کارناوال - راهنمای سفر

نقد و بررسی کارناوال

مشخصات کلی

نقشه و مسیریابی

کاربران

نگاه سریع

هزینه:
ورود 3,000 تومان
ساعت دسترسی:
امروز یکشنبه 09:00 صبح تا 17:00
مدت زمان پیشنهادی:
2 تا 4 ساعت
آدرس:
استان کرمانشاه، شهر کرمانشاه، شهر بيستون، محوطه تاریخی بیستون

پارکینگ

دارد

بهترین فصل سفر

چهارفصل

آنتن موبایل

دارد

راهنما

دارد

پمپ بنزین

8.5 کیلومتر

پمپ گاز

1.1 کیلومتر

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

4

امتیاز نقد و بررسی کاربران

4.7
5 نظر

نقد و بررسی تخصصی کارناوال

مهدیه اکبری پارسا

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

09 اردیبهشت 1398

به روز رسانی

11 تیر 1398

معرفی /

Photo by : Unknown

امروز در کارناوال می خواهیم به یکی از مهم تریم مجموعه های تاریخی کشورمان سری بزنیم و با بخشی از پیشینه ایران عزیزمان آشنا شویم. به مجموعه بیستون کرمانشاه می رویم؛ محوطه ای کهن و پر ارزش، که اثر ثبت جهانی سنگ نوشته های داریوش بزرگ را در خود جای داده و در کنار کوه مقدس بیستون جای خوش کرده است. همراه مان شوید تا از بخش های مختلف بیستون کرمانشاه برای تان بگوییم، درباره کتیبه بیستون کرمانشاه بیشتر بدانیم و از تاریخچه پرفراز و نشیب این مجموعه اطلاعات جذابی به دست بیاوریم. 

*نکته

"توجه داشته باشید که تمامی اعداد نوشته شده در این مطلب، بر اساس اطلاعاتی ست که در وبسایت پایگاه جهانی بیستون و چند مقاله علمی آورده شده است." 

Photo by : Bahman Zarei | Irna
Photo by : Unknown

چرا مجموعه بیستون کرمانشاه؟


  • سنگ نوشته حجاری شده داریوش در مجموعه جهانی بیستون، یکی از آثار ثبت جهانی ایران محسوب می شود. 
  • محوطه تاریخی بیستون با وجود آثار تاریخی متعدد مانند مجسمه هرکول دوم، نقش برجسته مهرداد دوم، فرهاد تراش، پل بیستون، کاروانسرای شاه عباسی، جاده شاهی و ... یکی از مناطق کهن و مهم باستان شناسی ایرانی به شمار می رود. 
  • دشت بیستون و کوه مقدس آن از قدیم بین مردم بسیار اهمیت داشته است و شاهان از مسیر نزدیک به آن، به سرزمین های مختلف سرکشی می کردند. 
  • غارهایی در کوه بیستون وجود دارد که نشانه هایی از حضور انسان از زمان پارینه سنگی را در خود جای داده اند. 

معرفی محوطه تاریخی بیستون | سرزمین مقدس

برخی سرزمین ها در کشورمان وجود دارند که در گذر زمان از نظر تاریخی اهمیت بسیاری پیدا کرده اند و توجه زیادی به آنان شده است؛ مانند محوطه های تاریخی شهر مرودشت که آثار تخت جمشید و مجموعه پاسارگاد در آن قرار دارد یا شهر تاریخی شوش و کاشان و تعدادی دیگر. یکی از این سرزمین های مهم و تاثیرگذار دشت بیستون در نزدیکی شهر کرمانشاه است که به دلیل موقعیت جغرافیایی، آب و هوای مطلوب، نزدیکی به منطقه بین النهرین، واقع شدن بر سر راه های مهم و قداست کوه بیستون در میان مردم، شاهان و فرمانروایان محبوبیت خاصی داشت. البته بیستون بسیار پیش از اینها، از دوره پارینه سنگی میانه مورد توجه انسان ها بود و غارها و پناهگاه های صخره ای آن در دشت و کوه، یکی از مهمترین مناطق سکونتگاهی زاگرس و ایران به شمار می رفت. نشانه هایی از حضور انسان ها در چهار غار تاریخی کوه بیستون و تپه های اطراف این مساله را تایید می کند.

در کنار اینها، نزدیکی دشت بیستون به راه های مهم مانند جاده ماد به بابل در دوران هخامنشی و جاده ابریشم در روزگار اشکانی و ساسانی، توجه شاهان را به این منطقه جلب کرد. این امر باعث شد تا آنها در این مکان آثار بی بدیلی از خود بر جای بگذارند. برخی از این آثار، اسناد بسیار مهمی از تاریخ ایران در زمان خود هستند که از جمله آنها می توان به سنگ نوشته نقش برجسته داریوش اول از دوره هخامنشی، نقش برجسته هرکول در دوره سلوکی و نقش برجسته های اشکانی مهرداد دوم و گودرز دوم در دوره ساسانی اشاره کرد. 

در محوطه تاریخی، فرهنگی و طبیعی بیستون در حدود 28 اثر ثبت ملی شده وجود دارد و در محوطه حریم آن 170 اثر شناسایی شده دیده می شود که در حدود 100 عدد از این آثار در فهرست بناهای تاریخی و ملی به ثبت رسیده اند. محوطه ای که از دید تاریخی، آثار باستان شناختی را بدون وقفه و به طور پیوسته، از دوران ما قبل تاریخ تا قرن 20 میلادی در خود جای داده است. مهمترین بخش محوطه تاریخی و فرهنگی بیستون، کتیبه و سنگ نوشته برجسته داریوش هخامنشی به حساب می آید که در تاریخ 13 جولای 2006 (22 تیرماه 1385) در سیامین اجلاس یونسکو به شماره 1222 در فهرست آثار جهانی به ثبت رسیده است. این اثر هشتمین بنای تاریخی ایران بود که در این فهرست قرار می گرفت و بر اساس معیارهای جهانی به عنوان سازه ای ارزشمند شناخته شد. کل این مجموعه تاریخی، طبیعی و فرهنگی نیز در تاریخ 7 مهرماه 1381 با شماره 6463 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. 

نکته

*امروز در کارناوال به بررسی کامل سنگ نوشته داریوش اول می پردازیم و اشاره ای مختصر به آثار مختلف تاریخی که در این محوطه قرار دارد می کنیم. در مطالب بعدی، تمام این آثار را به طور کامل و جداگانه معرفی خواهیم کرد. 

Photo by : Unknown
چشم‌اندازی از کوه بیستون و فرهاد تراش و کاروانسرای بیستون در کتاب نینوا و پارسه، اثر ویلیام سندیز رایت واوکس (۱۸۵۰)
چشم‌اندازی از کوه بیستون و راه کنار آن، اثر اوژن فلاندن (۱۸۴۰)
Photo by : Unknown

وجه تسمیه بیستون 

چرا این مکان و محوطه اطراف آن با نام بیستون خوانده می شود؟ ریشه این نام در کجاست؟ نام بیستون در ابتدا "بغستان" بوده که از دو واژه "بغ" به معنی خدا و "ستان" به معنی جایگاه و سرزمین تشکیل شده است. این دو واژه در کنار هم جایگاه خدایان معنی می شود. (واژه بغ در نام بغداد نیز به کار رفته است و این کلمه به نام خداداد است.)

برای اولین بار از این جایگاه در کتاب دیودوروس سیکولوس سخن به میان آمده است. در این کتاب که نوشته کتزیاس یونانی است با این واژه از بیستون صحبت می شود. او در کتاب خود سنگ نوشته بیستون را کار الهه سمیرامیس ملکه اسطوره ای آشوری معرفی می کند و بیستون را با واژه "Bagastanon oros" معرفی می کند. در این کتاب همچنین اشاره می شود که کوه بیستون به اهورامزدا پیشکش شده است. 

بعدها واژه بیستون در زبان پهلوی به "بَهیستان" و سپس "بَهیستون" تغییر پیدا کرد. این کلمه در نخستین قرن های ورود اسلام به ایران همان بهستون بود و در گذر زمان به بیستون تبدیل شد. 

Photo by : bahareh Fallah | Karnaval

معرفی سنگ نبشته بیستون

سنگ نوشته بیستون خود شامل دو بخش می شود؛ نقوش برجسته و کتیبه ها. در این قسمت به بررسی تاریخچه، روش ساخت، شرح مختصری از متن کتیبه های سنگ نوشته داریوش و معیارهایی که باعث شد این اثر در فهرست میراث جهانی قرار بگیرد می پردازیم. سنگ نوشته و نقش برجسته بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخی جهان به شمار می رود و شرح پیروزی داریوش بزرگ (داریوش اول هخامنشی) بر گئومات مغ (1) را نشان می دهد. 

