سی و سه پل اصفهان | پل تاریخی زاینده رود

امروز : ?

دمای کنونی : ?

پیشنیه دما : ?

کمیـنه دما : ?

?

?

?

?

  • location_on استان اصفهان، شهر اصفهان

نام اصفهان که می آید تصویری از زاینده رود در ذهن ها نقش می بندد که با گذرش از میان شهر، حیات را به آن هدیه می کند. سال هاست که زاینده رود و کناره هایش برای مردم اصفهان حکم بخشی جدا نشدنی از زندگی را دارد. محال است مهمان آنها باشی و از لذت شب نشینی ها در کنار این رود، جا بمانی.

زاینده رود به لطف حضور پل ها چهره ای تماشایی تر به خود گرفته و در طول سالیان دراز دل هر بیننده ای را ربوده است. این پل ها تنها راهی برای عبور و مرور و رفتن از ساحل زاینده رود به ساحل دیگر نیستند، آنها به گونه ای ساخته شده اند که بتوان به هنگام عبور لحظه ای ایستاد و از مناظر لذت برد. آنها بخشی جدانشدنی از تاریخ و حتی فرهنگ اصفهانند و نزد مردم از ارزش زیادی برخوردار می باشند.

می خواهیم به سراغ یکی از این پل ها برویم و گوشه گوشه ی آن را مورد بررسی قرار دهیم. سی و سه پل، نام همان پلی است که برای مسافران اصفهان نامی آشنا به نظر می رسد و یکی از جاذبه های مهم شهر است.

کوله بارتان را ببندید و همراهمان شوید...

کارناوال شما را به گشتی متفاوت بر روی سی و سه پل دعوت می کند...

سی و سه پل
photo by Henry Tiong

چرا سی و سه پل؟


- سی و سه پل یکی از جاذبه های شاخص اصفهان می باشد که ارزش تاریخی فراوانی دارد.

- اطراف این پل یکی از مشهورترین تفرجگاه های مردم اصفهان است و به هنگام غروب در کنار آن به تفریح می پردازند.

سی و سه پل | شاهکار نصف جهان

در میانه های شهر اصفهان، و بر روی بستر زاینده رود، پل هایی وجود دارند که هر کدامشان قصه ای را از قلب تاریخ روایت می کنند. یکی از آنها سی و سه پل است که یادگاری از دوران صفویه می باشد و شاهکاری در معماری ایران به شمار می رود. بیش از چهارصد سال است که این پل زیبایی هایش را به نمایش گذاشته و استوار در جای خود ایستاده است.

نام این اثر ارزشمند از تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ی ثبت ۱۱۰ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و به عنوان یکی از پرطرفدارترین جاذبه های ایران از آن یاد می شود.

سی و سه پل
photo by Mahdi Ks

تاریخچه سی و سه پل | ابهاماتی در تاریخ

سی و سه پل، بنایی مستحکم می باشد که توسط الله‌وردیخان اوندیلادزه گرجی، سردار مشهور شاه عباس، ساخته شده است. برخی از گرجی تبارها بر این عقیده اند که چون حروف الفبای گرجی سی و سه حرف دارد و الله‌وردیخان از تبار گرجی ها بوده این پل نیز سی و سه دهانه دارد اما این نظریه کاملا رد شده چرا که در ابتدا پل 40 دهانه داشته است.

ااز سوی دیگر کارشناسان عدد صد و سی و سه را مربوط به آناهیتا (الهه آب) می دانند و معتقدند این پل نیز مانند بیشتر سازه های آبی و پل ها نمادی از آناهیتا می باشد.

در زمان شاه عباس، پلان اصلی شهر اصفهان، چهار باغ بود که از دو محور عمود بر هم تشکیل می شد. سی و سه پل در امتداد یکی از این محورهای اصلی قرار گرفت تا چهارباغ عباسی را به چهارباغ بالا، باغ هزارجریب، عباس آباد و محله جلفا متصل کند.

