کارناوال - راهنمای سفر
ویدیو HD
بهاره فلاح

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

18 خرداد 1396

به روز رسانی

15 شهریور 1398

یکی از مهم ترین رگ های اقتصادی کشور بازارها هستند که در هر منطقه ای بر اساس شرایط موجود شکل گرفته اند تا نیازهای مردم را برطرف نمایند. اماکنی که سکوت در آنها معنای خودش را از دست می دهد و همهمه خریداران و فروشندگان و صدای جریان زندگی لحظه ای متوقف نمی شود.

هر چه قدر هم که مراکز خرید رنگارنگ در هر گوشه ای از شهرها سبز شوند و روز به روز بر ارتفاعشان افزوده شود باز هم نمی توانند جای بازارهای تاریخی با راسته ها و دالان های تو در تو و جریان سنت های دیرین را بگیرند. در این بازارها می توانی به قلب تاریخ قدم بگذاری و در حالی که دنیایی از انتخاب ها برای خرید پیش رویت قرار می گیرد، با هر قدم جرعه ای  از تاریخ معماری ایران را بنوشی. پیش از این در مطالب زیر به معرفی برخی بازارهای تاریخی ایران پرداختیم و لحظاتی متفاوت را در آنها تجربه کردیم:

بازار بزرگ تهران | قلب اقتصادی کشور

بازار قزوین | شاهکاری از معماری ایرانی

بازار اصفهان | نماد شکوه صفویان در نصف جهان

حالا در میان نقشه جغرافیایی ایران شهر دیگری را نشان می کنیم و به جاده ی زنیم. مقصدمان سمنان است؛ شهری که در جنوب رشته کوه البرز و شمال دشت کویر خودش را گسترده و با آغوش باز به استقبال ما می آید. می خواهیم به درون قلب تپنده ی اقتصاد این شهر برویم و با هم لحظاتی را در بازار بزرگ سمنان سپری کنیم.

شما هم کوله بارتان را ببندید و در این سفر با کارناوال همراه شوید

پیشنهاد می کنیم که برای آشنایی با معماری و بخش های اصلی یک بازار سنتی مطلب بازار ; خرید و فروش , تاریخ و فرهنگ زیر یک سقف را مطالعه نمایید.

بازار سمنان

چرا بازار بزرگ سمنان؟


- بازار بزرگ سمنان یکی از بهترین محل ها برای تهیه صنایع دستی همچون جاجیم و سفال است.

- این بازار بنایی تاریخی می باشد که در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد.

بازار سمنان

بازار بزرگ سمنان | به جا مانده از دوره قاجار

بازار بزرگ سمنان یکی از زیباترین بناهای دوره ی قاجار است که از اماکن مهم تجاری در گذشته و حال به شمار می رود. این بازار علاوه بر اینکه نقش یکی از رگ های اقتصادی سمنان را بر عهده دارد به سبب معماری چشم نواز و خاص خود و برخورداری از ویژگی های بارز بازار های ایرانی به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری این شهر نیز مطرح می گردد.

ساختار این بازار ممکن است بسیار ساده و بدون هیچ گونه تزییناتی به نظر برسد اما با نگاهی دقیق تر به آن در می یابیم که همه چیز به یک مکان ساده برای خرید و فروش ختم نمی شود و دیدنی های خاص دیگری نیز در انتظار ما هستند. همین ویژگی های ارزشمند سبب شده تا نام بازار سمنان از تاریخ 11 تیر 1375 با شماره 1740 در فهرست آثار ملی ایران قرار گیرد.

بازار سمنان

تاریخچه و معماری بازار سمنان

در حدود ۱۸۰ سال قبل و مصادف با  آغاز پادشاهی دودمان قاجاریه سنگ بنای بازاری در سمنان نهاده شد تا بزرگترین مرکز خرید و فروش کالاهای تجاری در این شهر ساخته شود.

این بازار به سبک معماری کهن ایرانی با سقف‌های خشتی و آجری احداث گردیده و ساختار آن با توجه به وضعیت آب و هوای خاص مناطق کویری، ساخته شده تا در تابستان خنك و در زمستان نسبتا گرم باشد.

