات زیر به چشم می خورد :

1- سرويس های بهداشتی قدیمی

در معماری قدیم سرویس های بهداشتی در پشت راه پله های طبقات ساخته می شدند  زیرا در این قسمت ها رفت و آمد کم است، دید مستقیم وجود ندارد و بوی بد کسی را آزار نمی دهد. این قسمت باید حداقل 7 قدم از اتاق ها فاصله داشته باشد و دلیل آن هم یک مساله ی شرعی است که می گوید پاي نجس با هفت قدم راه رفتن روي زمين پاك مي شود.

در اندرونی خانه عباسیان سرویس بهداشتی در پشت راه پله ابتدایی قرار دارد و از کانال آبی در کنار آن استفاده می کند.

2- سردر راه پله بخش اندرونی

این سردر مزین به نقوش شمعدان های بلورين گچبری شده است كه اشاره به شغل صاحب اوليه ی بنا دارد. این مساله در گذشته بسیار مرسوم بوده مانند طرح فرش در خانه طباطبايي ها و طرح سماور و ساعت در خانه بروجردي ها.

3- حوضخانه

تعدیل دما و خنک کردن هوای خانه از دغدغه های معماران در مناطق کویری بوده است. حوضحانه یکی از تمهیداتی است که به این منظور به کار گرفته می شود. به دلیل وجود حوض ها و نهر های آ ، كانال های گردش آب از اطراف اتاق ها، كانال هاي متصل به بادگير و مسايل خاص معماری در حوضخانه هوای مطبوعی جریان می یابد كه خنكی آن در مقايسه با ساير قسمت های بنا كاملاً محسوس است. این قسمت دارای یک حیاط ویژه ی دو طبقه است که راه به ورودی اصلی خانه دارد.

حوضخانه محلی برای خنک شدن اهل خانه در فصول گرم سال بوده است. نورگير مركزی باعث تامين روشنايی آن می شود و در سراسر آن اتاق های مخصوصی وجود دارد. آب قنات پس از ورود به حوضخانه به سوی یکی از اتاق ها که حوض کوچکی دارد هدایت می شود. با جریان یافتن آب در کانال هایی که در طرفین این اتاق قرار دارد، هوا خنک می شود. با توجه به اینکه هر گونه نشتی باعث تخریب پایه ی بنا و طبقات بالا می شود، روش دقیق عایق بندی این کانال ها خبر از دقت عمل و شجاعت معمار می دهد.

رد پای درهای ارسی در اینجا هم مشاهده می شود درها و پنجره هایی که بدون چسب و میخ با هنر گره چینی آراسته شده اند اوج هنر ایرانیان را به نمایش می گذارند .

4- چاه آب

به منظور تامین آب ساکنان علاوه بر قنات از چاه نیز استفاده می شده است. دو حلقه چاه عمیق در بنا وجود دارد که یکی برای ذخیره آب و دیگری برای تامین آب مورد نیاز حوض ها، باغچه ها و سایر قسمت ها کاربرد داشته است.

این چاه ها چرخ مخصوصی داشته اند که دارای 2 سطل بوده و در خلاف جهت یکدیگر حرکت می کرده اند. آب اين چاه هاي عميق پس از استخراج توسط چرخ های مخصوص و نیروی انسانی، در حوضچه کناری می ریخته و سپس توسط کانال ها در سیستم آبرسانی بنا جاری می شده است.

5- حياط باغ

حیاط بسیار زیبایی در مجموعه وجود دارد که با حوض های آب و درختان سرسبز خود، محیط دلگشا و مفرحی را برای ساکنان ایجاد می کرده است. اما این حیاط به دلیل عدم اتمام مرمت قابل بازدید نمی باشد.

آيت ا... سيد محمد علوي بروجردي از علماي مشهور و برجستة معاصر كاشان که فرزند صاحب اولیه بنا می باشند، پس از قرارگرفتن حياط اندروني، حوضخانه و باغ از مجموعه حياط های پنج گانه در سهم الارث خود تصمیم می گیرد كه از حياط حوضخانه به عنوان مكتب خانه و محل تدريس استفاده نموده و حياط باغ را محل اقامه نماز جماعت خويش قرار دهند و به همین علت در بين اهالی شهر به سيد باغ يا آسيد محمد باغ معروف و ملقب می گردند.

photo by David Kocharov

6- سرداب بزرگ

سرداب محلی خنک در خانه است که به دلیل معماري خاص، اختلاف سطح زياد با كوچه، بادگيرها، كانال های عبور آب از زير سطوح و نيز پس‌سرداب های كناری دارای هوای بسیار مطبوعی است. از سرداب برای خواب بعد از صرف ناهار و خنک شدن استفاده می شده است.