در آن زمان این پل 40 دهانه داشت اما به مرور زمان با کشت درختان و انحراف آب بعضی از آنها متروک شدند. در سال 1330 مصطفی خان مستوفی، شهردار اصفهان، اراضی اطراف پل را آزاد می کند و پس از باز کردن مجرای عبور آب، دیواری سنگی را در سمت شمال آن می سازد که هنوز آثار آن دیده می شود.

در منابع مختلف، سال های متفاوتی را برای بنای سی و سه پل نوشته اند اما برای بررسی دقیق تر آن بهتر است به گشت و گذار کوچکی در تاریخ بپردازیم. تمامی شواهد موجود دال بر این مطلب می باشد که در سال ۱۰۱۸ و در زمان برگزاری جشن گلریزان در حضور شاه عباس این پل وجود داشته اما با بازگشت به سال های پیشین و بررسی اسناد به این نتیجه می رسیم که سال اتمام کار پل در منابع مختلف، یکسان نیست.

به عنوان مثال اسکندربیک ترکمان، که منشی نویسنده کتاب عالم آرای عباسی در تاریخ صفویان از زمان تاسیس این سلسله تا مرگ شاه عباس یکم می باشد در وقایع سال 1011 هجری قمری چنین آورده است:

در انتهاى خیابان، باغى بزرگ و وسیع، پست و بلند، نه طبقه جهت خاص پادشاهى طرح انداخته بباغ عباس آباد موسوم گردانیدند و پل عالى مشتمل بر چهل چشمه به طرز خاص، میان گشاده که در هنگام طغیان آب در کل، یک چشمه به نظر در مى آید، قرار دادند که بر زاینده رود بسته شده هر دو خیابان بیکدیگر اتصال یابد.

 حاج میرزا حسن خان جابرى انصارى، مورخ، محقق و ادیب فرزانه اصفهان نیز در تاریخ اصفهان و رِى در قسمتی از وقایع مربوط به سال 1005 هجری قمری، چنین توصیفی از اصفهان ارائه می دهد:

شاه عباس اصفهان را پاىتخت دائمى خود نموده طرح عمارات عالیه انداغخ، سر درب درب قیصریه جنگ او است با ازبکان.

و در ادامه در وقایع سال 1008 هجری قمری چنین می نویسد:

شاه از هرات به اصفهان آمده و تکمیل طرح عمارات و باغات که هر یک از امراء باغى به نما خود ساخته در حواشى چهار باغ کهنه در چهار باغ بالا.

و در ادامه می گوید:

شاه عباس به اصفهان برگشت، اللهوردیخان را فرمود پل زاینده رود را با عمارات دیوانى بساخت.

وی در وقایع سال 1012 چنین می نویسد:

بناى سر درب عالى عیصریه و کاشى کارى ممتاز آن …

میرزا علینقى کمره ‏اى متخلص به نقى و از شعراى دوره شاه عباس چنین ابیاتی را سروده است:

فلک قدر الله و یردى که قدر ز عباس شاه اندر ایام یافت

بامداد بیگ ویردى دادگر پلى کدر آغاز و انجام یافت

بسعى ملک سیرت آقا حسین بخیر العمل حسن اتمام یافت

به دست زبر دست صعب امیر چو بند امیر این بنا نام یافت

پى سال تاریخ این پل نیافت کسى خوبتر از پل اتمام یافت

می توان گفت که بر اساس کتاب عالم آرا  پل در سال ۱۰۱۱ هجری قمری ساخته شده است اما در گفته‏ هاى جابر انصارى تناقض وجود دارد؛ وی در قسمتی اشاره می کند که پل در همان سال 1011 هجری قمری احداث گردیده اما در قسمتی دیگر این تاریخ را مربوط به زمان صدور دستور ساخت می داند. او در قسمتی دیگر اشاره به این دارد که ساخت پل  با سر در قیصریه مقارن بوده و این در حالی است در وقایع سال ۱۰۱۲ به ساخت سر در قیصریه اشاره کرده است.

