برترین عکاس خبری سال 2015 از نگاه گاردین؛ یانیس براکیس

هر ساله در روزهای پایانی سال، رسانه‌های معتبر دنیا مجموعه‌ای از عکس‌های منتخب و تاثیرگذار سال را منتشر می‌کنند؛ عکس‌هایی که گاهی از هزاران کلمه گویاترند و بخشی از حافظه تصویری جهان را می‌سازند.

در این مطلب به برترین عکاس خبری سال 2015 از نگاه گاردین می‌پردازیم؛ عنوانی که در آن سال به یانیس براکیس، عکاس یونانی خبرگزاری رویترز، رسید. گاردین او را به‌عنوان عکاس آژانس خبری سال 2015 معرفی کرد؛ به‌ویژه به خاطر ثبت دو روایت مهم و تکان‌دهنده از آن سال: بحران پناهجویان در مسیر ترکیه به یونان و بحران مالی در کشور خودش، یونان.

این گزارش، هم مروری است بر قاب‌های خبری براکیس و هم فرصتی برای دیدن این نکته که عکاسی خبری چگونه می‌تواند رنج، امید، ترس و مقاومت انسان‌ها را بدون توضیح اضافه به تصویر بکشد. اگر به روایت‌های تصویری علاقه دارید، دیدن مجموعه‌هایی مثل ایران از نگاه گردشگران خارجی یا عکس های جزیره قشم و هرمز از لنز دوربین عکاس آلمانی هم می‌تواند برایتان جذاب باشد؛ چون هر کدام از زاویه‌ای متفاوت، داستان یک سرزمین را روایت می‌کنند.

همراه کارناوال باشید تا با یانیس براکیس و عکس‌های ماندگار او بیشتر آشنا شویم...

برترین عکاس کیست؟

در سال 2015، نشریه انگلیسی گاردین، «یانیس براکیس» عکاس رویترز را برای مجموعه عکس‌هایش از بحران پناهجویان و بحران مالی یونان، به‌عنوان عکاس آژانس خبری سال 2015 انتخاب کرد. این انتخاب به دلیل قدرت روایت‌گری، حضور مداوم در قلب بحران و نگاه انسانی او به رویدادهای تلخ آن سال بود.

یانیس براکیس ...

براکیس متولد 1960 در آتن بود و عکاسی را به‌صورت حرفه‌ای دنبال کرد. او عکاسی را در مدرسه هنر و فناوری آتن آموخت و بعدها تحصیلات خود را در دانشگاه میدلسکس لندن ادامه داد. بخش مهمی از فعالیت‌های او در سال 2015 مربوط به بحران پناهجویان سوری، عراقی، افغان و ایرانی در مسیر یونان بود. در همان سال، بسیاری از عکس‌های او از وضعیت دشوار پناهجویان در جزایر یونان، مرز یونان و مقدونیه و مسیرهای مهاجرتی اروپا در رسانه‌های بین‌المللی منتشر شد.

یانیس براکیس بعدها نیز به‌خاطر همین نگاه انسانی شناخته‌تر شد. او به‌عنوان یکی از اعضای تیم عکاسان رویترز، در سال 2016 در دریافت جایزه پولیتزر برای پوشش تصویری بحران پناهجویان نقش داشت. براکیس در 2 مارس 2019، پس از سال‌ها فعالیت در میدان‌های جنگ، بحران و خبر، در 58 سالگی درگذشت؛ اما عکس‌هایش همچنان زنده‌اند و بخشی از تاریخ تصویری جهان معاصر به شمار می‌آیند.

یانیس براکیس در مورد عکس‌هایش می‌گوید:

25 سال است روی موضوع پناهندگان کار می‌کنم، اما امسال خیلی تفاوت داشت؛ هر شب چند قایق به ساحل می‌رسیدند و آن‌ها حامل پناهندگانی وحشت‌زده بودند که نمی‌دانستند با چه برخوردی از طرف پلیس و مردم یونان روبه‌رو خواهند شد.