پس‌سرداب ها، به صورت اتاقک های کوچکی در داخل خاک و به وسیله نوک نیشه حفر می شوند. در بدنه ی آن هيچگونه مصالحی به کار نمی رود و خنكی زياد، آن را به محل خوبی برای نگهداری غذاهای فاسد شدنی تبدیل می کند.

photo by Mohammadreza

7- رخشويخانه

محلی برای شستشوی لباس ها و پارچه های کثیف در نظر گرفته می شده و حوض آب و کانال های ورود و خروج آب در آن وجود داشته است.

8- عبادتگاه

در کنار همه ی امکاناتی که در این بنا پیش بینی شده است، نوعی مسجد هم وجود دارد. پس‌سردابی که در میان اندرونی و بیرونی قرار گرفته با مزین شدن به گچبری اسماء مقدسه، ادعيه و آيات قرآن به یک عبادتگاه و خلوتگاه خصوصی تبدیل شده است. در گوشه ای از این عبادتگاه تنها سند موجود در بنا به چشم می خورد که با عبارت «سنة 1252» سال اتمام ساخت عبادتگاه را نشان می دهد

*بخش خدمه

بخش خدمه متعلق به خدمتكاران و مستخدمين بوده و دارای حياط و راه عبور و مرور مستقل می باشد. قسمت های مختلف این بخش عبارتند از :

1- مطبخ

مطبخ عنوان قدیمی آشپزخانه های امروزی است و در آن به تهیه غذا و پخت و پز می پردازند. برای شستشوی ظروف در داخل مطبخ حوض آبی وجود دارد كه مجهز به كانال هاي ورود و خروج آب بوده و ابعاد آن هم براي رعايت حد آب كر مناسب است.

محل هاي نگهداري ظروف، تنور و اجاق ها در درون مطبخ به چشم می خورند. برای انتقال دود و دم ناشی از طبخ غذا يك مكنده ی قوی هوا بالای سر تنور و اجاق ها تعبيه شده است كه مانند یک هود طبیعی عمل کرده و توسط يك كانال مرتفع به فضاي بيرون منتهی می شود. روشنایی مطبخ توسط نورگیرهایی که به حیاط خدمه راه داشته اند تامین می شده است که امروزه مسدود گشته اند.

2- حياط خدمه

خدمتکاران از این قسمت برای اقامت، استراحت و کار استفاده می کردند. این حیاط دارای راهی به مطبخ بوده که امروزه مسدود گشته است. حیاط خدمه تنها قسمت مجموعه است كه تا كنون براي خريد آن توافقي با ورثه صورت نگرفته است و به دلیل مسکونی بودن آن، هیچ راه ارتباطی با سایر قسمت های مجموعه ندارد.

راه دسترسی و اطلاعات بازدید

مجموعه خانه عباسیان کاشان در خیابان علوی در کوی سلطان امیراحمد واقع شده است. درب این مجموعه همه روزه از ساعت 9.00 تا 19.00 به روی همگان باز می باشد و با پرداخت نفری 2000 تومان می توانید از آن بازدید کنید.

موقعیت خانه عباسیان بر روی نقشه

بازدیدی مجازی از خانه عباسیان کاشان داشته باشید

 

 

پیشنهادات کارناوالی

در قسمتی از خانه عباسیان یک رستوران سنتی وجود دارد که می تواند لحظات خوشی رابرایتان رقم بزند.

اگر در فصل بهار و ماه های اردیبهشت و خرداد به کاشان سفر کردید ، تماشای مراسم گلابگیری را از دست ندهید.

در بازدید از خانه عباسیان از سایر خانه های تاریخی مثل خانه بروجردی ها و خانه طباطبایی ها هم بازدید کنید. می توانید به دیدن شهر زیرزمینی نوش آباد نیز بروید و سفری به قلب زمین را تجربه نمایید.

کاشان دیدنی های زیادی دارد ، پس با یک برنامه ریزی خوب بهترین گردش خود در تاریخ را تجربه کنید. همچنین می توانید در برنامه ی سفر خود بازدید از روستای تاریخی ابیانه را نیز بگنجانید.

photo by taha nazari

سخن آخر

آیا تا به حال سفری به کاشان داشته اید ؟ کدام خانه ی تاریخی را بیشتر دوست دارید ؟ از خانه ی عباسیان بازدید کرده اید؟ نظرات و تجربیات خود را با دوستان کارناوالی خود به اشتراک بگذارید.

دیدگاه ها : 5
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

فونت -
فونت +
عرض -
عرض +
فاصله متن -
فاصله متن +
تیره
خاکستری
روشن
بستن

خانه عباسیان کاشان | شاهکار معماری ایران

آدمی با دست هایش سازه هایی را خلق می کند که چشمان هیچ بیننده ای از دیدنش سیر نمی شود و زبان در توصیفش قاصر می ماند. ذهن خلاقی که به بشر هدیه شده و ایده هایش تمامی ندارد. انسان مدام در تلاش است که همه ی این ایده ها را به نمایش بگذارد و عظمت اندیشه اش را به رخ دیگران بکشد.