بر اساس سروده ی نقى کمره ‏اى هم ساخت پل امیر در سال 1005 هجری قمری انجام شده ولی تاریخ شروع آن مشخص نیست و اگر منظور از این پل همان سی و سه پل باشد، ساختن آن حداقل باید در سال 1003 هجری قمری شروع شده باشد تا در 1005 هجری قمری به پایان برسد.

 در این میان نکته ی مهم این است که با توجه به احداث ساختمان عباس آباد در یک سوی زاینده رود قطعا باید پلی برای ایجاد ارتباط در آن زمان وجود داشته باشد. همچنین تاریخ ساختمان چهارباغ هم مطابق اسناد در سال 1005 هجری قمری است.

از سوی دیگر الله‌وردیخان که مامور ساخت پل بود، در سال 1004 هجری قمری از طرف شاه عباس اول به ایالت فارس منسوب و به اداره امور آن دیار مشغول شد و پس از آن حکومت کهگیلویه نیز به وی واگذار گردید. از مجموعه اسناد تاریخی چنین بر می آید که شاه عباس پس از استقرار به سلطنت، درصدد بوده که اصفهان را به پایتختى انتخاب کند و به همین دلیل دستوراتی را در جهت آبادانی آن صادر نمود. اعزام الله‌وردیخان به فارس را می توان از همین دسته دستورات دانست تا وی بتواند اقدامات عمرانى اصفهان را در نظر گیرد. بنابراین باید عمران و آبادانی این شهر بعد از تاریخ اعزام الله وردیخان پس از سال 1004 هجری قمری صورت گرفته باشد.

در اینجا باید اشاره نمود که در یکی از اسناد تاریخی، هم ساختمان پل الله‌وردیخان و هم آبادانی خیابان چهار باغ در 1005 هجری قمری پایان یافته و به دنبال آن تکایای چهارباغ در ۱۰۱۱ هجری قمری ساخته شده اند. عاقبت در سال 1025 هجری قمری تمام ساختمانهایی که از زمان شاه عباس آغاز شده بود، به پایان رسیدند.

 در اینجا این سوال پیش می آید که چرا در برخی منابع گفته شده که الله‌وردیخان در سال 1011 هجری قمری مامور ساخت پل شده در حالی که تاریخ اتمام آن 1005 هجری قمری ذکر شده است؟ در پاسخ می توان گفت که الله‌وردیخان ابتدا طبقه ی زیرین پل را در سال 1005 به پایان رسانده و در سال 1011 مامور شده تا آن را تکمیل کند و طبقه ی بالا را بسازد تا به هنگام طغیان رودخانه، اخلالی در عبور و مرور پیش نیاید. احتمالا طغیان زاینده رود دلیل این تصمیم بوده و به این صورت دیگر جای شکی باقی نمی ماند. 

از سوی دیگر می توان گفت که پلی که کمره ‏اى به آن اشاره کرده در فارس بوده ولى چون در تاریخ به چنین پلی اشاره نشده به ناچار باید این پل را همان سی و سه پل دانست.

 معماری سی و سه پل

معمار سی و سه پل استاد حسین بناء اصفهانی می باشد که پسرشان محمدرضا اصفهانی شاهکاری همچون مسجد شیخ لطف الله را خلق کرده است. بر خلاف اینکه معمولا پل‌ها در قسمت های کم عرض ساخته می شوند، وی برای ساخت این پل، عریض ترین قسمت رودخانه زاینده رود را انتخاب نمود چرا که این قسمت رودخانه در بستری کم عمق، وسیع و آرام ایجاد شده و دارای چشم اندازی تماشایی بود.

برای ساخت سی و سه پل از سه نوع مصالح عمده استفاده شده است: سنگ برای قسمت های زیرین و آجر و ملات ساروج و گچ برای قسمت های فوقانی. بر اساس نظر کارشناسانِ زمین‌شناسی و میراث فرهنگی، پایه و فونداسیون این پل به گونه‌ای ساخته شده که رطوبت، دوام و استحکام آن را افزایش می دهد و به همین دلیل است که در دراز مدت نیز، آب نمی تواند آسیبی به آن بزند.

