کارناوال - راهنمای سفر
ویدیو HD
بهاره فلاح

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

02 بهمن 1395

به روز رسانی

15 شهریور 1398

کاروانسرای قصر بهرام
photo by Kianoosh Sabetizadeh

هنر معماری ایرانی یکی از افتخاراتی است که سخن های زیادی درباره ی آن می توان گفت. این هنر در جای جای کشورمان جلوه گری می کند و در هر دیاری از خود ردی برجای گذاشته است.

یکی از یادگاری های تاریخی معماری ایران، کاروانسراهایی هستند که در میانه ی راه های پر رفت و آمد ایجاد شده اند تا فرصتی برای آسایش و استراحت کاروان ها فراهم آورند. با تلاش بشر برای راحت نمودن جابه جایی و مسافرت، راه ها روز به روز گسترش یافتند و وسایل حمل و نقل پیشرفت بسیاری کردند. با گذر زمان همین کاروانسراها که روزگاری از پر ازدحام ترین بناها به شمار می آمدند، از رونق افتادند و گرد فراموشی بر چهره شان نشست.

امروز که دیگر خبری از آن مسافرت های طاقت فرسا و سخت نیست، این بناهای دیدنی آرام گرفته اند و همچون میراثی ماندگار برای سرزمین ما به حساب می آیند. با هم راهی یکی از کاروانسراهای تاریخی ایران می شویم که در گوشه ای از سمنان و کویر گرمسار آرام گرفته است.

قصد سفر به کاروانسرای قصر بهرام را داریم...

کارناوال را در این سفر همراهی کنید...

کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi aarabi

چرا کاروانسرای قصر بهرام؟


- این کاروانسرا یکی از بناهای تاریخی ایران است که تاریخ ساخت آن به دوران ساسانیان باز می گردد.

- با تجهیز و مرمت این بنا، امکان شب مانی در آن فراهم شده است و می تواند تجربه ای تازه را برایتان رقم بزند.

- هوای پاک و نبود آلودگی نوری باعث شده تا این کاروانسرا یکی از بهترین مکان ها برای تماشای آسمان شب باشد.

کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohsen Salehi
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

کاروانسرای قصر بهرام | یادگاری تاریخی در قلب کویر

کمی دورتر از شهر گرمسار، مسیری سنگی و قدیمی موسوم به جاده سنگفرش قرار دارد که روزگاری محل گذر کاروان ها بوده و از اصفهان، کاشان و گرمسار گذر می کرده است. در میانه ی این مسیر، کاروانسرایی به چشم می خورد که پس از سالیان دراز، هنوز هم علاقه مندان بسیاری را به سوی خود می کشاند.

این بنا با نام های دیگری همچون ﮐﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍی ﻋﺒﺎﺱ ﺁﺑﺎﺩ و کاروانسرای شاه عباسی نیز خوانده می شود و امروزه ﭘﺎﺳﮕﺎﻩ ﺷﮑﺎﺭﺑﺎﻧﯽ ﭘﺎﺭک ﻣﻠﯽ ﮐﻮﯾﺮ در آن قرار دارد. همچنین پس از مرمت بنا ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﯾﺴﺖ ﺑﺎ ﻧﻈﺎﺭﺕ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻴﺮﺍﺙ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، آن را برای پذیرش گردشگران و محققان آماده کرده اند تا لذت شب مانی در کویر را تجربه کنند.

این اثر تماشایی در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۴ با شماره ی ثبت ۱۰۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

معماری کاروانسرای قصر بهرام

آنچه پیش از همه به چشم می آید ظاهر مربع شکل کاروانسرای قصر بهرام است و پس از آن دیواره ی سفید مایل به کرم رنگ آن جلب نظر می کند. این دیواره از تختهﺳﻨﮓ ﻫﺎﻯ بزرگ آهکی ساخته شده که بسیار استادانه و با دقت بر روی هم چیده شده اند. در نزدیکی کاروانسرا کوهی موسوم به سیاه کوه قرار دارد و از ﺭﮔﻪ  ﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ ﻧﺮمی تشکیل شده که تراشیدن آنها بسیار آسان است. مقدار زیادی از این سنگ ها را می توان در بنای قصر بهرام دید که با دقت مخصوصی در دیواره ها به کار رفته اند و نشان از به کار بردن ﺍﺻﻮﻝ ﺣﺠﻢ ﺷﻨﺎﺳﯽ توسط سازنده دارند.