معماری همان هنری است که جلوه گاه خلاقیت و ذهن پر از ایده ی بشر است و امروز در همه سازه ها خودنمایی می کند. در این میان بناهای تاریخی  نمونه های بارزی از هنر انسان در معماری اند. هنری که در تک تک عناصر معماری ایران جلوه گری و دلربایی می کند و انسان امروزی را به تفکر وا می دارد.

امروز می خواهیم به قلب یکی از خانه های تاریخی کاشان برویم. شهری که در طی هزاران سال قدمتش، محل زندگی اقوام گوناگون بوده و به راستی میزبان خوبی برای یادگاری های تاریخی ایران است. در گوشه گوشه ی بناهای این دیار، هویت ایرانی _ اسلامی موج می زند و دانش هنرمندان این مرز و بوم را در طول تاریخ به نمایش می گذارد.

کارناوال شما را به گشتی در خانه عباسیان دعوت می کند.

خانه عباسیان کاشان

چرا خانه تاریخی عباسیان؟


 _ خانه تاریخی عباسیان یکی از شاهکارهای معماری ایران می باشد که به عنوان نامزد دريافت جايزه زيباترين بنای مسكوني ايرانی – اسلامی در نظر گرفته شده است.

_ این خانه با  داشتن یک رستوران سنتی و فضای دلنشین می تواند جلوه ای متفاوت به سفر شما بدهد و ساعات خوشی را برایتان به ارمغان بیاورد.

_ خانه عباسیان در کاشان و در نزدیکی بسیاری جاذبه های دیگر قرار دارد که می توانند برنامه ی سفر شما را کامل کنند.

_ این خانه تاریخی منحصر به فرد با همه ی چشم انداز های زیبایش تا کنون محل ساخت چندین مجموعه ی تلویزیونی و فیلم سینمایی مانند سريال هاي مسافر ری (زندگی حضرت شاه عبدالعظیم) ، ملاصدرا ، خانه ای در تاريكی (ماه تابان) و جابر بن حیان بوده است.

خانه عباسیان کاشان
photo by Beatrice Wong

خانه ای تاریخی در کاشان

قدمت تاریخ کاشان و آثار و ابنیه اش بر هیچ کس پوشیده نیست. شهری که مجموعه بی نظیری از آثار تاریخی را در خود جای داده است و در تک تک محله هایش تاریخ جریان دارد. منبع بی پایانی از آثار معماری که در جای جای این شهر جا خوش کرده اند آنقدر زیبا و چشم نواز هستند که در عبور از کنارشان به دنبال فرصتی مناسب می گردی به داخلشان سرکی بکشی و سر از تاریخشان در بیاوری.

انتخاب از میان خانه های رنگ و وارنگ که هرکدام قصه ای برای خود دارد و هر کدام تو را به سوی خود می خوانند کار سختی است. اما ناگزیر به انتخابیم و از میان این جلوه های بدیع معماری ایران می رویم به کوچه های قدیمی و  سراغ خانه عباسیان را می گیریم.

خانه تاریخی عباسیان

خانه عباسیان | زیباترین بنای مسکونی ایران

مجموعه تاریخی عباسیان بین سال های 1245 تا 1248 هجری قمری همزمان با دوره قاجار به درخواست حاج محمد ابراهيم تاجر كاشي ( پدربزرگ آيت اله سيد محمد علوي  بروجرودي  معروف به «سيد باغ» ) که از تاجران معروف چینی و بلور در کاشان بود ساخته شد. متاسفانه هیچ اطلاعاتی از معمار این مجموعه در دسترس نیست اما شواهد نشان دهنده آن است که ساخت این بنا  20 سال به طول انجامیده است.

این مجموعه وسعتی بالغ بر 5000 متر مربع و زیربنایی در حدود 7000 متر مربع دارد و دارای 5 طبقه و 5 حیاط می باشد.

جلوه هایی از معماری اصیل ایرانی - اسلامی در طرح های بدیع و نقش های خیال انگیز گچبری و انواع تزئینات خود را به نمایش گذاشته اند و این زیبایی به حدی چشم نواز است که  كه طبق نظر كارشناسان  اين مجموعه را به عنوان نامزد دريافت جايزه زيباترين بنای مسكوني ايرانی – اسلامی در نظر گرفته اند.

این خانه تاریخی منحصر به فرد با همه ی چشم انداز های زیبایش تا کنون محل ساخت چندین مجموعه ی تلویزیونی و فیلم سینمایی مانند سريال هاي مسافر ری ( زندگی حضرت شاه عبدالعظیم )، ملاصدرا، خانه ای در تاريكی ( ماه تابان ) و جابر بن حیان بوده است.