1- نقش برجسته بیستون | آشنایی با هشتمین میراث جهانی یونسکو در ایران 

 30 کیلومتر که از شمال شرق کرمانشاه دور شویم، به محوطه ای تاریخی و مهم می رسیم که یکی از آثار ثبت جهانی شده ایران در فهرست یونسکو در آن قرار دارد. اثری از دل تاریخ که حرف ها و رازهای بسیاری را در خود جای داده و از گذشته های دور برای مان به یادگار مانده است. سنگ نوشته و کتیبه نقش برجسته داریوش اول، پادشاه هخامنشی که در ارتفاع 100 متری از زمین بر روی صخره ای آهکی حک شده و به دستور این پادشاه مقتدر و بزرگ به وجود آمده است. کتیبه ای به طول 6 و عرض 2.30 متر که در سمت چپ آن نقش برجسته تمام قد داریوش به ارتفاع 1.78 متر حجاری شده است. در ادامه به شرح بیشتر آن می پردازیم. 

آنچه در این نقش برجسته می بینید 

داریوش با تاج کنگره ای بر سر و ردایی بلند در سمت چپ این کتیبه خودنمایی می کند، ریش هایش مجعد و چهارگوش است و به شیوه پادشاهان آشور ده طره (زلف، موی پیشانی) دارد. او دست راست خود را به نشانه پرستش به سوی فر کیانی (2) بلند کرده است. فر کیانی، نماد اهورامزدا، درست در مقابل پادشاه قرار دارد، حلقه ای را در دست چپ خود گرفته و دست راستش را به مانند داریوش بلند کرده است. این کار، نشانه ای از طلب دعای خیر یا تایید کارهای داریوش محسوب می شود. بر بالای کلاه ِاستوانه ای شکل فروهر، ستاره ای هشت پر درون دایره ای به چشم می خورد که به مانند آن بر روی تاج داریوش نیز وجود دارد. یک دلیل انجام این کار، شاید آن باشد که داریوش می خواهد اهورایی بودن خود را نشان دهد. همچنین در همین تصویر داریوش، شاه مقتدر ایران را می بینیم که پای چپ خود را بر روی سینه "گئومات مغ" قرار داده و با دست چپش کمانی را در دست گرفته است که نشانه پادشاهی در ایران باستان به شمار می رود. در این نقش، گئومات به شکلی حکاکی شده است که یک پا و دو دست وی به سمت بالا قرار دارد و حالتی از التماس را منتقل می کند. پشت سر داریوش "وینده فره نه" کماندار و "گئوبروه" نیزه دارِ مخصوص پادشاه که به شاه در قتل گئومات مغ کمک کرده اند به چشم می خورد. در مقابل داریوش، 9 اسیر با گردن و دست هایی که با طناب از پشت بسته شده اند دیده می شود. افرادی که 8 تن از آنها از غاصبان تاج و تخت پادشاهی هستند و نفر دیگر، پیشواهای قبیله سکاها، تیگرا خائوداست. قد 8 تَن از این افراد در کتیبه 126 سانتی متر و نفر آخر با کلاهش (تیگرا خائودا)، 178 سانتی متر است. در زیرِ تنه گئومات، در بالای سر هر کدام از این اسیرها و همچنین بر روی دامن لباس اسیر سوم، نام و نقش پادشاه آشوبگر، جایی که در آن آشوب کرده اند و محل سرکوب آن شورشی نوشته شده است. این اسیران کسانی هستند که به دروغ خود را شاه ایران نامیده اند و اسامی آنان (از سمت داریوش به آخر) به این ترتیب است: گئومات مغ، آسینه خوزی، ندیت بئیر بابلی، مرتیه پارسی، فرورتی مادی، چیسمه تخمه اسگرتی، فراد مروزی، وهیزاد پارسی و ارخ ارمنی. 

2- کتیبه (سنگ نوشته) داریوش 

کتیبه یا سنگ نوشته داریوش زیرِ نقش برجسته آن قرار گرفته، 22 متر طول و 8.7 متر عرض دارد و به 3 خط فارسی باستان، عیلامی و اکدی یا بابلی نو نگاشته شده است. 

متن فارسی باستان در 5 ستون و بر روی کتیبه ای به طول 9.23 و عرض 3.63 متر و 414 سطر دیده می شود. بر روی تمام این پنج ستون، اهورامزدا دیده می شود که بر روی صفحه ای برآمده در حال پرواز است. او با چهره ای انسانی و ریشی مستطیلی شکل، در میان پرتو خورشید به چشم می خورد. بر روی سر او تاجی تابناک با شاخ هایی قرار دارد که نشانه ای از خدا و بزرگ بودن اوست. 

متن عیلامی 593 سطر و هشت ستون و دو قسمت دارد. نقش های سمت راست آن در کتیبه ای به طول 5.60 و عرض 3.70 متر حک شده است. نقش های سمت چپ آن نیز در امتداد متن فارسی باستان قرار گرفته است و 5.67 طول و 3.63 متر عرض دارد. 

متن اکدی در یک تک ستون نوشته و سمت چپِ نقش برجسته های آن بر روی لبه پیش آمده صخره، حک شده است. این نوشته شامل ترجمه پاراگراف 1 تا 69 متن فارسی باستان می شود و 112 سطر دارد. در کنار این سه متن اصلی، 11 کتیبه کوچک روی صخره داریوش به چشم می خورد که به داریوش و دشمنان اسیر او ربط پیدا می کند. 

کتیبه ها تا جای ممکن طوری جانمایی شده اند که هر متن به شخصی که در مورد او توضیح داده شده است، نزدیک باشد. 

پاورقی


۱- یک شورشی مشهور که بردیا برادر کمبوجیه -شاه هخامنشی- را به قتل رساند و وانمود کرد بردیاست و خود را شاه ایران خواند. 

2- نماد فر کیانی (که به اشتباه به عنوان نماد فروهر مشهور است) نشان پیکر بالداری ست که در دیدگاه بسیاری از باستان شناسی و ایران شناس به عنوان نماد اهورامزدا شناخته می شود.

Bahman Zarei | Irna

تاریخچه کشف و بازخوانی کتیبه بیستون 

همان گونه که خواندیم داریوش، در زمان فرمانروایی خود، بعد از پیروزی بر گئومات مغ -بردیای دروغین- دستور ساخت کتیبه و نقش برجسته بیستون را صادر کرد. این کتیبه اما در طول سال ها و سده های مختلف فراموش شد و کسی از محتوا و متن آن و چیزی که در دل کوه حک شده بود خبری نداشت. در سال ۱۸۳۵ (۱۲۳۱ ه.ش) برای اولین بار هنری راولینسون (Sir Henry Rawlinson)، دیپلمات و شرق شناس بریتانیایی در سفری که به این منطقه داشت متوجه این کتیبه شد و به بررسی آن علاقه نشان داد. او با کمک پسر بچه ای محلی و چابک و با استفاده از طناب و نردبان، به صورت عمودی به محل کتیبه رسید. هنری راولینسون در حالی که در ارتفاع ۱۰۰ متری معلق بود، کتیبه ها را تمیز و از آنها نسخه برداری کرد و در نهایت توانست از یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان رمزگشایی کند. این کار او تا سال ۱۸۳۶ میلادی ادامه داشت و در این مدت از قسمت فارسی باستان کتیبه نسخه برداری کرد. او در سال ۱۸۴۴ (۱۲۲۲ ه.ش) یک بار دیگر از این ارتفاع بالا رفت تا از بخش بابلی این کتیبه نیز نسخه برداری کند. این بار این کار تا سال ۱۸۴۷ میلادی ادامه داشت و در سال های ۱۸۴۹ تا ۱۸۵۱ (۱۲۲۷تا ۱۲۲۹ ه.ش)، آقای راولینسون کتابی با نام کتیبه های میخی فارسی در بیستون نوشت. او در این کتاب از متن فارسی باستان این کتیبه ها که به خط میخی نوشته شده بود، رمزگشایی کرد و نخستین کسی شد که خط میخی را با بررسی سنگ نوشته های بیستون خواند. کتابِ او، راهنما و راهگشای کشف خطوط عیلامی و بابلی بود و در مطالعات آشورشناسی مورد استفاده قرار گرفت. او در حقیقت متن های فارسی باستان و بابلی را نیز خواند؛ اما کار خواندن و ترجمه متن عیلامی را بر عهده ادوین نوریس (Edwin Norris)، فیلسوف انگلیسی گذاشت که وی این مقاله را در سال ۱۸۵۵میلادی به چاپ رساند. 