چرا انتخاب گاردین در سال 2015 مهم بود؟

انتخاب یانیس براکیس فقط یک انتخاب هنری یا خبری نبود؛ این انتخاب در سالی اتفاق افتاد که اروپا با یکی از جدی‌ترین بحران‌های انسانی دهه‌های اخیر روبه‌رو شده بود. هزاران نفر از مسیر دریا و خشکی تلاش می‌کردند خود را به نقطه‌ای امن برسانند و یونان، به‌خصوص جزایری مثل لسبوس و کاس، به یکی از اولین ایستگاه‌های این مسیر تبدیل شده بود. در چنین موقعیتی، عکس‌های براکیس تنها گزارش لحظه نبودند؛ آن‌ها سندی از اضطراب، انتظار، خستگی و امید انسان‌هایی بودند که در میان خبرهای سیاسی، گاهی فقط به یک عدد تبدیل می‌شدند.

از سوی دیگر، براکیس هم‌زمان بحران مالی کشور خودش را هم ثبت می‌کرد؛ بحرانی که زندگی روزمره مردم یونان را تحت تاثیر قرار داده بود. صف بانک‌ها، تظاهرات خیابانی، چهره‌های نگران و فضای سنگین آتن در عکس‌های او نشان می‌داد که بحران اقتصادی فقط در نمودارها و تصمیم‌های سیاسی خلاصه نمی‌شود. او با دوربینش میان دو بحران بزرگ سال 2015 حرکت می‌کرد؛ یکی بحران مردمی که خانه خود را ترک کرده بودند و دیگری بحران مردمی که در خانه خود با آینده‌ای مبهم روبه‌رو بودند.

برای مخاطب امروز، مرور این عکس‌ها می‌تواند یادآوری مهمی باشد: عکاسی خبری وقتی ماندگار می‌شود که فقط صحنه را ثبت نکند، بلکه به ما کمک کند احساس کنیم پشت هر اتفاق خبری، انسان‌هایی واقعی ایستاده‌اند. همین ویژگی است که مجموعه عکس‌های براکیس را بعد از گذشت سال‌ها همچنان قابل تماشا و تاثیرگذار نگه داشته است.

چطور این عکس‌ها را ببینیم؟

دیدن عکس‌های خبری، به‌خصوص عکس‌هایی که با رنج و بحران انسانی گره خورده‌اند، با دیدن یک تصویر معمولی متفاوت است. بهتر است به جزئیات کوچک هر قاب توجه کنیم؛ به مسیر نگاه آدم‌ها، به فاصله بدن‌ها از هم، به نور، به آب، به باران، به دست‌هایی که چیزی را نگه داشته‌اند یا رها کرده‌اند. در بسیاری از عکس‌های براکیس، همین جزئیات کوچک معنای اصلی تصویر را می‌سازند و باعث می‌شوند مخاطب برای چند لحظه در برابر عکس مکث کند.

نکته مهم دیگر این است که عکس خبری قرار نیست همیشه پاسخ بدهد؛ گاهی فقط سوال می‌سازد. وقتی تصویری از کودکی زیر پوشش حرارتی، پدری در باران یا مهاجری روی ریل قطار می‌بینیم، با پرسش‌هایی درباره امنیت، خانه، مرز، آینده و مسئولیت انسانی روبه‌رو می‌شویم. به همین دلیل است که عکس‌های خبری خوب، حتی بعد از پایان خبر، همچنان زنده می‌مانند.

چرا عکس‌های براکیس هنوز مهم‌اند؟

اهمیت عکس‌های براکیس فقط در ثبت یک اتفاق تاریخی نیست. او در قاب‌هایش تلاش می‌کرد انسان را در مرکز تصویر نگه دارد؛ نه آمار را، نه سیاست را و نه شعار را. در عکس‌های او، پناهجو فقط یک سوژه خبری نیست؛ مادری است که کودک خود را در آغوش گرفته، پدری است که در باران دخترش را می‌بوسد، مردی است که پس از عبور از دریا هنوز نمی‌داند مسیر بعدی کجاست. به همین دلیل است که مجموعه عکس‌های او از سال 2015، هنوز هم برای مخاطب امروز تکان‌دهنده و قابل لمس است.

از طرف دیگر، این مجموعه نشان می‌دهد عکاسی خبری چگونه می‌تواند میان رویدادهای بزرگ سیاسی و تجربه‌های کوچک انسانی پل بزند. بحران مالی یونان در قاب‌های براکیس فقط صف بانک و اعتراض خیابانی نیست؛ نگرانی بازنشسته‌ای است که مقابل در بانک ایستاده، سکوت خیابان‌های آتن است و اضطرابی است که در چهره مردم دیده می‌شود. اگر به این نوع روایت بصری علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنیم نگاهی هم به تصاویر عکاس آلمانی از شیراز، کویر ریگ جن از نگاه نزدیک و تصاویر قدیمی افغانستان از نگاه سرباز انگلیسی بیندازید؛ چون در همه آن‌ها، تصویر نقش اصلی را در روایت دارد.