هيأت امنای احياء و مرمت بافت تاريخی كاشان  با همکاری مالي وزارت صنايع و معادن، خانه تاریخی عباسیان را در سال 1374 هجری شمسی خريداري و مرمت کردند و این خانه در سال 1377 هجری شمسی به شماره 2020 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيد. بخشی از این مجموعه ی زیبا به بنیاد سهراب سپهری نقاش و شاعر نامدار معاصر تعلق گرفته است و کل عمارت نیز تحت پوشش سازمان رفاهی تفریحی شهرداری کاشان قرار دارد.

خانه عباسیان کاشان

نام گذاری مجموعه

نامگذاری این مجموعه قصه ی جالبی دارد. نکته جالب 5 حیاط این خانه این است که  اگر اشتراکات هر يك از 5 حیاط  را کنار بگذاریم می توان گفت که هر یک از آنها دارای معماري منحصر به فرد مي باشند. تمایز در این قسمت ها به حدی است که پس از مرگ صاحب اول مجموعه و تقسیم ارث ، صاحبان دیگری هر یک از 5 قسمت را به صورت جداگانه می خرند و بعدها از یکی بودن این قسمت ها تعجب و اظهار بی اطلاعی می کنند.

پس از تفکيک، بخش بيرونی به نام  عباسيان، بخش اندرونی به نام  مسعودی فر، بخش حوضخانه  به نام حقانی، بخش خدمه  به نام عباسی و باغ خانه به نام تقوی خوانده شد.

در حدود صد سال پيش حیاط بیرونی به آقاي عباسيان که يكی از تاجران فرش كاشان بود به مبلغ هزار تومان فروخته شد. خرید خانه ای هزار تومانی در آن زمان خبری نبود که در محافل از آن بگذرند در نتیجه کل شهر از آن خبر دار و کل مجموعه به خانه عباسیان مشهور شد .

معماری خانه عباسیان 

خانه‌ عباسیان به لحاظ معماری، دارای طرحی بسیار قوی و غنی  است و  در آن از تزیینات گچبری و نقاشی و تزیینات معماری اسلامی نظیر رسمی بندی، یزدی بندی، کاربندی، قطاربندی، مقرنس و مشبک در اوج زیبایی و ظرافت استفاده شده است.

سبک معماری در خانه ی عباسیان " گودال باغچه" نام دارد. در اين سبك معماري، بنا پايين تر از سطح كوچه ساخته می شود و اصطلاحاً گود مي باشد. دلیل این کار این است که :

1- به آب قنات دسترسی داشته باشد و فشار آب مورد نیاز برای جریان داشتن تامین شود. 

2- ساختمان در برابر گرمای تابستان و سرمای زمستان عایق باشد.

3- از خاک گودبرداری برای تامین مصالح استفاده شود. خشت خام را همزمان با عملیات گودبرداری در کوره های آجر پزی که در مجاور مجموعه ایجاد شده بود، می پختند. به این وسیله در زمان و هزینه ها صرفه جویی شده و به دلیل همگونی جنس مصالح با خاک زمین های مجاور، استحکام بنا نیز حفظ می شده است.

قرینه سازی در این بنا کاملا رعایت شده  و اگر خطی فرضی در وسط ضلع رسم شود دو قسمت ایجاد شده کاملا قرینه است .

بنا دارای قسمت های زمستانه و تابستانه است و تنوع فصلی در آن به وضوح دیده می شود . بنابراین در هر فصلی از سال از قسمتهایی از بنا که مخصوص فصل و متناسب با آب و هوا بوده ، استفاده می شده است.

ظاهر بی آلایش و درون با شکوه و زیبای بنا خبر از معماری درونگرا در ساخت آن می دهد .

شهر کاشان از دیرباز به دارالمومنین شهرت دارد پس مسائل مذهبی در سراسر خانه رعایت شده و کاربرد معماری محجبه ( نقاب دار ) مثل آنچه که در سایر بناهای دوره ی قاجار مشاهده می شود در ساخت بنا کاملا مشخص است. از تقسیم بنا به دو بخش اندرونی و بیرونی گرفته تا وجود اتاقهای تو در تو و متعدد، جدايي محل سكونت آقايان و خانمها در تالارها، وجود ديوار حجاب در اطراف فضاي بام براي گرفتن ديد همسايه به داخل بنا و... همه و همه نشان از این نوع معماری دارد. بر روی در این خانه هم مثل خانه های قدیم دو کوبه با صداهایی متفاوت نصب شده است تا اهالی خانه از روی صدای کوبه ها تشخیص دهند که مهمانشان آقاست یا خانم.

photo by Nikos Simou

به خانه عباسیان وارد می شویم...