در سال 1903میلادی (۱۲۸۲ ه.ش) ابرهام ویلیام جکسون (Abraham Valentine Williams Jackson)، استاد دانشگاه کلمبیا دومین کسی بود که به کوه بیستون صعود کرد و کتیبه را خواند. او برخی خطاهای راولینسون، در زمان خواندن کتیبه را اصلاح کرد. در سال 1904 میلادی (۱۲۸۳ ه.ش) هیاتی به سرپرستی لئونارد ویلیام کینگ (William King | زمین شناس انگلیسی) و رگینالد کمپل تامپسون به بیستون آمدند و توانستند به قسمت هایی که راولینسون به آن دست نیافته بود دسترسی پیدا کنند. آنها بخش هایی از متنی که او خوانده بود را اصلاح کردند؛ اما نتوانستند دوباره از روی کتیبه نسخه برداری انجام دهند. در سال ۱۹۴۸ میلادی (۱۳۲۶ ه.ش) جورج جی کامرون، زبان شناس آمریکایی و استاد تاریخ باستان از همه کتیبه ها نسخه برداری کرد. او نسخه اولِ متن عیلامی را که تا آن موقع خوانده نشده باقی مانده بود را رونویسی کرد؛ توانست تعدادی از واژه ها و حرف های خوانده نشده را نیز بخواند و با خمیر کائوچو از نشانه های روی کتیبه ها قالب گیری کند. کامرون همچنین توانست برای رسیدن به کتیبه راهی از پایین پیدا کند تا دیگر مجبور نباشد برای خواندن شان در میان زمین و آسمان معلق بماند.

در سال ۱۹۵۰ (۱۳۲۸ ه.ش) رولاند. گ. کنت، متن فارسی باستان را ویراست کرد. این ویراست او شامل متن، ترجمه انگلیسی، واژه نامه و گرامر نیز می شد. از آن زمان تا امروز، ویرایش های مختلفی از متن های فارسی باستان، ایلامی و بابلی این کتیبه ها منتشر شده است. 

سنگ نوشته بیستون در سفرنامه ها و متن های تاریخی

همان طور که گفتیم کسی تا سال 1835 میلادی از ماهیت سنگ نوشته های بیستون اطلاعی نداشت. تمام کاروان هایی که از کنار کوه بیستون گذر و در سراب بیستون اتراق می کردند، می توانستند کتیبه و نقش برجسته بیستون را ببینند. برخی از آنها شرح این کتیبه را در خاطرات یا سفرنامه های شان آورده اند. قدیمی ترین منبعی که به این سنگ نوشته اشاره کرده، گفته های ديودور سيسيلی است که در قرن اول پیش از میلاد، این حجاری را به الهه سمیرامیس (1) نسبت داده بود. وی در خاطرات خود نقل می کند صد نیزه دار الهه را در برگرفته اند و این کتیبه با دستور سمیرامیس حجاری شده است. او در مورد نوشته ها نیز می گوید به فرمان این الهه، سخنانی با حروف سریانی در زیر تصویر او ایجاد شده است. از نظر ديودور سيسيلی در این نوشته ها در مورد کوه مقدس بیستون و اینکه این کوه به زئوس خدای بزرگ یونانيان تعلق داشته، صحبت شده است. 

ایزیدور خاراکسی، جغرافی دان باستان نیز از بیستون با نام باپتانا در ناحيه کامبادنا یاد کرده است. او نیز اعتقاد داشت که تصویر حجاری شده داریوش، به الهه سمیرامیس تعلق داشت. 

ابن حوقل، بر این باور بود که این سنگ حجاری شده، تصویر مکتب خانه ای است که معلم برای تنبیه شاگردانش تسمه ای در دست دارد. گاردن جهانگرد فرانسوی هم در سال 1794 میلادی، از این نقش برجسته به عنوان تصویر مسیح و حواریونش یاد می کند. کرپورتر در سال ۱۸۱۸ میلادی اما این حدس را زده بود که اين نقش ها، پيکره شلم نصر و دو سردار و ده سبط (قبيله) یهودی را نشان می دهد که اسیر شده اند.

پاورقی


1- سمیرامیس ملکه افسانه ای سرزمین بابل است. در مورد او و زندگی اش داستان های زیادی وجود دارد و بنا به برخی روایت ها، این الهه کسی است که باغ های معلق بابل برای او ساخته شده اند. یونانی های باستان از این زن به عنوان ملکه افسانه ای آشور یاد کرده اند.

روش ساخت 

اما این سازه عظیم در حدود 2500 سال پیش چگونه بر تنه کوه بیستون نقش بسته است که تا سال های طولانی کسی نمی توانست از آن صعود کند و به آن دسترسی داشته باشد؟

این نقش حجاری شده و کتیبه زیرین آن بر دامنه جنوبی کوه بیستون ساخته شده است. در نزدیکی این سنگ نوشته آثار پلکانی دیده می شود که به نظر می رسد حجاران از آن برای بالا رفتن و رسیدن به محل استفاده می کردند. البته در زمان پایان کار، این پلکان را تراش داده اند تا دسترسی به سازه غیر ممکن شود. سنگ نوشته های بیستون بر سنگ هایی از جنس آهک کنده شده است. بر روی اثر، نشانه های لعابی قهوه ای رنگی به چشم می خورد که در طول سالیان با مواد مختلف مخلوط شده و تغییر رنگ داده است. از جمله این مواد می توان به ذراتِ اکسید شده آهک و بقایای سربی که در چند سطر اول نشانه هایی از آن دیده می شود، اشاره کرد. به احتمال زیاد در پایان کار برای بالا بردن ماندگاری نقش برجسته و کتیبه، نمای آن را با چیزی ناشناخته پوشانده اند. 

Photo by : Unknown

خلاصه متن سنگ نوشته بیستون

متن سنگ‌ نبشته را بر اساس ترجمه آلمانی آن می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد. البته کارناوال در مطلبی جداگانه به بررسی کامل متن این کتیبه می پردازد و آن را در اختیار شما قرار می دهد. 

ستون یک: نام شاه، عناوین، سلسله نسب حدود و رسم حکومتش

ستون دو: قتل بردیا توسط کمبوجیه، شورش گئومات، مرگ کمبوجیه، ترور گئومات، جانشینی داریوش بر تخت سلطنت

ستون سه: شورش آثرین در عیلام و ندینتئیرا در بابل؛ اعدام آنها

ستون چهار، بند۱: فهرست ۹ استانی که هنگام حضور داریوش در بابل شورش کردند.

ستون چهار، بند۲: شورش مارتیا در عیلام و اعدام او

ستون چهار، بند۳: شورش فرورتیش در ماد و اعدامش در اکباتان (در نزدیکی همدان امروزی)، در این زمان فرماندهان شاه توانستند در نبردهای متعددی شورشیان ارمنی را سر جای خود بنشانند. شورش چیچَتَخما در سَگَرتیا و اعدام او

ستون چهار، بند۴: پارت و هیرکانیا، به شورش فرورتیش ملحق شده و توسط پدر داریوش، ویشتاسپ، سرکوب می‌شوند.

ستون چهار، بند۵: شورش فراده در مرو و سرنگونی‌ او توسط دادرشیش

ستون چهار، بند۶: شورش وهیَزداته در پارس و اعدام او

ستون چهار، بند۷: اتفاق های تحریک پیروان وهیَزداته در ارچوسیه و پایان دادن آن توسط ساتراپ ویوانه

ستون پنج: شورش ارخه ارمنی در بابل و اعدام او

ستون پنج، بند۱: خلاصه داستان ۹ نفری که ادعای شاهی کرده بودند و ۹ نبرد با آنان

ستون پنج، بند۲: بزرگداشت اهورامزدا و جوگیری از ترویج «دروغ» از دلایلی بود که داریوش این شورش‌ها را سرکوب کرد.

ستون پنج، بند۳: هشدار درباره دروغ

ستون پنج، بند۴: تصریح رسمی شاه درباره علاقه‌اش به حقیقت

ستون پنج، بند۵: یگانگی، رمز موفقیت داریوش

ستون پنج، بند۶: درخواست شاه از مردم آینده برای منتشر کردن متن سنگ‌نبشته

ستون پنج، بند۷: یاری اهورامزدا به داریوش

ستون پنج، بند۸: خواسته های شاه از شاهان آینده و کسانی که لوحه تاریخی بیستون را می‌بینند.

ستون پنج، بند۹: ۶ یاور داریوش علیه گئومات؛ راهنمایی شاهان آینده برای حمایت از نسل آنها

ستون پنج، بند۱۰: معرفی نوشته جدید و پراکنده شدن متن

ستون پنج، بند۱۱: شورش ئَتَمَئیته در عیلام و سرنگونی‌اش توسط گبریَس

ستون پنج، بند۱۲: پیروزی داریوش بر سکاها به فرماندهی سکونخا

در کل نکته های اصلی متن داریوش به این شرح است: 

داریوش در این کتیبه خود را معرفی می کند، از دودمان هخامنشی می گوید، در مورد شیوه حکومتش، مرگ کمبوجیه، شورش هایی که بر علیه اش شده و اینکه چگونه این شورش ها را سرکوب کرده است، توضیح می دهد. او به پیروزی هایی که در 19 نبرد خود برای سرکوب این شورش ها انجام داده اشاره می کند و از چگونگی استقرار آرامش و امنیت در پادشاهی تحت امر خود سخن می گوید. در مورد دروغگویی هشدار می دهد، از راستی و راستگویی دفاع می کند، برای کشور و مردمش دعای نیک می خواند و از کمک های اهورامزدا در غلبه بر دشمنانش سپاسگزاری می کند و نام افرادی که بر علیه او شورش کرده بودند را در این کتیبه برای همیشه ثبت می سازد.