در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به عکس‌های این عکاس خبری از بحران پناهجویان و بحران مالی یونان...

عکس‌های برگزیده یانیس براکیس در سال 2015

1) قایقی از پناهجویان سوری که از ترکیه به سمت یونان در دریای اژه می‌رفت، به دلیل از کار افتادن موتورهایش در میانه راه از حرکت بازایستاد.

2) مادر و فرزند پناهنده سوری، هنگام پیاده شدن از قایق پس از عبور از دریای اژه.

3) عملیات نجات پناهندگان سوری که با قایق از ترکیه به سواحل یونان رسیده‌اند.

4) کودک سوری پس از نجات از دریای اژه زیر یک پوشش حرارتی در ساحل یونان.

5) قایقی از مهاجران در نزدیکی بندر یونان.

6) مردان سوری پس از یک درگیری، گذرگاهی امن برای عبور زنان در نزدیکی استادیوم ملی ایجاد کردند.

7) زن و شوهر مهاجر ایرانی که همراه با گروه کوچکی از مهاجران ایرانی، با قایقی پارویی از ساحل ترکیه به یونان رسیده‌اند.

8) خوشحالی و لحظه نزدیک شدن مهاجران به ساحل.

9) قایق پناهجویان سوری که از ترکیه به سواحل جزیره لسبوس در یونان رسیده‌اند.

10) پناهنده سوری که همراه کودک خود تلاش می‌کند قایقی را در لسبوس ترک کند.

11) دلفینی که کنار قایق مهاجرها شروع به پریدن در آب کرد.

12) مادر و فرزند مهاجر سوری.

13) مردم محلی به پناهجویان خسته و درمانده کمک می‌کنند.

14) نشان دادن خشکی به مهاجران افغان.

15) خانواده‌ای افغان در آغوش هم.

16) آتشی برای گرم نگه داشتن پناهندگان سوری، 18 نوامبر، لسبوس.

17) پناهنده سوری در حالی دخترش را می‌بوسد که زیر باران به سمت مرز یونان با مقدونیه شمالی می‌رود؛ سپتامبر 2015.

18) پلیس مقدونیه و برخورد با پناهجویان؛ پناهجویی که روی ریل قطار دچار برق‌گرفتگی شد و به شدت سوخت، 28 نوامبر.

19) دختر پناهنده پس از عبور از موانع پلیس، پیش از عبور از مرز یونان و مقدونیه به‌شدت گریه می‌کند؛ دسامبر.

20) مهاجران ایرانی که به خاطر بسته شدن مرز در اعتصاب غذا هستند؛ بعضی‌ها هم لب خود را به نشانه اعتراض دوخته‌اند.

21) مهندس ایرانی مهاجر در منطقه مرزی یونان و مقدونیه در اعتراض به بسته شدن مرز اعتصاب غذا کرده و روی ریل قطار نشسته است.

22) پناهجویان و مهاجران برای اجازه ورود، در حال خواهش و التماس از پلیس مرزی یونان هستند.

23) تاثیر عاطفی پوشش بحران پناهندگان ویرانگر است؛ کودک سوری در جعبه‌ای در نزدیکی روستای ایدومنی خوابیده است.

24) زن فلسطینی که در حلب زندگی می‌کرده و پس از عبور از دریای اژه در ساحل یونان نشسته است.

25) دفتر وزارت امور خارجه یونان در آتن.

26) نخست‌وزیر الکسیس سیپراس، سخنرانی در انتخابات و وعده برای پایان دادن به سال‌ها ریاضت اقتصادی.

27) معترضان یورو در طول یک تظاهرات در ساختمان مجلس، آتن.

28) نقاشی یک عابر پیاده در خیابان‌های خالی آتن.

29) پلیس ضد شورش در میان معترضان و موافقان ریاضت اقتصادی اتحادیه اروپا، ساختمان پارلمان یونان.

30) توقف بحران مالی یونان.

31) یک مستمری‌بگیر ناراحت در مقابل در بانک ملی آتن.

32) پلیس ضد شورش یونان در میان شعله‌هایی که تظاهرکنندگان در مقابل پارلمان آتن به وجود آوردند.