یک سطح شیبدار مسیر ورودی به مجموعه عباسیان را تشکیل می دهد تغییر ارتفاع به حدی آهسته صورت می گیرد شما ناخواسته از سطح کوچه به سمت پایین هدایت می شوید. این مسیر به یک هشتی زیبا و مسقف می رسد كه ديد مستقيم از داخل كوچه به داخل بنا را از بین می برد تا حجاب بنا حفظ شود. سکوهای کناری این هشتی مسقف محل خوبی برای رفع خستگی افراد بیرون بنا است. این هشتی دو راه خروج دارد که یکی به بخش خدمه و دیگری به درون بنا می رسد.

اگر راه ورود به بنا را در پیش بگیریم بعد از عبور از درب اصلی به یک هشتی کوچکتر می رسیم که راهی برای ورود به حیاط حوضخانه و راهی برای ورود به داخل بنا دارد. برای ورود به بنا باید از دالان شیبدار و پر پیچ و خمی که برای از بین بردن دید مستقیم به داخل بنا تعبیه شده و موسوم به دالان حجاب است بگذریم تا به هشتی روباز بزرگی برسیم.

فضای هشتی بزرگ مجموعه مزین به دیواره های حجاب است. این هشتی بزرگ علاوه بر نقش ورودی بنا به عنوان اصطبل موقت برای افرادی که قصد ورود به مجموعه را نداشته اند نیز استفاده می شده است. این قسمت برای سهولت رفت و آمد چهارپایان دارای پله های با ارتفاع کم می باشد و قسمتی نیز برای محل علوفه حیوانات در آن تعبیه شده است.  هشتی با سه درب جداگانه به قسمت های بیرونی، اندرونی و طبقات پایین در بنا راه دارد که در ادامه به هریک از آنها می پردازیم.

photo by Reza Goorangi

بخش بیرونی خانه عباسیان

بخش بیرونی خانه برای اسکان موقت کاربرد داشته و در دو قسمت طراحی گردیده است : طبقات بالا و طبقات پایین

طبقات بالای بخش بیرونی

در طبقات بالای بخش بیرونی اتاق ها و قسمت هایی برای اقامت ميهمانان تجاری، مسافران و اقوام وجود دارد قسمتی هم به اتاق های کار صاحبخانه اختصاص  یافته است. اتاق ها و فضاهای این قسمت عبارتند از :

1- اتاق آيينه

این اتاق که در واقع قسمت شاه نشین و مجلل ترین بخش مجموعه است تزیینات بسیار زیبایی را در خود جای داده و گچبری ها، آیینه کاری ها، درها و پنجره های رنگین و پنجره های گچی نازک فضای خاصی را در آن به وجود آورده است.
در سقف این اتاق آیینه کاریهایی به شکل ماه، ستاره و شمسه مرکزی وجود دارد. با روشن شدن چراغی کوچک و انعکاس نور در منشورهای شیشه ای که به وسیله ی نخ های ابریشمین معلق شده اند، تصویر آسمان زیبای کویر را در سقف بازسازی می کنند. همچنین تامین روشنایی اتاق نیز با این انعکاس نور به راحتی صورت می گرفته است.

این اتاق همانند بسیاری بناهای دیگر مزین به درهای ارسی است . قسمت بالایی این درها دو جداره و دارای پنجره های مشبک گچی و حرکت درها به صورت عمودی می باشد.

زیبایی های چشم گیر این اتاق باعث شده تا مهمانی های خاص و مراسم عقد و عروسی در آن برگزار شده و این اتاق به اتاق عروسی شهرت یابد.

 2- سر پوشیده بزرگ

سرپوشیده ی بزرگ بنایی دو طبقه در مجموعه است که محل برگزاری مراسم مذهبی، جشن ها و عزاداری ها و معادل سالن های اجتماعات و اتاق های کنفرانس امروزی می باشد. طبقه ی اول به آقایان و طبقه ی دوم به خانم ها اختصاص داشته ست. این قسمت وسیع دارای تزیینات کمی بوده و تهویه هوای آن توسط بادگیر صورت می گرفته است .

تامین نور توسط کلاه فرنگی بوده است. کلاه فرنگی سقف به خصوصی است که پنجره هایی به نام پنجره موشی دارد و نور را از خود عبور می دهد و به دلیل شباهت آن به کلاه سربازان فرنگی دوره ی قاجار به این نام خوانده می شود.

photo by hamid arvenaghi
photo by Beatrice Wong

3- ايوان بهاره

این ایوان در فصول معتدل سال مورد استفاده ی ساکنان بوده و نکته ی جالب آن این است که اگر با خط فرضی آن را به دو قسمت تقسیم کنیم، هر دو طرف کاملا قرینه ی یکدیگرند.