برج هایی بلند‌ و نیم د‌ایره در چهار گوشه ی بنا قرار دارد که به صورت ﭼﻨﺪ ﻭﺟﻬﻰ ساخته شده اند و همچون نگهبانانی استوار به نظر می رسند.

شباهت زیاد این بنا به کاروانسراهای شهری و الگوگیری ضعیف آن از کاروانسراهای میان راه باعث شده است تا برخی کارشناسان، این ساختمان را محلی برای اقامت شاهان صفوی د‌ر مواقع شکار و سفرهای سلطنتی ﺑﻪ ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ ﯾﺎ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ بدانند.

در کاروانسرای قصر بهرام، برای اضافه کردن تزیینات، سطوح یکپارچه را در هم شکسته و به سطوح متعدد تقسیم کرده و به منظور خلق جلوه ای تازه، ﺳﻄﻮﺡ ﺍﺳﺘﻮﺍﻧﻪ ﺍی نیز به ﺳﻄﺢ ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﻣﺴﺘﻄﻴﻞ شکل تبدیل شده اند.

ﺁﺭﺍﻣﮕﺎﻩ ﻋﻼءﺍﻟﺪﯾﻦ ﺩﺭ ﻭﺭﺍﻣﻴﻦ ﻭ ﺑﺮﺝ ﻃﻐﺮﻝ ﺩﺭ ﺭی ﻧﻴﺰ از نظر تزیینات معماری شباهت بسیاری به این بنا دارد اما مصالح به کار رفته در کاروانسرای قصر بهرام، ﻣﺤﮑﻢ ﺗﺮ ﻭ ﺩﺭﺷﺖ ﺗﺮ هستند. مصالح متفاوت و ساختار تازه ی این ساختمان این احتمال را به وجود می آورد که ﮐﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍ از ابنیه ی دیگر منطقه ی خاورمیانه الهام گرفته باشد.

کاروانسرای قصر بهرام

سردر کاروانسرای قصر بهرام

ساختار کاروانسرای قصر بهرام، دارای نقشه ای چهار ایوانی است و ﭘﻼﻥ ﻗﺎﻟﺐ ﻛﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍﻫﺎﻯ ﺍﻳﺮﺍﻥ را به نمایش می گذارد با این تفاوت که ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻛﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍ، د‌و د‌روازه شمالی و جنوبی وجود دارد و ﺍﻳﻮﺍﻥ ﺟﻨﻮﺑﻰ به ﻋﻨﻮﺍﻥ راهی برای ﺩﺳﺘﺮﺳﻰ ﺳﺮﻳﻊ ﺑﻪ ﻛﻮﻩ مورد استفاده قرار می گرفته است.

یکی از سردرهای بنا به شکل یک برجستگی ﻣﺴﺘﻄﻴﻞ ﺷﮑﻞ از دیوار بیرون زده است و سردر دیگر ﺩﻭ ﻃﺎﻕ ﻧﻤﺎ ﯾﺎ ﻃﺎﻗﭽﻪ دارد. ﺗﺰﯾﻴﻨﺎﺕ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻫﺎی ﺁﺟﺮی ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻞ ﻃﺎﻕ ﻧﻤﺎﻫﺎ ﻭ پیرامون ﻃﺎﻗﭽﻪ دیده می شود.

درِ ورودی به سمت شمال باز می گردد و در بالای آن سردری به چشم می خورد که بسیار هنرمندانه با سنگِ تراش خورده یِ بزرگ و یک تکه ای تزیین شده است. دو اتاقک در دو طرف این سردر قرار دارد که به احتمال زیاد، کاربری خانه را داشته اند. سنگ هایی سوراخ دار در قسمت ورودی قرار داشتند که ﭘﺎﺷﻨﻪ ﺩﺭﺏ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩ ﻫﺎی ﻭﺭﻭﺩی ﺑﺮ ﺭﻭی آنها می چرخیده است.

کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi
کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام

به قصر بهرام وارد می شویم...

با گذر از ورودی وارد محوطه ای هشت ضلعی به نام حیاط مرکزی می شویم که 24 اتاق را در پیرامون خود دارد و ﺩﺭ ﭘﺸﺖ آنها فضایی دو طبقه دیده می شود. در طبقه ی پایین این فضای دو طبقه، اصطبل های ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺑﺮﺍی ﻧﮕﻬﺪﺍﺭی ﭼﻬﺎﺭﭘﺎﯾﺎﻥ بوده و اتاق هایی در طبقه ی بالا به عنوان ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮﺍی ﺧﻮﺍﺏ ﻭ ﭘﺨﺖ ﻭ ﭘﺰ غلامان و یا استراحت مسافران کاربرد داشته است. ﻓﺮﻡ ﺍﺗﺎﻕ ﻫﺎی طبقه ی بالا ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﮑﻮ و ﻇﺎﻫﺮی ﻧﺎﻫﻤﺎﻫﻨﮓ را نشان می دهد که ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭی ﺍﺯ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻫﺎی ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺻﻔﻮی نیز وجود دارد. 