33) اکسیس ییرایس؛ شوخی با رئیس‌جمهور او را پیش از حزب حاکم سیریزا در آتن مشهور کرد.

34) کمک هواپیما برای آب‌پاشی قطره‌ای و خاموش کردن آتش روستای کوستا در یونان.

35) یک کشیش ارتدوکس یونانی بینی و دهان خود را به علت آتش‌سوزی جنگلی نزدیک Saint George یونان گرفته است.

36) سیلوهای غلات در کوه‌های پوشیده از برف المپ، در نزدیکی شهر لاریسا.

37) یک کارخانه متروک مربوط به اوایل دهه 1990 در منطقه صنعتی Sindos در شهر تسالونیکی.

38) یک ساعت دیواری در ورودی کارخانه.

39) کارخانه روغن‌پزی خالی در شهر Elefsina در Sterea Hellas.

40) در انتها باید بگوییم عکاسی زیباست و هنری دیگر از سخن گفتن است.

جمع‌بندی؛ عکس‌هایی که هنوز حرف می‌زنند

مجموعه عکس‌های یانیس براکیس از سال 2015، فقط یک گزارش تصویری از بحران پناهجویان یا بحران مالی یونان نیست؛ این عکس‌ها یادآور روزهایی هستند که انسان‌ها در مرزها، دریاها، خیابان‌ها و صف بانک‌ها با ترس، امید و ناامیدی روبه‌رو بودند. شاید به همین دلیل است که انتخاب او به‌عنوان برترین عکاس خبری سال 2015 از نگاه گاردین هنوز هم ارزش مرور دارد.

در این قاب‌ها، چیزی فراتر از خبر دیده می‌شود؛ رد پای آدم‌هایی که می‌خواستند زنده بمانند، به خانه‌ای امن برسند یا از بحران اقتصادی عبور کنند. همین نگاه انسانی بود که عکس‌های براکیس را ماندگار کرد. اگر بعد از دیدن این تصاویر، دوست دارید روایت‌های تصویری آرام‌تر و گردشگرانه‌تری را دنبال کنید، می‌توانید سراغ سفر و تجربه‌های شخصی بروید؛ مثلا برای برنامه‌ریزی سفر، گزینه‌هایی مثل اجاره ویلا رامسر، تور آنتالیا یا رزرو هتل کیش می‌تواند شروع یک روایت تازه از نگاه خودتان باشد.

سوالات متداول

برترین عکاس خبری سال 2015 از نگاه گاردین چه کسی بود؟

گاردین در سال 2015 یانیس براکیس، عکاس خبرگزاری رویترز را به‌عنوان عکاس آژانس خبری سال انتخاب کرد. تمرکز اصلی این انتخاب بر عکس‌های او از بحران پناهجویان و بحران مالی یونان بود.

یانیس براکیس اهل کجا بود؟

یانیس براکیس عکاس یونانی بود و در سال 1960 در آتن متولد شد. او سال‌ها برای خبرگزاری رویترز کار کرد و از چهره‌های شناخته‌شده عکاسی خبری جهان بود.

موضوع اصلی عکس‌های یانیس براکیس در سال 2015 چه بود؟

بخش مهمی از عکس‌های او در سال 2015 به بحران پناهجویان در مسیر ترکیه، یونان و مرزهای اروپا مربوط می‌شد. بخش دیگری از عکس‌هایش نیز بحران مالی یونان و شرایط اجتماعی مردم این کشور را نشان می‌داد.

آیا یانیس براکیس جایزه مهمی هم دریافت کرده بود؟

بله؛ او به‌عنوان یکی از اعضای تیم عکاسان رویترز، در سال 2016 در دریافت جایزه پولیتزر برای پوشش تصویری بحران پناهجویان نقش داشت.

چرا عکس‌های یانیس براکیس از بحران پناهجویان ماندگار شدند؟

چون در این عکس‌ها، انسان در مرکز روایت قرار دارد. براکیس فقط قایق‌ها، مرزها و صف‌ها را ثبت نکرد؛ بلکه ترس، امید، خستگی و تلاش آدم‌هایی را نشان داد که در دل یک بحران بزرگ به دنبال امنیت بودند.

کلام پایانی …

آموخته‌ام که وقتی ناامید می‌شوم، خداوند با تمام عظمتش ناراحت می‌شود و عاشقانه انتظار می‌کشد که به رحمتش امیدوار شوم...!