معیارهای ثبت جهانی نقش برجسته و سنگ نوشته بیستون 

گفتیم که نقش برجسته و سنگ نوشته بیستون اثر ثبت جهانی است؛ اما بر اساس کدام معیار، این سازه تاریخی در فهرست میراث جهانی قرار گرفته است. این اثر هشتمین بنای تاریخی ثبت جهانی شده ایران محسوب می شود. معیارهای شماره II و III کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان دو معیاری‌ست که باعث شده این اثر جهانی شود. این معیارها عبارتند از: 

معيار II: نقش برجسته و کتیبه داریوش نشانه بارزی از ارتباطات مهم بشری در زمینه توسعه هنر و نوشتار است. این کتیبه شاهدی بر عظمت پادشاهی داریوش در زمان هخامنشی نیز به شمار می رود. 

معيار III: محوطه تاريخی بيستون در مسير يكی از جاده های اصلی ارتباطی ایران و بین النهرین قرار داشت. این محوطه با کوه بیستون در ارتباط بود و نشانه هایی از استقرار انسان ها پیش از تاریخ در آن وجود دارد. از آنجایی که کتیبه بیستون تنها متن شناخته شده از دوره هخامنشی است اهمیت این اثر چند برابر می شود. 

Photo by : Unknown

دیگر آثار موجود در محوطه بیستون 

به غیر از نقش برجسته و کتیبه بیستون در حدود 26 اثر تاریخی و طبیعی دیگر نیز در محوطه تاریخی بیستون وجود دارند که بازدید از آنها در کنار هم به فهم هر چه بهتر تاریخ ایران کمک می کند. در این بخش این قسمت ها را به طور خلاصه به شما معرفی می کنیم و در آینده و در مطالبی جداگانه به بررسی کامل هر کدام از آنها می پردازیم. 

1- غارهای محوطه تاریخی بیستون

غار شکارچیان، غار خِر، مَر تاریک، مَر آفتاب و مَر دودر چهار غار این موطه باستانی را شامل می شوند که در ادامه به معرفی آنها می پردازیم. 

غار شکارچیان: این غار در دامنه کوه بیستون و بالای سر نقش برجسته هرکول قرار گرفته است. فضای کوچک 35 مترمربعی آن به احتمال زیاد پناهگاه موقت شکارچیانی بوده که لاشه شکارشان را برای قصابی و بردن به اقامتگاه اصلی شان به آنجا می آوردند. البته آنها برای مخفی ماندن از دید حیوانات وحشی نیز از این غار استفاده می کردند. موقعیت خوب مکانی غار به شکارچیان این امکان را می داد تا از فاصله دور و از پایین دیده نشوند و بتوانند حیوانات را از بالا زیر نظر بگیرند. در کاوش هایی که پروفسور کارلتون کوون در سال 1949 میلادی (1328ه.ش) در این غار انجام داد آثار بسیار زیادی از دوره پارینه سنگی میانی تا عصر کنونی در آن پیدا کرد. از جمله آنها می توان به ابزارهای سنگی، ابزارهای استخوانی، استخوان های جانوری، استخوان انسان نئاندرتال و سفال های دوران هخامنشی تا دوره فعلی اشاره کرد. کشف استخوان انسان نئاندرتال (1) در این غار حضور انسان های نئاندرتال در منطقه زاگرس و بیستون را تایید می کند. این غار در 19 اسفند 1380 با شماره 4889 به فهرست آثار ملی ایران افزوده شد. 

غار خِر یا مَر خِر: در شمال شرقی غار شکارچیان، غاری دیگر وجود دارد که ارتفاع آن از سطح دریا به 1400 متر می رسد. این غار با نام مَر خِر در بین محلی ها شناخته می شود. بومیان اینجا به غارهایی که فضای ورودی آن گرد باشد غار خِر یا خِریل می گویند. این غار 27 متر طول دارد و دهانه آن به سمت جنوب است. غار خر در اواخر دوره پله ایستوسن (چهارمین دوره زمین شناسی) ایجاد شده است. هیاتی کانادایی به سرپرستی فیلیپ اسمیت در سال 1965 میلادی (1344 ه.ش) در این مکان کاوش هایی انجام دادند و آثار مهمی از آن پیدا کردند. از جمله آنها می توان به ابزار سنگی و استخوانی، بقایای جانوری، زغال، سفال و غیره اشاره کرد. قدیمی ترین اثری که از این غار کشف شده است به دوران پارینه سنگی میانه مربوط می شود که شامل تراشنده و تیغ های ضخیم سنگی شاخص صنعت موسترین (2) است. آثاری که از دوره پارینه سنگی میانی تا عصر ساسانیان در غار خِر پیدا شده است می تواند به باستان شناسان کمک کند تا بقایای فرهنگی، تغییرات آب و هوایی، تنوع جانوری و گیاهی منطقه را از دوره پارینه سنگی میانی تا امروز بررسی کنند. این غار در 19 اسفند سال 1380 با شماره 4885 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. 

مَر تاریک: این غار در شمال غربی غار خر قرار گرفته است و 25 متر عمق و 80 مترمربع مساحت دارد. در کل شکل غار به صورت دالانی عمیق و کم عرض است و در انتها به محوطه به نسبت بازی می رسد. دهانه غار به سمت جنوب شرقی است و در طول روز تا عمق چند متری آن در معرض روشنایی و گرمای آفتاب قرار دارد. محور اصلی غار در عمق چند متری با زاویه تقریبا 90 درجه به سمت راست منحرف شده و به همین دلیل دالان اصلی آن در تاریکی فرو رفته است. مر تاریک را اولین بار فریدون بیگلری در سال 1365 شناسایی کرد. در سال 2004 میلادی نیز هیات مشترکی از ایران و فرانسه این غار را بررسی کردند. آثار به دست آمده از مر تاریک که مربوط به دوره پارینه سنگی می شود از این قرار است: ابزار سنگی، استخوان های انسانی و جانوری. ابزار سنگی از سنگ های مختلفی همچون ژاسب، چِرت، کوارتزیت و یک نمونه سنگ آهکی. از آنجایی که آثاری از دوره های بعدی در این غار هنوز پیدا نشده است به نظر می رسد این غار بعد از دوره پارینه سنگی میانی متروک شده باشد. 

مَر آفتاب: این غار در دامنه کوه بیستون و مابین غارهای مر تاریک و مر دودر قرار گرفته است. ارتفاع آن از سطح دریا 1565 متر بوده و 26 متر عمق دارد. دهانه آن به سمت شمال شرقی است و دالان اصلی آن 160 مترمربع مساحت دارد. در بیشتر قسمت های غار، کف سنگی دیده می شود. به نظر می رسد مر آفتاب در دوره پارینه سنگی شکلی از اقامتگاه فصلی را داشته است. این غار نیز به وسیله فریدون بیگلری در سال 1365 کشف شد و تعدادی ابزار سنگی و یک ابزار استخوانی از آن به دست آمد. این ابزارها به دوره صنعت موستری تعلق دارند و از سنگ ژاسب و سنگ چِرِت ساخته شده اند. البته ابزار استخوانی مربوط به دوره پارینه سنگی جدید است. 

مَر دودر: این غار در شمال شرقی غار شکارچیان قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا 1585 متر است. مر دودر مرتفع ترین غار بیستون محسوب می شود و آثاری از دوره های پارینه سنگی میانی و جدید از آن کشف شده است. عمق غار 20 متر و مساحت آن 170 مترمربع بوده و ارتفاع داخلی آن بین 1 تا 3 متر در نوسان است. این غار دو ورودی دارد و به همین دلیل به آن مر دودر می گویند. دهانه اصلی آن در جهت جنوب-جنوب غربی قرار دارد و به دره ای پرشیب و کم عرض و پرتگاهی بلند ختم می شود. دهانه دیگر در جهت شرقی-جنوب شرقی بوده و به کوره راهی مشرف است که آن را به مر آفتاب و مر تاریک می رساند. مر دودر را نیز فریدون بیگلری در تابستان 1365 کشف و بررسی کرد. او در کاوش های خود مقداری ابزار و مصنوعات سنگی از جنس سنگ چرت و از دوره های پارینه سنگی میانی و جدید به دست آورد. 

پاورقی


1- انسان های نئاندِرتال به گونه ای از سرده انسان ها گفته می شود که در اروپا، بخش هایی از غرب آسیا، آسیای مرکزی و شمال چین و بین 230 هزار تا 50 هزار سال پیش زندگی می کردند. انسان امروزی با این گونه از انسان تفاوت داشت. 

2- موستری (Mousterian) به مجموعه صنعت های ساخت ابراز سنگی گفته می شود که در عصر پارینه سنگی میانه رواج داشت. در ایران به دوره ساخت ابزارهای چخماقی دوره موستری می گویند. 