نکته ی جالب توجه این بازار استفاده از سقف ضربی است که بر روی طاق های جناغی استوار شده است. طاق های جناغی دارای راس تیز هستند و از تقاطع دو قوس منحنی ایجاد می شوند. برای تامین نور، نورگیرهای شیشه ای بزرگی در بالای هر طاق تعبیه شده است که نور روز را به درون قسمت های مختلف بازار هدایت می کند.  سر در شمالي بازار آجرکاری شده است و داراي پايه هاي سنگي و پشت بغل هاي (دو بخش مثلثی شکلِ دو طرف قوس) زيباي كاشي كاري نیز می باشد. كتيبه اي از كاشي لاجوردي در بالای سردر قرار دارد که قسمتي از سوره مباركه ((القراء)) به خط ثلث بر روی آن نقش بسته است.

برای افزایش زیبایی بازار در پایه ها تا ارتفاع تقریبا یک متر و نیم از سیمان استفاده شده است و در بالای آن تا زیر طاق ها آجر قرمز رنگ به چشم می خورد. این بازار علاوه بر مغازه ها یا حجره ها، اماکنی همچون  كاروانسرا، حمام، مسجد، تيمچه و تكيه را نیز در خود جای داده است که عناصر کالبدی آن را تشکیل می دهند.

بازار سمنان
photo by Reza Ebrahimi

خریدهای منحصر به فرد بازار سمنان

بازار سمنان مانند هر بازار تاریخی دیگری همیشه مملوء از مردمی است که به دنبال اجناس مورد نیاز خودشان می گردند. در هر قسمت از بازار کالاهای خاصی به فروش می رسد و نیاز مردم را برطرف می کند. اما خرید سوغات و صنایع دستی در این بازارها حال و هوای دیگری دارد. در بازار بزرگ سمنان می توانید جاجیم های زیبا و اشیاء سفالی چشم نوازی را تهیه کنید و از داشتن حاصل کار هنرمندان در گوشه ای از محل کار یا خانه تان لذت ببرید.

بازار سمنان
photo by Sina Pezashki

قسمت های مختلف بازار

بازار بزرگ سمنان از دو بخش بازار شمالی و جنوبی تقسیم می شود که در ادامه به آنها می پردازیم:

1- بازار شمالی

بازار شمالی حدود 1.5 کیلومتر طول دارد و از بالای شهر یعنی تقاطع خیابان‌های نظامی و یغما (شهدا) آغاز شده و تا خیابان امام خمینی ادامه می یابد. این بازار با نام های قدیمی خود همچون راسته بازار و یا بازار بالا نیز مشهور می باشد و 254 مغازه، 3 حمام قدیمی، 5 مسجد و 4 کاروانسرای مخروبه در آن به چشم می خورد. کتیبه‌هایی زیبا از کاشی‌های لاجوردی، نمای سر در شمالی و نمای سر در جنوبی این بازار را پوشانده و جلوه ای دیگر به آن داده اند.

Photo by : Unknown

2- بازار جنوبی

بازار جنوبی که به نام های دیگری همچون بازار پایین یا بازار کوچک مشهور است در امتداد بازار شمالی قرار گرفته است. این بازار حدود 200 متر طول دارد و دارای 50 مغازه می اشد. بازار جنوبی از خیابان امام خمینی آغاز می شود و تا تکیه ای موسوم به تکیه بزرگ پهنه در محل اسفنجان پایان می یابد.

به سبب نزدیکی این بازار به بارگاه مقدس امامزاده یحیی بن موسی (ع) به آن لقب بازار حضرت را نیز داده اند.

جالب است بدانید که در گذشته راسته بازار شهر و بازار حضرت كنوني به صورت یک بازار واحد به یکدیگر متصل بوده اند و به عنوان بازار اصلي شهر شناخته می شدند. خيابان كشي و شهرسازي در زمان پهلوي اول باعث شد تا بازار بزرگ به وسيله خيابان امام خميني فعلي به دو قسمت تقسيم شده و بازار شمالی و بازار جنوبی را به وجود آورد.