براساس شرحی که سِر پِرسى سایکس Sir Percy Molesworth Sykes)‎) ژنرال، نویسنده، و جغرافیدان انگلیسی راجع به سی و سه پل و وضعیت آن در آخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجرى ارائه داده است، ورود به مدخل پل از یک شاهراه سنگ فرش شده ممکن بوده و در پل نیز سه معبر در سه سطح مختلف وجود داشته است.

در دو طرف پل طاق نماهاى سرپوشیده ای به چشم می خورد که از یک سو به رودخانه و از سوی دیگر به میان پل مشرف هستند و باعث شده اند تا معبر باریکِ مسقفی در دوسوی پل ایجاد شود. پیاده‌روی پل دارای 99 طاقچه است که در آنها تابلوهای نقاشی بوده و امروزه اثری از آنها دیده نمی شود. در جلوی این پل نیز مجسمه رضا شاه بر روى ستونى به ارتفاع ۵ متر وجود داشته که بر اسبی سوار بوده است اما امروزه در میدان 14 اسفند قرار دارد.

طاق های پل دارای ستون هایی به ارتفاع 7 تا 9 متر هستند که سقف را سرپا نگه داشته اند و بسیار شکوهمند و مستحکم به نظر می رسند.

در ابتدا این پل، 360 متر طول و 40 چشمه (طاق بزرگ) داشته اما امروزه ۳۳ دهانه و 14 متر عرض دارد و با ۲۹۵ متر طول به عنوان طویل ترین پل زاینده رود از آن یاد می شود. در گذشته این پل دارای 6 معبر بود که عبارت بودند از:

1- راه وسط که مخصوص عبور سواره و گردونه‏ ها بود.

۲ و ۳- دو طرف پل که از میان گالری های زیبا عبور می کرد و به پیاده رو اختصاص داشت.

۴ و ۵- پشت بام هاى گالری ها از دو طرف که دور آن نرده داشته و به هنگام طغیان زاینده رود به تفرجگاه باشکوهى تبدیل می شده است.

6- سرانجام گالری هاى پل به وسیله پله‏ هاى ظریف به زیر پل می رسید و این مکان در مواقع کم آبی، محل عبور و مرور بود. 

 اما امروزه تنها دو معبر پیاده رو در آن وجود دارد؛ یکی در بالا که سقف آن آسمان است و دیگری در پایین که مسقف است و در میان پایه‌های مرکزی پل و به فاصله کمی از بستر رودخانه ایجاد شده است.

سی و سه پل
photo by Ebi Zandi
سی و سه پل
photo by Hussein F Rahim
سی و سه پل
photo by Zahra Baghban
سی و سه پل
photo by Ste Ba

نام های مختلف سی و سه پل

آنچه که امروزه به نام سی و سه پل می شناسیم، در طول تاریخ نام های دیگری نیز داشته است:

پل شاه عباسى به واسطه ی آنکه شاه عباس دستور ساخت آن را داد.

پل الله‌ورديخان زیرا وی در ساخت این پل تلاش کرد.

پل جلفا به سبب اینکه محل عبور مردم جلفا (محله ای در اصفهان) بوده است.

پل چهل چشمه چرا که در ابتدا 40 چشمه داشته است.

سى و سه چشمه که به سبب باقی ماندن 33 چشمه در آن به این نام معروف شده است.

پل زاینده رود به سبب اینکه طویل ترین پل بر فراز زاینده رود می باشد.

سی و سه پل
photo by Mohamadreza Domiri Ganji
سی و سه پل
photo by Alireza Vaezi

سی و سه پل | میزبان مراسم ها در گذشته

در زمان صفویان سی و سه پل محل برگزاری برخی جشن ها بوده که به اختصار به آنها اشاره می کنیم:

جشن آب پاشان: در سفرنامه های جهانگردان اروپایی به برگزاری جشنی در 13 تیر هر سال در کنار سی و سه پل اشاره شده که شاه، بزرگان، شعرا و سیاستمداران و ساير مردم در آن حضور داشتند. در این مراسم که به جشن آب پاشان یا آبریزگان شهرت داشته، مردم با پاشیدن آب و گلاب روی یکدیگر به شادمانی و پایکوبی می پرداختند.