در میانه ی حیاط مرکزی، حوض چهارگوشی به عمق حد‌ود‌ ۲ متر وجود دارد که گذر آب را در گذشته و از میان کاروانسرا نشان می دهد و در ضلع غربی آن، تالاری وسیع به چشم می خورد که قسمت شاه‌نشین را در خود جای داده است و  تاقچه‌هایی د‌ر اطراف و یک ایوان د‌ر جلوی آن دیده می شود. ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﺍﯾﻮﺍﻥ، ﺳﺮﺩﺍﺑﯽ قدیمی ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ.

حیاط بزرگ دیگری نیز وجود دارد که در شرق کاروانسرا به صورت ساده با طاق بلند‌ ضربی ساخته شده است. دو حیاط این مجموعه کاملا به هم مرتبط هستند ولی ورودی های جداگانه ای دارند. احتمال می رود ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺣﻴﺎﻁ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﺎﻥ ﻭ ﺩﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮﺍﻥ اختصاص داشته و یا ﺩﺭ ﻣﻮﻗﻊ ﺍﻗﺎﻣﺖ ﺷﺎﻩ ﯾﺎ ﻫﻴﺎﺕ ﻫﺎی ﺭﺳﻤﯽ ﺩﻭﻟﺘﯽ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ آنها به طور کلی از دیگری جدا می شده است.

 در ضلع غربی ﺣﻴﺎﻁ ﻣﺮﮐﺰی، تالاری بزرگ به چشم می خورد که در اطراف آن طاقچه هایی وجود دارند و به عنوان ﻗﺴﻤﺖ ﺷﺎﻩ ﻧﺸﻴﻦ شناخته می شود. ﯾﮏ ﺍﯾﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﺟﻠﻮی این تالار قرار دارد و ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﺍﯾﻮﺍﻥ، یک سرداب قدیمی واقع شده است.

کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

سیستم آبرسانی شگفت انگیز

سیستم آب رسانی این بنا یکی از قسمت های شاهکار آن محسوب می شود. در این سیستم خارق العاده، ﺩﻭ ﻣﺠﺮﺍی بر ﺭﻭی ﻫﻢ تعبیه شده ﮐﻪ ﻣﺠﺮﺍی ﺯﯾﺮﯾﻦ ﺍﺯ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﺳﻔﺎﻟﯽ و ﻣﺠﺮﺍی ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ از ﺗﺨﺘﻪ ﺳﻨﮕ ﻬﺎی ﯾﮑﭙﺎﺭﭼﻪ ﺳﻔﻴﺪ به شکل رودی ﺳﻨﮕﯽ تشکیل شده‌اند. این مجراها به شکل مقعر تراشیده شده و ﺁﺑﺮﺍﻫﻪ ﺍی ﺭﺍ برای انتقال آب از چشمه شاهی به حوض حیاط مرکزی کاروانسرا ایجاد کرده اند. چشمه شاهی نام یک چشمه در دامنه ی سیاه کوه است که در 5.7 کیلومتری کاروانسرا قرار دارد.

در فاصله حدود 100 متری قصر بهرام حوض بزرگی وجود داشت که آب در آن ذخیره می شد. آب پس از جمع شدن د این حوض در دوشاخه به مسیر خود ادامه می داد: شاخه ای به طرف حمام قصر و شاخه ای دیگر به سمت کاروانسرای قصر بهرام.

کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

جایی برای شمارش ستارگان

آنچه که قصر بهرام را نسبت به کاروانسراهای دیگر متمایز می سازد، موقعیت خوب و مناسب آن می باشد که در کنار عواملی همچون نبود آلودگی نوری و هوای پاک آن را به یکی ازمحبوب ترین مقاصد ستاره نگری تبدیل نموده است. بسیاری از پژوهشگران و محققان راهی این کاروانسرا می شوند تا شب را در آن بگذرانند و از دیدن ستاره ها و رصد آنها لذت ببرند.

کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

تاریخچه کاروانسرا

در مورد تاریخ ساخت بنا سند تایید شده ای وجود ندارد و تنها ﺩﺭ ﺩﯾﻮﺍﺭﻩ ﮐﻨﺎﺭی ﺩﺭﻭﺍﺯﻩ ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺟﺎی ﺧﺎﻟﯽ ﮐﺘﻴﺒﻪ ﺍی دیده می شود ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﺎﺷﯽ ﺑﻮﺩﻩ و اطلاعات خاصی بر روی آن نبوده است. وجود آجرهای قدیمی در کف سرداب ها حکایت از احتمال ساخت کاروانسرا بر روی ویرانه های یک بنای باستانی دارد و ﺳﻔﺎﻝ ﻫﺎی کشف شده در اطراف کاروانسرا نیز تاریخی پیش از دوره سلطنت صفویان را نشان می دهد.

برخی منابع از بهرام ساسانی یا بهرام گور به عنوان سازنده ی این بنا یاد می کنند و می گویند که شاه عباس صفوی با مرمت بنا رونقی دوباره به آن داده است.

در میان حدس و گمان های فراوان، آنچه که مورد تایید همه ی کارشناسان قرار دارد این است که ساخت کاروانسرا به شکل کنونی و یا مرمت آن به دوره ی صفویه باز می گردد.

کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
photo by Mohammadtaghi Aarabi

ملزومات سفر

کاروانسرای قصر بهرام در پارک ملی کویر واقع شده است که برای ورود به آن به مجوز سازمان حفاظت از محیط زیست احتیاج دارید.

کاروانسرای قصر بهرام

راه دسترسی

آدرس

استان سمنان، 123 کیلومتری جنوب گرمسار، شمال شرقی دریاچه نمک

راه دسترسی

4 مسیر برای دسترسی به آن وجود دارد:

* مسیر پیشوا - قلعه بلند - مبارکیه که در نهایت به قصر بهرام می رسد.

* مسیر گرمسار - لجران - کهک که شما را از طریق جاده سنگفرش به قصر بهرام می رساند و برای اتومبیل مناسب نیست.

*  مسیر ورامین - چرمشهر - بند علی خان - محیط بانی شکرآباد - مبارکیه و ادامه ی مسیر تا قصر بهرام.

*  مسیر کاشان - آران - مرنجاب - سفیدکوه که در نهایت شما را به قصر بهرام می رساند.

فاصله از مرکز استان و شهرهای اطراف:

سمنان: 230 کیلومتر

ورامین: 91 کیلومتر

موقعیت کاروانسرای قصر بهرام بر روی نقشه

کاروانسرای قصر بهرام

دیدنی های اطراف

علاوه بر کاروانسراهای قصربهرام دیدنی های دیگری نیز در این منطقه انتظار شما را می کشند:

* کاروانسرای عین الرشید

* قصر حرمسرا

* جاده سنگفرش با سابقه تاریخی 400 ساله

تصویری از کاروانسرای عین الرشید

کاروانسرای عین الرشید

پیشنهادات کارناوالی

اقامت در این کاروانسرا می تواند تجربه ای فراموش نشدنی برایتان رقم بزند اما سعی کنید با کمترین آسیب این کاروانسرا را ترک کنید.

با گشتی در اطراف کاروانسرا می توانید از تماشای طبیعت کویری نیز لذت ببرید.

کاروانسرای قصر بهرام

سخن آخر

آیا تا به حال این کاروانسرا را از نزدیک دیده اید؟

لذت شب مانی را در این بنای تاریخی تجربه کرده اید؟

منتظر نظرات و پیشنهادات شما هستیم...

2 دیدگاه

جدید ترین دیدگاه
mitra

ممنون میشم شماره تماسی برای ارتباط با کاروانسرا( برای اقامت در اونجا)بهم بدین.

بهاره فلاح

با سلام خدمت شما همراه کارناوالی

برای انجام هماهنگی در رابطه با اقامت در کاروانسرای قصر بهرام می توانید با شماره 09121711812 تماس حاصل فرمایید.

با تشکر از همراهی شما

20 آذر 1396

09 آذر 1396

محمد320

تو رختِخواب خونمون ستاره هارو میشمارم.عجب شعر زیبایی سرودم.احسنتُ لَکُم

03 بهمن 1395

کلیه حقوق مادی و معنوی کارناوال برای شرکت کاروان سفرهای هیرمان محفوظ است. استفاده از محتوای سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط امکان پذیر است.