Photo by : Mohamadtaghi Aarabi

3- بازار شیخ علاءالدوله

در امتداد بازار جنوبی، قسمتی مشهور به بازار شیخ علاءالدوله وجود دارد که از جنوب شرق خیابان امام آغاز می‌شود و تا گورستان قدیمی علمدار (سنادره) واقع در غرب میدان امام ادامه دارد.

این بازار را متعلق به دوره ایلخانی و پیش از آن می دانندکه امروزه قسمت های زیادی از آن به علت احداث خیابان امام، تخریب شده و تنها بخش کوچکی از آن از ابتدای بازار جنوبی تا ابتدای خیابان امامزاده یحیی باقی مانده است. گفته می شود که سنگ بنای بازار تاریخی سمنان را شیخ علاءالدوله سمنانی از عرفای به نام ایران در قرن هفتم و هشتم هجری قمری گذاشته و همزمان با ساخت بنای شبستان شیخ علاءالدوله مسجد جامع سمنان، اقدام به ساخت آن نموده است و به همین دلیل نام این قسمت از بازار را شیخ علاء الدوله نهاده اند.

این بازار به بازار مرده‌ها نیز معروف است چرا که در مسیر انتقال اموات برای دفن در گورستان علمدار بوده و تشییع پیکر مردگان از این مسیر انجام می شده است.

خط سفید در این تصویر در کنار بازار جنوبی و خط قرمز در کنار بازار شیخ علاءالدوله کشیده شده است.

Photo by : Mohamadtaghi Aarabi
Photo by : Mohamadtaghi Aarabi

دیدنی های بازار سمنان

بناهایی نیز در قسمت های مختلف بازار سمنان وجود دارند که بر اساس نیاز مردم در دوران های مختلف ساخته شده اند. این بناها عبارتند از:

1- مسجد جامع سمنان 

مسجد جامع سمنان بنایی بسیار کهن و ارزشمند است که در طول تاریخ از لحاظ مذهبی، فرهنگی و اجتماعی جایگاه والایی در میان مردم داشته و به شیوه ی معماری آذری ساخته شده است. برخی گفته ها حاکی احداث بنای مسجد بر روی خرابه های یک آتشکده در قرن نخست هجری دارد. یکی از مهم ترین قسمت های مسجد مناره ی آن است که به عنوان یکی از منارهای تاریخی ایران شناخته می شود و در گوشه شمال شرقی مسجد ساخته شده است. ورود به این مسجد از طریق درب جنوبی آن در بازار شیخ علاء الدوله و درب شرقی آن در بازار جنوبی صورت می گیرد.

بازار سمنان
بازار سمنان

2- بارگاه مقدس امامزاده یحیی بن موسی (ع)

این بارگاه مقدس محل دفن پیکر مطهر فرزند بلافصل حضرت موسی بن جعفر (ع) امام هفتم شیعیان می باشد که هنگام سفر امام رضا (ع) از مدینه به مَرو در میان همراهان آن حضرت بود و بعد از شهادت وی به تحریک مأمون خلیفه عباسی، در سمنان به شهادت رسید. در ضلع شمالی این حرم مقدس بیش از ۲۷۰ نفر از شهدای سمنانی به خاک سپرده شده اند که در جریان  انقلاب ۱۳۵۷ ایران و جنگ ۸ ساله ایران و عراق به دفاع از جان مردم پرداختند.

بارگاه مقدس امامزاده یحیی بن موسی (ع) در بازار جنوبی واقع شده است.

بازار سمنان
بازار سمنان

3- تکیه پهنه

تکیه پهنه، بنایی مربوط به دوره ی قاجار است که از جنوب شرق به وسيله راهروي باريك و مسقف به مسجد امام راه می یابد و از شمال غربي به مسجد جامع و حمام پهنه، از جنوب غربي به امامزاده يحيي (ع) و از سمت شرق به تيمچه حضرت يا سلطاني مرتبط می شود.