مراسم خاج‌شویان: خاج‌شویان نام یکی جشن‌های مسیحی است که به مناسبت غسل تعمید حضرت مسیح برگزار می شود. پیروان دین مسیح با اعتقاد بر اینکه که آب در این روز مقدس شده به درون آبهای جاری می روند و در آنها شنا می کنند.

ارمنیان ایران در زمان صفویان، این مراسم را در روز سیزدهم ماه ژانویه (24 دی) در کنار سی‌ و سه‌پل اصفهان برگزار می‌کردند. جالب است بدانید که در آن دوره ارامنه حق داشتند تا به میدانى که در ابتدای پل بود بیایند و به تبادل کالا با اصفهانی ها بپردازند اما اجازه ی عبور از پل را نداشتند. 

نوروز : در دوره ی صفویان جشن نوروز از سه تا هفت شبانه روز به طول می انجامید و سی و سه پل چراغانی می شد. گاهی شاه عباس دستور مراسم گلریزان بر سر پل را می داد و گل‌هاى فراوان در راه شاه و همراهان وی ریخته می شد. در سال ۱۰۱۸ جشن فروردین با محرم مصادف شد اما باز هم به فرمان شاه، هفت شبانه روز جشن نوروز برگزار گردید و بر سر پل گلریزان شد. به واسطه ی هنرنمایی مردم اصفهان در چراغان و آذین بندى شهر و سی و سه پل، شاه مبلغ پانصد تومان از مالیات آن سال را به ساکنان اصفهان بخشید.

سی و سه پل
photo by Mostafa Askarnezhad

خوشگذرانی در پلی تاریخی

سی و سه پل تنها یک بنای تاریخی نیست که گاهی به آن سر بزنید و گشتی در گذشته را تجربه نمایید. این پل هنوز هم همچون نگینی بر انگشتری اصفهان می درخشد و مردم ارزش بسیار زیادی برای آن قائلند. کافیست در نزدیکی های غروب به آنجا سری بزنید تا هم از قدم زدن بر روی پل و تماشای چشم انداز غروب لذت ببرید و هم در شادمانی مردمی که در کنار آن گرد هم آمده اند و بی بهانه خوشحالند، سهیم باشید.

می توانید در اطراف پل سری به کافه ها و رستوران ها بزنید و لحظات خوشمزه ای را نیز برای خود خلق کنید. فضای سبز کنار این پل، تفرجگاهی برای ساکنان و مهمانان این شهر است و همیشه جمعیت زیادی را در آنجا می بینید.

اگر دیدید در کنار پل نوازنده یا آوازخوانی وجود دارد، تعجب نکنید، این خاصیت شب های سی و سه پل است که هر کسی را سرشار از احساس می کند.

سی و سه پل
photo by Reza Rafiee

زیبای های به یغما رفته سی و سه پل در نبود آب

اسم آب و رود که می آید تصویری از انعکاس آسمان در زمین در ذهن هر کسی نقش می بندد اما آسمان اصفهان مدت هاست که خودش را در آب زاینده رود نگاه نکرده و شاید تصویرش را بر فراز این شهر از یاد برده است. آب در زاینده رود جاری می شد و از زیر سی و سه پل عبور می کرد تا زندگی را در شهر جاری سازد.