تصاویری از غار شکارچیان (دو عکس سمت راست)  |  تصویری از غار مر آفتاب در سمت چپ

Bahman Zarei | Irna

2- نقش برجسته و کتیبه های محوطه تاریخی بیستون 

نقش برجسته و کتیبه داریوش اول که در مورد آن سخن گفتیم، نقش برجسته مهرداد دوم، نقش برجسته گودرز دوم، نقش برجسته بلاش، فرهاد تراش، سنگ های تراش خورده ساسانی و کتیبه شیخ علیخان زنگنه نقش برجسته ها و کتیبه های محوطه تاریخی بیستون را شامل می شود. 

*نقش برجسته مهرداد دوم: کمی پایین تر از نقش برجسته و کتیبه داریوش اول، نقش برجسته ای به ابعاد 6.73 متر طول و 3.48 متر عرض با نام نقش برجسته مهرداد دوم شاهنشاه مقتدر اشکانی را ببینید. این پادشاه اشکانی بین سال های 123 قبل از میلاد تا 87 قبل از میلاد بر ایران حکمرانی می کرد. تاریخ ساخت این اثر اما به حدود 100 سال قبل از میلاد بر می گردد. در این نقش برجسته می توانید مهرداد دوم و چهار نفر از ساتراپ های (نام استاندار یا فرماندارهای آن زمان) محلی را به ترتیب اهمیت و جایگاه آنها ببینید که پشت سرهم ایستاده اند. حجاران آنها را به گونه ای تراشیده اند که نیم رخ شان به سمت مهرداد دوم باشد و نیمی از صورت مهرداد نیز به سمت آنها قرار گیرد. در این نقش این چهار نفر یک دست خود را به احترام شاه اشکانی بالا برده و مهرداد نیز دست راست خود را به حالت احترام بالا آورده است. 

کتیبه ای نیز بر روی این نقش برجسته وجود دارد که در واقع معرفی افرادی است که در این نقش برجسته حضور دارند. این کتیبه به زبان و خط یونانی است. نفر اول "گودرز اول" ساتراپِ ساتراپ ها و امیر گرگان است، او بعدا به بخشی از قلمرو اشکانیان فرمانروایی کرد. اسم نفر دوم به طور کامل از بین رفته و لقبی هم ندارد. نفر سوم "مهرداد" است که با لقب "پیس تومینوس" به معنی مورد اعتماد شاه در این کتیبه معرفی شده است. در دست او تصویری از الهه نیکه -الهه بالدار پیروزی- دیده می شود که حلقه روبان داری در دست خود دارد. نفر چهارم نیز " کوفاستس" است. این نقش برجسته به طور کلی واگذاری قدرت از طرف مهرداد به هر کدام از این افراد را به نمایش می گذارد. 

متاسفانه در قرن دوازده هجری قمری قسمتی از نقش برجسته مهرداد دوم برای ایجاد کتیبه وقف نامه شیخ علیخان زنگنه صدراعظم شاه سلیمان صفوی تخریب شد. البته طرحی از این اثر پیش از تخریب به دست گرلو در دوره صفوی کشیده شده بود که امروزه می توان با استفاده از آن این نقش برجسته را بازسازی و بررسی کرد. این اثر در سال 1380 با شماره 4881 در فهرست آثار ملی قرار گرفته است.

*کتیبه شیخ علیخان زنگنه: در دامنه کوه بیستون و در کنار و روی نقش برجسته مهرداد دوم، تصویری از کتیبه ای به چشم می خورد که به شیخ علیخان زنگنه تعلق دارد. در این کتیبه متن وقف نامه ای از وی نوشته شده است. این شخص حاکم کرمانشاه بود و او و فرزندانش کارهای فراوانی را برای مردم این منطقه انجام دادند. وی در زمان شاه عباس دوم صفوی به مقام وزارت اعظم رسید. 

طاق نمایی که این وقف نامه بر روی آن حک شده 363 سانتی متر طول و 276 سانتی متر عرض دارد و 15 سطر است. این متن شامل 3 قسمت می شود و در هر قسمت آن عبارت هایی به خط ثلث بر روی آن نوشته شده است. نام و یاد خدا، مفاد وقف نامه، املاکی که وقف شده اند و مواردی از این دست قسمت های مختلف این متن را تشکیل می دهند. کار خطاطی آن بر عهده محسن امامی بوده و کار حجاری آن به وسیله مقیم هروی انجام شده است. این اثر در سال 1380 به شماره 4881 ثبت ملی شد. 

تصویر نقش برجسته مهرداد دوم در سمت راست | تصویر کتیبه شیخ علیخان زنگنه در سمت چپ

*نقش برجسته گودرز دوم: در سمت شرقی نقش برجسته مهرداد دوم روی همان صخره، اثری به طول 5.44 متر و عرض 1.3 متر دیده می شود که به دوره اشکانی تعلق دارد. این نقش برجسته پیروزی گودرز دوم بر مهرداد را نشان می دهد. مهرداد یکی از شاهزاده های اشکانی بود که در دربار گلاودیوس امپراتور روم بزرگ شده بود. گودرز مابین سال های 38 تا 51 میلادی بر ایران پادشاهی می کرد، به احتمال زیاد وی از بازماندگان گودرز ساتراپِ ساتراپ هاست که در نقش برجسته مهرداد دوم نشان داده شده بود. 

در نقش برجسته گودرز دوم سه سلحشور زره پوش را می توانید ببینید، شاه در میانه تصویر دیده می شود در حالی که نیکه تاج شاهی را بر سرش می گذارد. او نیزه ای پهن در دست دارد که با آن به مهرداد، رقیب خود و مدعی تاج و تخت حمله می کند. مهرداد در این حمله از اسب به پایین افتاده است. پشت سر گودرز، همراه او دیده می شود که بر اسبی سوار است و نیزه ای در دست دارد و به سمت روبرو خیز برداشته است. در قسمت پایین نیز سواری دیگر با یال و کوپال حجاری شده است. این نقش برجسته کتیبه ای به خط و زبان یونانی نیز دارد که در آن از گودرز با نام شاه شاهان، پسر گیو نام برده شده و مهرداد نیز تنها با لقب مهرداد پارسی معرفی شده است. این اثر با شماره 1380 در تاریخ 1380 به ثبت رسید. 

*نقش برجسته بلاش: 400 متر که از شمال شرقی نقش برجسته گودرز دور شویم به تخته سنگ چهارضلعی نامنظمی بر می خوریم که ارتفاعی 2.5 متری دارد. در 3 سمت این تخته سنگ، نقش های حجاری شده با برجستگی های کم دیده می شود. در نقش میانی آن، "بلاش" شاه اشکانی را می توانید ببینید که به حالت تمام رخ ایستاده است و طولی 180 سانتی متری دارد. او با گردنبندی بر گردن و کمربندی به کمر دیده می شود و نیم تنه ای ساده که از کمر به پایین چسبان است به همراه دامنی گشاد به تن دارد. بلاش ریش توپی، سبیل تاب داده و گیسوانی بلند دارد و موهای خود را با سربندی بسته است. پیاله ای در دست چپ او به چشم می خورد، دست راست خود را نیز به سمت آتشدانی دراز کرده است و این طور به نظر می آید که چیزی به داخل آن می ریزد. روی بدنه این آتشدان کتیبه ای در 9 خط به خط پهلوی اشکانی وجود دارد که متن آن این است: "این تصویر بلاش شاه شاهان، پسر بلاش شاه شاهان، نوه ...". البته در گذر زمان انتهای این کتیبه محو شده و معلوم نیست کدام بلاش در این نقش برجسته دیده می شود. تصاویر افراد دیگری نیز در این نقش برجسته به چشم می خورد که در مطلبی جداگانه به توصیف کامل این اثر می پردازیم. این اثر تاریخی با شماره 4884 در سال 1380 به فهرست آثار ملی وارد شده است. 

تصویر نقش برجسته گودرز دوم در سمت راست | تصویر نقش برجسته بلاش در سمت چپ

نقش برجسته گودرز
نقش برجسته بلاش

*تندیس هرکول: تندیس هرکول از سنگ های کوه بیستون تراشیده شده است و مجسمه عظیمی از هرکول را به نمایش می گذارد. قدمت این تندیس به 153 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد و اواخر دوران سلوکیان ساخته شده است. هرکول اسطوره ای یونانی است و نماد قدرت، مظهر مردانگی و شجاعت به شمار می رود و زور و نیروی مافوق بشری دارد. طول این تندیس یک متر و 47 سانتی متر است، ریش های مجعد دارد، در دست چپ خود جامی را نگهداشته و روی یک پوست شیر لم داده است. پوست شیری که زیر هرکول قرار دارد 2 متر طول دارد. در پشت این تندیس کتیبه ای به ابعاد 43 در 43 سانتی متر به زبان یونانی دیده می شود. کنار کتیبه ها نیز نقش هایی از درخت زیتون، کماندان و تیردانی آویزان به چشم می خورد. در کنار درخت نیز گرزی مخروطی شکل توجه را به خود جلب می کند. چند سال پیش به دلیل برهنه بودن مجسمه بخش هایی از آن شکسته شد و این سنگ نوشته آسیب دید. 