این تكيه در دو طبقه ساخته شده است که در طبقه اول مغازه ها و حجره ها تعبیه شده و طبقه دوم، ایوانی برای اشراف و بانوان بوده است. در ايام محرم در این تکیه مراسم تعزيه خواني برگزار می شد و مردم برای تماشای مراسم در ایوان تجمع می کردند.

تکیه پهنه در انتهاي بازار جنوبی و مجاور امامزاده يحيي (ع) واقع شده است.

بازار سمنان
بازار سمنان

4- تکیه ناسار

تکیه ناسار، تکیه ای است در بازار شمالی در روبروی خیابان کوچک شهید اعوانی، که فرم و شكل ظاهر آن بسيار شبيه به تكيه پهنه مي باشد اما در چند سال اخیر حوضی بزرگ در میان آن ساخته شده است. طبقه پايين تكيه 25 باب مغازه به چشم می خورد و طبقه بالاي آن را  ايوان هايي براي تماشاي مراسم تعزيه تشکیل می دهند. این تکیه از تکایای معروف این بازار می باشد که در روزهای عاشورا و تاسوعا هیئات مذهبی را در سالن بزرگ خود میزبانی می کند.

در بخش جنوبی تکیه ناسار يكي از بهترين و بزرگترين نمونه هاي آب انبار سمنان به نام آب انبار ناسار قرار گرفته است که دسترسی به آب را ممکن می کند.

بازار سمنان

5- گرمابه پهنه

گرمابه یا حمام پهنه بنایی با وسعت ۱۰۰۰ متر مربع می باشد که فضاهایی همچون  هشتی ورودی (فضایی برای برای انتظار و کسب اجازه برای ورود)، سربینه (رختکن)، گرمخانه و خزانه های آب سرد و گرم در آن قرار دارند و مانند هر حمام دیگری دو درب، برای جداسازی ورودی آقایان و خانم ها در آن به چشم می خورد.

این بنا یکی از حمام های تاریخی ایران است که در ماه شوال سال ۸۵۶ هجری قمری با دستور خواجه غیاث الدین محمد بن خواجه تاج الدین بهرام سمنانی که وزارت مملکت را بر عهده داشت، ساخته شده است و از طریق بازار جنوبی می توان به آن راه پیدا کرد.

برای آشنایی با این بنا در کارناوال بخوانید:  موزه گرمابه پهنه سمنان | گوشه ای از تاریخ هزارساله ایران

بازار سمنان

راه دسترسی

بازار بزرگ سمنان از خيابان شهدا در این شهر آغاز می شود و تا خيابان امام خميني امتداد می یابد. برای ورود به این بازار می توانید از این دو خیابان اقدام نمایید.

موقعیت بازار سمنان بر روی نقشه

بازار سمنان
photo by Hossein Sehatlou

دیدنی های اطراف

 در سفر به سمنان می توانید از دیدن جاذبه های زیر نیز لذت ببرید:

* کاروانسرای قصر بهرام | برای آشنایی با این جاذبه مطلب کاروانسرای قصر بهرام سمنان | شمارش ستارگان در بنایی تاریخی  را مطالعه نمایید.

* موزه گرمابه پهنه | برای آشنایی با این جاذبه مطلب موزه گرمابه پهنه سمنان | گوشه ای از تاریخ هزارساله ایران را مطالعه نمایید.

* دروازه ارگ سمنان

تصویری از دروازه ارگ سمنان

Photo by : Unknown

سخن آخر

از خرید در بازار های سنتی بیشتر لذت می برید یا مراکز خرید امروزی؟

تا به حال از کدامیک از بازار های سنتی ایران بازدید داشته اید؟

آیا بازار بزرگ سمنان را از نزدیک دیده اید؟

نظرات، پیشنهادات و تجربیات خود را با دوستان کارناوالی به اشتراک بگذارید.

منتظر شما خوبان هستیم...

 

دیدگاه جدید

جدید ترین دیدگاه

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.