در سمت چپ ایوان اتاق های متصل به سرپوشیده ی بزرگ و در سمت راست زمین همسایه قرار دارد . این مسئله باعث به وجود آمدن قناصی در زمین شده است. به کارگیری هوشمندانه قرینه سازی توسط معمار در این قسمت، نواقص را از چشم پنهان کرده است.

photo by amir rizevandi

4- اتاق های آيينه

اتاق های کوچکی در این بخش هستند که مستقیما به بیرون خانه راه دارند و احتمالا محل کار صاحبخانه بوده اند.

وجه تسمیه آنها به دلیل وجود آیینه در آنها نیست بلکه با ایستادن در مقابل یکی از درها و توجه به درهای دیگر، تکرار چهارچوب درها مانند تصویری در آیینه های موازی، جلب توجه می کند و این منظره ی جالب این اتاق ها را به اتاق های آیینه معروف کرده است.

در قسمت پایین همه ی درها تخته ای به نام جناب در وجود دارد که به عنوان راهی برای جلوگیری از ورود گرد و خاک و حشرات موذی مانند عقرب به داخل اتاق کاربرد دارد. همچنین این قسمت هشداری برای درآوردن کفش است و ترکیب آن با ارتفاع کم درها موجب خم شدن سر فرد و ادای احترام می شود.

photo by nikos simou

5- سر پوشيده کوچک

این قسمت در میان اندرونی و بیرونی واقع شده و همانند سرپوشیده بزرگ در ابعاد کوچک تر و با تزیینات بیشتر است. ساکنان برای برگزاری مراسم های خصوصی تر از آن استفاده می کرده اند. به کار گیری رنگ های تیره و روشن بر زیبایی این قسمت افزوده و منظره ی جالبی را ایجاد کرده است. برای تامین روشنایی حلقه هایی در سراسر آن برای آویزان نمودن وسایل روشنایی وجود دارد.

6- اتاق مركزی

این اتاق در مرکز بنا و به عنوان قلب بر بخش بیرونی و درونی تسلط و دید دارد. این قسمت تنها مورد استفاده ی صاحبخانه بوده و تزییناتی از قبیل گچ بری های زیبا، درهای ارسی و پنجره های مشبکی گچی در آن به کار رفته است.

پنجره های مشبک گچی دارای ظرافت خاصی می باشند. بدنه ی آنها از گچ تقویت شده تشکیل شده و تزیین قسمت درونی آنها با شیشه های رنگی نشانی از معماری درونگرا در بنا است.

شومینه ای که در اتاق وجود دارد مربوط به زمان تفکیک بنا به دو قسمت است و بعدها با تخریب دیوار کاذب، شومینه به طور سالم از دیوار جدا گردید.

photo by Behzad Beheshtian

*طبقات پایین بخش بیرونی

طبقات پایین بخش بیرونی شامل قسمت زیر است :

1- آب انبار

به علت جیره بندی آب قنات ها و عدم دسترسی به آب در کلیه ی ساعات شبانه روز، آب در آب انبار ها ذخیره می شده است. آب انبار مجهز به چرخ چاه است که آب را در مخزن ذخیره می کند. این آب پس از تصفیه با روش های فیزیکی و شیمیایی و گذر از تست سالم بودن مصرف می شده است. وجود عایق بندی و سیستم خنک سازی از ویژگی های قابل توجه آب انبار است.

photo by alireza tavanaei

*بخش اندرونی

زندگی روزمره خانواده در بخش اندرونی سپری می شده و توسط درب ها و راه های مخصوص از سایر قسمت ها جدا شده است. این بخش متعلق به محارم خانواده بوده و نامحرمان و مهمانان به آن دسترسی نداشته اند . 

بخش اندرونی نیز مانند بخش بیرونی دارای طبقات بالا و طبقات پایین است . 

طبقات بالای بخش اندرونی

طبقات بالای اندرونی شامل قسمت های زیر است:

1- اتاق شاه نشين

بخش اندرونی مانند بخش بیرونی دارای یک شاه نشین است. در سقف شاه نشین از هنر آیینه کاری و طرح های شمسه و ستاره استفاده شده است که برخی از قطعات آیینه ها اصیل می باشد.

یک شومینه ی بسیار زیبا در آن به چشم می خورد که اطراف آن با استفاده از آب طلا کاری و رنگ های طبیعی تزیین شده است. قسمت بالای شومینه به منظور خروج دود دو جداره بوده و سورخ هایی برای تزریق هوا و کمک به سوختن بهتر ایجاد شده است.

photo by Ehsan Rezvani

2- دريچه راه مخفي

در یکی از اتاق ها یک دریچه با تعدادی پله وجود دارد که به عنوان راه فرار یا راه مخفی این راه ها به خانه ها و محله های اطراف ختم می شده اند و یکی از کاربردهای آن برای خانمها، رفت و آمد به حمام عمومی بوده است.