این تندیس در سال 1377 در زمان ساخت و سازِ راهی جدید توسط سرکارگر پروژه، علی سلمانی کشف شد. سر این تندیس دو بار شکسته و دزدیده شد. البته هر دو بار نیز پیدا شد اما مسوولان برای جلوگیری از تکرار این اتفاق، دستور ساخت سری آهکی دادند تا آن را با سر اصلی جایگزین کنند. سر اصلی در گنجینه میراث فرهنگی نگهداری می شود. از آنجایی که این تندیس به مانند دیگر تندیس های یونانی برهنه بود، بعد از انقلاب مردم تغییراتی در آن ایجاد کردند. سلوکیان نام سلسله ای یونانی است که پس از مرگ اسکندر پدید آمد و بر محدوده آسیای غربی حکومت می کرد. این پادشاهی در حدود ۶۵ سال بخشی از سرزمین ما ایران، به خصوص منطقه ایلام، کرمانشاه و لرستان را در اختیار داشت تا آن که حکومت اشکانیان پدید آمد و در نهایت در زمان مهرداد توانستند از غرب تا شهر بابل و از شرق تا هند پیشروی کنند. 

مجسمه هرکول
مجسمه هرکول

*فرهاد تراش: در غرب نقش برجسته داریوش اول و در دامنه کوه بیستون، دیواره حجاری شده عظیمی به چشم می خورد که با نام های فرهاد تراش، فراتاش، فرای تاش و تخت فرهاد معروف است. دیواره این اثر در حدود 200 متر طول و 36 متر عرض دارد. در دامنه آن نیز سکویی خاکی به چشم می خورد. در مقابل این سکو، دیواری به طول 150 متر و 4.5 متر ارتفاع وجود دارد. این دیوار به وسیله بلوک های سنگی تراشیده، لاشه سنگ و ملات گچ به وجود آمده است. در دو طرف این صفحه چند سکوی پله دار وجود دارد که با استفاده از آنها دیوارها را می تراشیدند. 

بعضی از ایران شناسان مانند هرتسفلد، ساخت فرهاد تراش را به دوره داریوش اول هخامنشی نسبت می دهند. آنها اعتقاد دارند داریوش قصد داشته متن وصیتنامه خود را در اینجا حکاکی کند. بعضی نیز اعتقاد دارند که این صفحه برای نوشتن واقعه ای تاریخی مربوط به دوره خسرو پرویز ساسانی ایجاد شده است. برخی نیز بر این باور هستند که فرهاد تراش معدن سنگ و کارگاه حجاری استخراج سنگ و تراش بلوک های سنگی بوده است. فرهاد تراش در میان مردم و در ادبیات فارسی جایگاه خاصی دارد و آنها با تأسی از شعر نظامی گنجوی این اثر را کاری از فرهاد کوهکن می دانند. آنها به این باور دارند که او به خاطر عشق شیرین -زن ارمنی خسروپرویز- این کار را انجام داده است. این اثر در سال 1380 با شماره 4487 ثبت ملی شده است. 

*سنگ های تراش خورده ساسانی: در دامنه بیستون، در زمینی به طول 7 کیلومتر، قطعه سنگ های تراش خورده ای وجود دارد که به صورت پراکنده پخش شده اند. جنس آنها از سنگ آهک است و در فرم های مکعب مستطیل و مکعب مربع دیده می شوند. نمونه هایی شبیه به این بلوک های سنگی در ساخت بنای ناتمام ساسانی، پل بیستون، پل خسرو و فرهادتراش نیز دیده می شود. تکنیک تراش این بلوک ها نیز به تراش های ساسانی شباهت دارد. در کنار اینها علایم حجاران نیز به سبک حجاران ساسانی بر روی آنها دیده می شود. این علایم نشان می دهد با سنگ تراشان تسویه حساب نشده است. شماره ثبت این اثر 4886 بوده و در تاریخ 1380 به عنوان اثر ملی شناخته شده است. 

فرهاد تراش
فرهاد تراش
فرهاد تراش

3- پرستشگاه و نیایشگاه های محوطه تاریخی بیستون

دو نیایشگاه مادی و پرستشگاه پارتی، بخش دیگر این محوطه تاریخی را تشکیل می دهند. 

*نیایشگاه مادی: در مقابل سراب بیستون (در مورد این اثر در ادامه توضیحاتی ارایه می شود)، زیر کتیبه و نقش برجسته داریوش، صفه ای (سکو) بلند به ارتفاع 1.5 متر، طول و عرض 7 متر دیده می شود. صفه ای که به شکل خشکه چین و با سنگ های نتراشیده بنا شده است. راهرویی این صفه را به دو بخش تقسیم کرده است. در مقابل این صفه دو پله از سنگ های نتراشیده وجود دارد که از آن برای دسترسی به بخش های مختلف استفاده می کنند. این صفه در سال های 1936 تا 1937 (1315-1316) به وسیله هیاتی آلمانی و با سرپرستی فردی به نام ولفرام کلایس کاوش شد. آنها زمان ساخت این صفه را دوره مادها تخمین زدند و از آن سفال هایی متعلق به نیمه هزاره اول پیش از میلاد به دست آوردند. 

پرستشگاه پارتی: در شمال نقش برجسته داریوش و در مقابلِ نقش برجسته بلاش، آثاری از دوره اشکانیان به چشم می خورد. آثاری که شامل دو صفه سنگی می شود و به وسیله تعدادی پله که درون کوه کنده شده اند به هم ارتباط پیدا می کنند. هر کدام از پله ها 80 سانتی متر طول دارند. در داخل صفه ها حفره ای دایره ای شکل در درون سنگ ها تراشیده شده است. برخی اعتقاد دارند این حفره ها در حکم آتشدان بودند و مراسم مذهبی در این محل انجام می شده است. 

4- بقایای شهر باستانی پارتی

شمال شرقی سراب بیستون و سنگ نوشته داریوش، محوطه ای به طول 800 و عرض 300 متر وجود دارد که با توجه به آثار کشف شده از آن قدمتش به دوره اشکانیان باز می گردد. این محوطه توسط دیواری از سمت پایین به طرف دشت سراب محصور بود البته رد دیوارها را هنوز می توان بر روی زمین مشاهده کرد. این منطقه که به نظر می رسد مسکونی بوده باشد با آثار نقش برجسته مهرداد دوم، بلاش و گودرز در ارتباط بود. هیاتی آلمانی در کاوش های خود از اینجا به این نظریه رسید که این منطقه به احتمال زیاد بقایایی از یک قلعه یا شهر اشکانی است و همزمان با دیگر آثار اشکانی محوطه بیستون ساخته شد. 

متاسفانه عکس خوب و با کیفیتی از این بنا در دست نیست. اگر شما تصویر خوبی از این اثر دارید می توانید برای ما بفرستید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

5- پل های محوطه تاریخی بیستون

پل خسرو و پل بیستون دو پل محوطه بیستون هستند:

پل خسرو: این پل بر روی رودخانه گاماسیاب و در 2 کیلومتری جنوب غربی بیستون بنا شده است. این پل در جهت شرقی-غربی ساخته شده و 10 پایه و 9 دهنه دارد. طول پل 152.80 متر بوده و پلان پایه های آن 6 ضلعی است. جنس پایه های این پل از سنگ های تراشیده و ملات گچ است و بین پایه ها را با قلوه های سنگ و ملات آهک پر کرده اند. در اصل این پل بخشی از سد ساسانی بیستون به شمار می رود. در سال های اخیر افراد محلی بر روی پایه های سنگی آن پایه های فلزی کار گذاشته اند تا بتوانند از روی آن تردد کنند. به نظر می رسد این پل در زمان خسروپرویز و در دوره ساسانیان ساخته شده باشد. این پل با شماره 4890 در سال 1380 در فهرست آثار ملی قرار گرفت. 

پل بیستون: یا پل صفوی در حاشیه شرقی کوه بیستون، بر روی رودخانه دینور آب ساخته شده و بر سر راه قدیم کرمانشاه قرار دارد. از دیگر نام های آن می توان به پل شاه عباسی، پل نادر آباد و پل دینور آب اشاره کرد. این پل 144 متر طول و 7.60 متر عرض دارد و جهت آن شرقی-غربی است. پل بیستون 5 دهانه دارد و پلان پایه های آن به غیر پایه های کناری 6 ضلعی است. پایه های پل جنسی از سنگ و ملات گچ دارد و به نظر می رسد این بخش از پل بیستون، در زمان ساسانیان ساخته شده باشد. البته ساخت آن در این زمان ناتمام ماند و پل به حال خود رها شد. در قرن چهارم هجری فرمانروایان کرد حسنویه (1) پل را تکمیل کردند. در دوره ایلخانی قسمتی دیگر از این سازه بازسازی شد. نمای پل بیستون در دوره صفوی و طاق چهارم آن در دوره پهلوی مرمت و این اثر در سال 1346 با شماره 756 به آثار ملی ایران افزوده شد. 