مردم در زمان جاری بودن آب سوار بر قایق ها می شدند و زیبایی های پل را از نمایی دیگر به تماشا می نشستند. حالا سی و سه پل چهره ای غمگین به خود گرفته و وجودش سرشار از زخم هایی است که روز به روز به دردشان افزوده می شود. مردم باز هم به کنار این پل می آیند اما نگاهشان پر از حسرت روزهای شیرینی است که نمی دانند به بازگشتشان امید داشته باشند یا نه؟ 

 این روزها دیگر به سان گذشته، زاینده رود جوش و خروش همیشگی را ندارد و تنها گَه‌گُداری سری به اصفهان می زند تا پل های تاریخی اصفهان مثل سی و سه پل با تماشای چهره‌شان در آب، زیبایی‌هایشان را از یاد نبرد. آیا می شود باز هم به آن صفای همیشگی گذشته ها بازگشت؟

راه دسترسی

آدرس

استان اصفهان، شهر اصفهان،میدان انقلاب

راه دسترسی

 برای رسیدن به سی و سه پل می توانید از وسایل نقلیه زیر استفاده نمایید:

1- اتوبوس شامل خطوط میدان جمهوری اسلامی- میدان انقلاب و ترمینال قوشخانه - میدان انقلاب 

2- مترو از طریق ایستگاه های سی و سه پل و میدان انقلاب

3- تاکسی های مختلفی که از نقاط مختلف شهر به میدان انقلاب می روند.

لطفا منتظر بمانید ....

نمایش جاذبه های گردشگری نزدیک

سی و سه پل
photo by Siamak Memarian

سی و سه پل از نگاه دیگران

پرسی سایکس، ژنرال انگلیسی، سی و سه پل را یکی از پل های درجه اول جهان خوانده و شاردن، جهانگرد فرانسوی آن را شاهکار معماری و شگفت انگیز دانسته است.

دن گارسیا، سفیر پادشاه اسپانیا در دربار شاه عباس صفوی، از این پل به عنوان یکی از بهترین آثار معماری ایران یاد می کند و در این باره می نویسد:

این پل نیز از بناهای الله‌وردیخان اوندیلادزه گرجی است و با اینکه دشمنان و حاسدانش می‌گویند این بنا با پول ساخته شده است، نمی‌توانند انکار کنند که بانی شخص اوست. اما باور عموم مردم که حقیقت نیز همان است، این است که الله‌وردیخان پل را به خرج خود ساخته است.

 لرد کوزن، سیاستمداربریتانیا و ایران‌شناس درباره ی آن چنین می گوید:

  انسان هیچ انتظار ندارد برای دیدن آنچه که روی هم رفته می‌توان آن را باشکوه‌ترین پل دنیا نامید، ناچار از مسافرت به ایران باشد. 

سی و سه پل
photo by Amin Zallaghi

دغدغه های کارناوالی

سی و سه پل شاهکاری ارزشمند است که به سبب خشکی زاینده رود در معرض خطر جدی قرار دارد. همانگونه که گفته شد پایه های این پل در صورت وجود رطوبت مستحکم باقی می مانند و  این خشکی می تواند آسیب های جبران ناپذیری را به آن وارد آورد.

تن این پل پر است از یادگاری هایی که تنها برای تفریح بر روی آن نگاشته شده اند اما زخمی ابدی را بر پیکره ی سی و سه پل نقش کرده اند. با وجود تمامی اطلاع رسانی ها هنوز هم یادگاری نویسی بر روی ابنیه‌های تاریخی ادامه دارد و هر کدام از این نوشته و نقش و نگارها و حتی کنده کاری ها می تواند قدمی در جهت مرگ یک اثر باشد.

سی و سه پل
photo by Zahra Baghban
سی و سه پل
photo by Morteza Akhnia

توصیه های کارناوالی

در سفر به اصفهان از چشیدن طعم غذاهای این شهر غافل نشوید.

خرید سوغات و صنایع دستی را فراموش نکنید و وقتی را به آن اختصاص دهید.

گشت و گذاری مجازی را در سی و سه پل تجربه کنید


سخن آخر

تا به حال تجربه ی سفر به اصفهان را داشته اید؟

سی و سه پل را از نزدیک دیده اید؟

از جاذبه های دیگر این شهر برایمان بگویید.

منتظر نظرات، پیشنهادات و تجربیات شما عزیزان هستیم...

 

دیدگاه و تجربه سفر
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

پرسش و پاسخ
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

عکس های کاربران