3- اتاقك مخفي

در اتاق دیگری در بخش اندرونی، دریچه ای وجود دارد که به یک اتاقک کوچک و تاریک متصل است. گمان می رود که این محل برای نگهداری اشیاء قیمتی و گرانقیمت کاربرد داشته است.  هوشمندی معمار در اینجا هم قابل توجه است؛ قرار دادن مکان های مخفی در طبقات بالا بسیار گمراه کننده می باشد زیرا همه ی افراد در طبقات پایین به جستجوی مکان های مخفی می پردازند.

photo by mohsen abdi

*طبقات پایین بخش اندرونی

در طبقات پایین بخش اندرونی امکانات زیر به چشم می خورد :

1- سرويس های بهداشتی قدیمی

در معماری قدیم سرویس های بهداشتی در پشت راه پله های طبقات ساخته می شدند  زیرا در این قسمت ها رفت و آمد کم است، دید مستقیم وجود ندارد و بوی بد کسی را آزار نمی دهد. این قسمت باید حداقل 7 قدم از اتاق ها فاصله داشته باشد و دلیل آن هم یک مساله ی شرعی است که می گوید پاي نجس با هفت قدم راه رفتن روي زمين پاك مي شود.

در اندرونی خانه عباسیان سرویس بهداشتی در پشت راه پله ابتدایی قرار دارد و از کانال آبی در کنار آن استفاده می کند.

2- سردر راه پله بخش اندرونی

این سردر مزین به نقوش شمعدان های بلورين گچبری شده است كه اشاره به شغل صاحب اوليه ی بنا دارد. این مساله در گذشته بسیار مرسوم بوده مانند طرح فرش در خانه طباطبايي ها و طرح سماور و ساعت در خانه بروجردي ها.

3- حوضخانه

تعدیل دما و خنک کردن هوای خانه از دغدغه های معماران در مناطق کویری بوده است. حوضحانه یکی از تمهیداتی است که به این منظور به کار گرفته می شود. به دلیل وجود حوض ها و نهر های آ ، كانال های گردش آب از اطراف اتاق ها، كانال هاي متصل به بادگير و مسايل خاص معماری در حوضخانه هوای مطبوعی جریان می یابد كه خنكی آن در مقايسه با ساير قسمت های بنا كاملاً محسوس است. این قسمت دارای یک حیاط ویژه ی دو طبقه است که راه به ورودی اصلی خانه دارد.

حوضخانه محلی برای خنک شدن اهل خانه در فصول گرم سال بوده است. نورگير مركزی باعث تامين روشنايی آن می شود و در سراسر آن اتاق های مخصوصی وجود دارد. آب قنات پس از ورود به حوضخانه به سوی یکی از اتاق ها که حوض کوچکی دارد هدایت می شود. با جریان یافتن آب در کانال هایی که در طرفین این اتاق قرار دارد، هوا خنک می شود. با توجه به اینکه هر گونه نشتی باعث تخریب پایه ی بنا و طبقات بالا می شود، روش دقیق عایق بندی این کانال ها خبر از دقت عمل و شجاعت معمار می دهد.

رد پای درهای ارسی در اینجا هم مشاهده می شود درها و پنجره هایی که بدون چسب و میخ با هنر گره چینی آراسته شده اند اوج هنر ایرانیان را به نمایش می گذارند .

4- چاه آب

به منظور تامین آب ساکنان علاوه بر قنات از چاه نیز استفاده می شده است. دو حلقه چاه عمیق در بنا وجود دارد که یکی برای ذخیره آب و دیگری برای تامین آب مورد نیاز حوض ها، باغچه ها و سایر قسمت ها کاربرد داشته است.

این چاه ها چرخ مخصوصی داشته اند که دارای 2 سطل بوده و در خلاف جهت یکدیگر حرکت می کرده اند. آب اين چاه هاي عميق پس از استخراج توسط چرخ های مخصوص و نیروی انسانی، در حوضچه کناری می ریخته و سپس توسط کانال ها در سیستم آبرسانی بنا جاری می شده است.

5- حياط باغ

حیاط بسیار زیبایی در مجموعه وجود دارد که با حوض های آب و درختان سرسبز خود، محیط دلگشا و مفرحی را برای ساکنان ایجاد می کرده است. اما این حیاط به دلیل عدم اتمام مرمت قابل بازدید نمی باشد.

آيت ا... سيد محمد علوي بروجردي از علماي مشهور و برجستة معاصر كاشان که فرزند صاحب اولیه بنا می باشند، پس از قرارگرفتن حياط اندروني، حوضخانه و باغ از مجموعه حياط های پنج گانه در سهم الارث خود تصمیم می گیرد كه از حياط حوضخانه به عنوان مكتب خانه و محل تدريس استفاده نموده و حياط باغ را محل اقامه نماز جماعت خويش قرار دهند و به همین علت در بين اهالی شهر به سيد باغ يا آسيد محمد باغ معروف و ملقب می گردند.

photo by David Kocharov

6- سرداب بزرگ

سرداب محلی خنک در خانه است که به دلیل معماري خاص، اختلاف سطح زياد با كوچه، بادگيرها، كانال های عبور آب از زير سطوح و نيز پس‌سرداب های كناری دارای هوای بسیار مطبوعی است. از سرداب برای خواب بعد از صرف ناهار و خنک شدن استفاده می شده است.