پاورقی


1- آل حسنویه، خاندان کرد شیعه ای بودند که در سال های سده چهارم قمری بر محدوده کوه های زاگرس (کردستان، کرمانشاه، بروجرد، همدان، لرستان، ایلام تا نزدیک به خوزستان) حکومت می کردند. 

تصویر پل ساسانی در سمت راست | تصویر پل خسرو در سمت چپ

6- دژ و قلعه محوطه تاریخی بیستون

 دو دژ مادی و قلعه سرماج، بناهای دفاعی این محوطه تاریخی را تشکیل می دهند. 

دژ مادی: در شمال غربی بیستون، در قسمتی از محوطه باستانی که به دامنه پارتی مشهور است؛ بقایای از بنایی وجود دارد که به آن دژ مادی می گویند. در سال 1966 میلادی (1345ه.ش) ولفرام کلایس این بنا را کاوش کرد. بر اساس یافته های او این دژ، برج و باروهای مستحکمی به شکل مستطیلی داشته و دیوارهای آن به وسیله سنگ های کوچک و بزرگ ساخته شده است. سفالینه هایی که از این محوطه به دست آمده به سفالینه های مادی گودین تپه و نوشیجان ملایر شباهت دارد و به همین دلیل پیشینه این سازه را به مادها نسبت می دهند. برخی مورخان اعتقاد دارند این بنا همان سکایه واتیش است که در آن داریوش، گئومات مغ و همدستانش را از پای در آورد. در سال 1381 مهرداد ملک زاده به همراه هیاتی، بررسی های باستان شناسانه دیگری نیز در این محل انجام داد. کاوش او منجر به پیدا شدن آثاری از دوران مفرغ جدید، عصر آهن، هخامنشی، اشکانی و اسلامی در این دژ شد. 

قلعه سرماج: بقایای قلعه سرماج، در روستای سرماج -از توابع شهر هرسین- قرار گرفته و خانه های این روستا بر روی باقیمانده این اثر تاریخی ساخته شده است. به نظر می رسد قدمت این قلعه به دوران ساسانیان باز می گردد. از این قلعه دیواره بزرگی باقی مانده است که امروزه تنها فقط 37 متر از طول آن دیده می شود. پوشش نمای بیرونی این دیوار بلوک های سنگی بزرگ است؛ اما از داخل با لاشه های سنگ و ملات گچ ساخته شده است. در اطراف این قلعه برج هایی با کاربری دفاع و حفاظت وجود داشته که امروزه تنها یکی از این برج ها بر جای مانده است. دور قلعه نیز آثاری از یک خندق به چشم می خورد. 

متاسفانه عکس خوب و با کیفیتی از این دو بنا در دست نیست. اگر شما تصویر خوبی از این دو اثر دارید می توانید برای ما ارسال کنید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

7- کاروانسرای شاه عباسی

این کاروانسرا بر سر راه قدیمی کرمانشاه-همدان ساخته شده است و در مقابل فرهادتراش قرار دارد. کاروانسرای شاه عباسی 6000 مترمربع مساحت دارد و سبک معماری آن چهار ایوانی و بر اساس کاروانسرای های معمول دوره صفوی است. به احتمال زیاد کار ساخت این کاروانسرا در زمان شاه عباس آغاز شده اما بر اساس کتیبه سر در بنا، شیخ عیلخان زنگنه در زمان شاه سلیمان صفوی ساخت آن را به پایان برده است. این کاروانسرا در زمان ناصرالدین شاه مرمت شد. در دوره پهلوی از آن به عنوان انبار استفاده می کردند، مدتی هم خانواده های بی بضاعت بیستون در آن اقامت داشتند. بعد از انقلاب نیز این کاروانسرا برای 17 سال در اختیار اداره امور زندان ها بود و بعد از آن سازمان میراث فرهنگی آن را از این سازمان پس گرفت. 

 ورودی این بنا در سمت جنوبی آن قرار دارد و در هر سمت آن هفت طاق نما و دو سکوی سنگی به چشم می خورد. از ورودی که داخل می شویم هشتی چلیپایی (صلیبی) شکل و گنبد داری را می بینیم. بعد از هشتی، صحنی قرار دارد که در بین هر ضلع آن ایوانی به چشم می خورد. در هر ایوان نیز سه حجره با ایوانچه ای در مقابل آن وجود دارد.

البته کاربری این کاروانسرا در سال های اخیر تغییر پیدا کرده و به هتلی برای اقامت مسافران تبدیل شده است. این بنا در سال 1353 با شماره 974 در فهرست ملی آمده است. 

نکته

به دلیل تغییر کاربری کاروانسرا به هتل، امکان بازدید از آن وجود ندارد.

کاروانسرای عباسی بیستون
کاروانسرای عباسی بیستون
کاروانسرای عباسی بیستون

8- تپه نادری

تپه نادری در 200 متری غرب جاده بیستون-صحنه و در روستای نادر آباد قرار گرفته است. طول آن 1200 و عرض آن 300 متر است. از این تپه سفال هایی نخودی و سیاه کشف شده است که قدمت آنها به هزاره دوم و سوم قبل از میلاد می رسد. در قسمت غربی تپه، بقایایی از یک قلعه به چشم می خورد که به دوره نادرشاه افشار تعلق دارد. تپه نادری و روستای نادر آباد اسم خود را از این قلعه گرفته اند. امروزه تنها قسمتی از باروی خشتی این بنا باقی مانده است. متاسفانه گسترش روستای نادر آباد باعث شد تا بخش زیادی از این اثر تاریخی خراب شود. 

متاسفانه عکس خوب و با کیفیتی از این بنا در دست نیست. اگر شما تصویر خوبی از این اثر دارید می توانید برای ما بفرستید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید 

9- بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی

در مقابل سازه فرهادتراش و مابین کاروانسرای شاه عباسی و سراب بیستون، سازه ای ناتمام را می توان مشاهده کرد که به دوره ساسانی تعلق دارد. بنایی مستطیلی شکل که در جهت شرقی-غربی ساخته شده است. بخش شرقی آن 85 در 80 متر و بخش غربی آن 44 در 55 متر مربع مساحت دارد. این دو بخش به وسیله یک درگاه به هم متصل هستند و بخش غربی در اصل، حیاط خلوت این مجموعه محسوب می شود. ورودی اصلی این سازه نیز در قسمت شرقی آن قرار دارد. جنس دیواره های آن از سنگ و گچ است و بر روی آن علایم حجاری فراوانی به چشم می خورد که شباهت بسیاری به دیگر علایم حجاری بناهای ساسانی این مجموعه دارد.

در دوره ایلخانی بر روی این بنای ناتمام، کاروانسرایی با ابعاد 80 در 85 متر ایجاد شده است. ورودی آن در سمت شرقی قرار دارد و در اطراف حیاط آن، 64 اتاق مستطیلی شکل دیده می شود. در داخل این کاروانسرا مسجد کوچکی نیز وجود دارد. البته این کاروانسرا در همان دوره به دلیل زلزله تخریب شد. این اثر با شماره 4880 در سال 1380 به ثبت ملی رسید. 

بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی
Photo by : Unknown
بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی
بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی
بنای ناتمام ساسانی-کاروانسرای ایلخانی

10- بنای ساسانی-ایلخانی کناره رودخانه گاماسیاب 

در سمت راست رودخانه گاماسیاب و در قسمت جنوبی بیستون، بقایایی از یک دیوار دیده می شود که به دوره ساسانی تعلق دارد. دیواری با 5 متر ضخامت که در امتداد شمالی-جنوبی رودخانه و با ملات گچ و سنگ بنا شده است. نمای بیرونی آن دو یا سه ردیف بلوک های سنگی دارد و نمای داخلی آن با سنگ های غوطه ور در ملاط گچ ساخته شده است. تا 1000 متر از این دیوار در سمت راست رودخانه ردگیری شده است و بخش جنوبی آن در یک نقطه با پل خسرو زاویه قائمه دارد. 

در زمان ایلخانیان بر روی این دیوار، ساختمانی بنا شد؛ ساختمانی با 22 متر عرض و 30 متر طول که یک تالار، سه ایوان جانبی و 13 اتاق پیرامونی داشت. این اثر با آجرکاری، گچ بری و کاشی های دوره ایلخانی تزیین شده بود. باستان شناسان آلمانی پس از مطالعه سفال ها و کاشی های به دست آمده، این اثر آن را کاخ شکار سلطان محمد خدابنده الجایتو (مقتدرترین شاه ایلخانی) معرفی کردند. 