پس‌سرداب ها، به صورت اتاقک های کوچکی در داخل خاک و به وسیله نوک نیشه حفر می شوند. در بدنه ی آن هيچگونه مصالحی به کار نمی رود و خنكی زياد، آن را به محل خوبی برای نگهداری غذاهای فاسد شدنی تبدیل می کند.

photo by Mohammadreza

7- رخشويخانه

محلی برای شستشوی لباس ها و پارچه های کثیف در نظر گرفته می شده و حوض آب و کانال های ورود و خروج آب در آن وجود داشته است.

8- عبادتگاه

در کنار همه ی امکاناتی که در این بنا پیش بینی شده است، نوعی مسجد هم وجود دارد. پس‌سردابی که در میان اندرونی و بیرونی قرار گرفته با مزین شدن به گچبری اسماء مقدسه، ادعيه و آيات قرآن به یک عبادتگاه و خلوتگاه خصوصی تبدیل شده است. در گوشه ای از این عبادتگاه تنها سند موجود در بنا به چشم می خورد که با عبارت «سنة 1252» سال اتمام ساخت عبادتگاه را نشان می دهد

*بخش خدمه

بخش خدمه متعلق به خدمتكاران و مستخدمين بوده و دارای حياط و راه عبور و مرور مستقل می باشد. قسمت های مختلف این بخش عبارتند از :

1- مطبخ

مطبخ عنوان قدیمی آشپزخانه های امروزی است و در آن به تهیه غذا و پخت و پز می پردازند. برای شستشوی ظروف در داخل مطبخ حوض آبی وجود دارد كه مجهز به كانال هاي ورود و خروج آب بوده و ابعاد آن هم براي رعايت حد آب كر مناسب است.

محل هاي نگهداري ظروف، تنور و اجاق ها در درون مطبخ به چشم می خورند. برای انتقال دود و دم ناشی از طبخ غذا يك مكنده ی قوی هوا بالای سر تنور و اجاق ها تعبيه شده است كه مانند یک هود طبیعی عمل کرده و توسط يك كانال مرتفع به فضاي بيرون منتهی می شود. روشنایی مطبخ توسط نورگیرهایی که به حیاط خدمه راه داشته اند تامین می شده است که امروزه مسدود گشته اند.

2- حياط خدمه

خدمتکاران از این قسمت برای اقامت، استراحت و کار استفاده می کردند. این حیاط دارای راهی به مطبخ بوده که امروزه مسدود گشته است. حیاط خدمه تنها قسمت مجموعه است كه تا كنون براي خريد آن توافقي با ورثه صورت نگرفته است و به دلیل مسکونی بودن آن، هیچ راه ارتباطی با سایر قسمت های مجموعه ندارد.

راه دسترسی و اطلاعات بازدید

مجموعه خانه عباسیان کاشان در خیابان علوی در کوی سلطان امیراحمد واقع شده است. درب این مجموعه همه روزه از ساعت 9.00 تا 19.00 به روی همگان باز می باشد و با پرداخت نفری 2000 تومان می توانید از آن بازدید کنید.

موقعیت خانه عباسیان بر روی نقشه

بازدیدی مجازی از خانه عباسیان کاشان داشته باشید

 

 

پیشنهادات کارناوالی

در قسمتی از خانه عباسیان یک رستوران سنتی وجود دارد که می تواند لحظات خوشی رابرایتان رقم بزند.

اگر در فصل بهار و ماه های اردیبهشت و خرداد به کاشان سفر کردید ، تماشای مراسم گلابگیری را از دست ندهید.

در بازدید از خانه عباسیان از سایر خانه های تاریخی مثل خانه بروجردی ها و خانه طباطبایی ها هم بازدید کنید. می توانید به دیدن شهر زیرزمینی نوش آباد نیز بروید و سفری به قلب زمین را تجربه نمایید.

کاشان دیدنی های زیادی دارد ، پس با یک برنامه ریزی خوب بهترین گردش خود در تاریخ را تجربه کنید. همچنین می توانید در برنامه ی سفر خود بازدید از روستای تاریخی ابیانه را نیز بگنجانید.

photo by taha nazari

سخن آخر

آیا تا به حال سفری به کاشان داشته اید ؟ کدام خانه ی تاریخی را بیشتر دوست دارید ؟ از خانه ی عباسیان بازدید کرده اید؟ نظرات و تجربیات خود را با دوستان کارناوالی خود به اشتراک بگذارید.