متاسفانه عکس خوب و با کیفیتی از این بنا در دست نیست. اگر شما تصویر خوبی از این اثر دارید می توانید برای ما بفرستید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

11- سراب بیستون

در گذشته سراب بیستون یکی از مهمترین اتراق گاه هایی بود که کاروان های مختلف به هنگام عبور از این منطقه از آن بهره می بردند. این سراب و شرایط محیطی و طبیعی مناسب اطراف آن، یکی از دلایل اصلی استقرار انسان ها در این سرزمین از دوره پارینه سنگی تا امروز بوده است. در قسمت بالایی آن می توانید منظره ای جذاب از نقش برجسته داریوش، مجسمه هرکول، نقش برجسته های اشکانی، غار شکارچیان، پرستشگاه مادی و بقایای شهر پارتی را به تماشا بنشینید. در جنوب آن نیز می توان بناهای ناتمام ساسانی- کاروانسرای ایلخانی و کاروانسرای شاه عباسی را مشاهده کرد. یک شاخه از آب این سراب به سمت کاروانسرا جاری است و شاخه اصلی به سمت رود گاماسیاب جریان دارد که به نام نهر سهراب نیز شناخته می شود. ارتفاع این سراب از سطح دریا 1320 متر بوده و از لحاظ شیمیایی آب آن بی رنگ، بی بو و بی مزه است. این سراب در سال 1380 با شماره 5020 به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد.

Photo by : Unknown
Bahman Zarei | Irna

12- جاده شاهی 

در بخش بالایی سراب بیستون قسمتی از جاده ای تاریخی به چشم می خورد که به جاده شاهی معروف است. آن گونه که پژوهش ها نشان می دهد این جاده شاهی، بابل (در عراق امروزی) را به اکباتان (در استان همدان) وصل می کرد و بسیار مهم بود. جاده شاهی یکی از پر رفت و آمدترین جاده های قدیمی محسوب می شد و عبور مکرر کاروان ها از آن باعث رونق و آبادانی در این منطقه شده بود. این جاده در دوره های هخامنشی، سلوکی و اشکانی رونق فراوانی داشت. جاده شاهی به ویژه در دروه اشکانی منافع اقتصادی و نظامی بسیاری داشت و در دوران ساسانی و صدر اسلام به عنوان راهی برای رسیدن به بین النهرین مورد استفاده قرار می گرفت. 

در دوره اسلامی این جاده بخشی از شاهراه خراسان بزرگ بوده است و راه های مختلف تجاری و ارتباطی را به هم می رساند. وجود کاروانسراهایی از دوره ایلخانی و صفوی شاهدی برای اهمیت این شاهراه است.

متاسفانه عکس خوب و با کیفیتی از این بنا در دست نیست. اگر شما تصویر خوبی از این اثر دارید می توانید برای ما بفرستید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

13- گوردخمه برناج 

این گوردخمه در 14 کیلومتری شمال غربی شهر بیستون و در ابتدای روستای برناج قرار گرفته است. ورودی آن به سمت جنوب بوده و هیچ گونه تزیینی ندارد. سقف آن طاق مانند است و ارتفاع اتاقک این گوردخمه از کف تا سقف به 95 سانتی متر می رسد. پلان آن مربعی شکل بوده و طول هر ضلع آن 95 سانتی متر است. بر بالای این گوردخمه، آب پُری (محلی که آب باران و برف در آن جمع و به قسمت های دیگر هدایت می شود) وجود دارد. وظیفه این آب پر، بیرون بردن آب باران در فصل بارندگی به سمت های مختلف و جلوگیری از تخریب گوردخمه بود. برخی این بنا را به دوره ساسانی و برخی آن را به دوره اشکانی متعلق می دانند. این اثر در سال 1381 به شماره 7000 در فهرست آثار ملی قرار گرفت. 

Photo by : Unknown

14- کوه بیستون 

 کوه بیستون یکی از کوه های کوهستان پرآو محسوب می شود و در نزدیکی شهر بیستون قرار گرفته است. دیواره این کوه به دلیل وجود سنگ نوشته ها و نقش برجسته های فراوان تاریخیِ خود، اهمیت و ارزش تاریخی و باستان شناسی بسیاری دارد. در کنار اینها دیواره های کوه بیستون به دلیل ارتفاع 1200 متری و پهنه 5000 متری شان، از مرتفع ترین دیواره های سنگ نوردی ایران به حساب می آیند. البته این دیواره در میان دیگر مکان های مشابه های خود در دنیا نیز لقب پنجمین دیواره مرتفع جهان را دارد. همین خصوصیات این کوه را به یکی از مکان های پرطرفدار و عالی برای سنگ نوردی در کشورمان تبدیل کرده است. 

نکته مهم 

*هر گونه صخره نوردی، پرش با چتر و پاراگلایدر، صخره نوردی و ... از کوه بیستون نیاز به کسب مجوز از پایگاه میراث جهانی بیستون دارد. 

امکانات مجموعه بیستون

از جمله امکاناتی که در سفر به این محوطه تاریخی می توانید از آنها بهره ببرید می توان به موارد زیر اشاره کرد: 

  • پارکینگ
  • سرویس بهداشتی
  • زمین بازی کودکان
  • غرفه صنایع دستی و خرید سوغات
  • رستوران و شربتخانه
  • نیمکت
  • سطل زباله
bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval

شرایط بازدید از مجموعه تاریخی بیستون

برای بازدید بهتر از مجموعه بهتر است به نکات زیر توجه داشته باشید.

1- برای ورود به محوطه تاریخی بیستون باید حتما از قبل بلیت خود را تهیه کرده و آن را تا زمان ترک مجموعه پیش خود نگه دارید. 

2- ورود وسایل نقلیه به محوطه ممنوع است. 

3- نصب چادر مسافرتی، پخت کباب، روشن کردن آتش و گشیدن قلیان در داخل محوطه ممنوع است.

4- هر گونه صخره نوردی، پرش با چتر و پاراگلایدر، صخره نوردی و ... از کوه بیستون نیاز به کسب مجوز از پایگاه میراث جهانی بیستون دارد. 

5- بازدید از کتیبه و نقش برجسته به دلیل انجام کارهای مرمتی فعلا امکان پذیر نیست. گردشگران می توانند از قسمت شرقی سراب کتیبه را مشاهده کنند. 

6- در هنگام وزش باد از ایستادن و اسکان زیر درختان خودداری کنید. 

7- به علت تغییر کاربری کاروانسرای عباسی به هتل امکان بازدید عمومی برای تمام افراد وجود ندارد. 

Bahman Zarei | Irna
Bahman Zarei | Irna

آدرس بیستون کرمانشاه

آدرس: استان کرمانشاه، شهر کرمانشاه، شهر بيستون، محوطه تاریخی بیستون، سنگ نوشته بیستون

بیستون در 30 کیلومتری شهر کرمانشاه قرار دارد. برای رسیدن به آن باید خود را به این شهر برسانید و به سمت شمال شرقی آن حرکت کنید. 

اطلاعات بازدید: 

هزینه اتباع ایرانی: 3000 تومان

هزینه اتباع خارجی: 20000 تومان

زمان بازدید: نیمه اول سال از 08:00 تا 20:00

                 نیمه دوم سال از 09:00 تا 17:0

شماره تماس: 08345883814

Bahman Zarei | Irna
Bahman Zarei | Irna

تجربه سفر گردشگران خارجی

در این بخش می خواهیم برخی از نظرهای گردشگران خارجی را که از بیستون دیدن کرده اند با هم مرور کنیم و ببینیم آنها چه نظری در مورد این جاذبه تاریخی کشورمان دارند. این دیدگاه ها در وبسایت معتبر تریپ ادوایزر به ثبت رسیده اند. 

گردشگری از  | تاریخ سفر فروردین 98

تاثیرگذار نبود

سنگ نوشته ها خیلی کوچک به چشم می آمدند و تاثیرگذار نبودند. سنگ نوشته اصلی خیلی بالا بود و به سختی دیده می شد مگر اینکه با لنزهای تله فوتو آن را ببینید. بقیه سنگ نوشته ها نیز کوچک و آسیب دیده بودند، اما در مجموع، محوطه زیبایی داشت. 

گردشگری از کانادا | فروردین 1398 

داستان عالی

این مکان تاریخی بسیار شگفت انگیز بود. شما باید با حضور یک راهنمای حرفه ای که بتواند داستان اینجا را برای تان روایت کند، از مجموعه دیدن کنید. 

گردشگری از استرالیا | اردیبهشت 97

 بسیار بهتر از آنچه که انتظار داشتم

درست است که سنگ نوشته اصلی به سختی دیده می شود و هنوز با داربست ها پوشیده شده اما داستان آن به خوبی به در تابلوهای راهنمایی به زبان انگلیسی با تصاویر مختلف توضیح داده شده است. برای بازدید از مجموعه بیستون بهتر است صبح زود را انتخاب کنید تا نور را از دست ندهید. از کل محوطه به خوبی نگهداری می شود و درون آن یک استخر با درختان تنومند و زیبا وجود دارد.

Photo by : Unknown
Photo by : Bahman Zarei | Irna

موقعيت جغرافیایی و محدوده آثار ثبت شده 

همان گونه که گفتیم این محوطه تاریخی و باستانی در 30 کیلومتری شهر کرمانشاه، جنوب شرقی شهر بیستون و در طول جغرافیایی 42 درجه و 27 ثانیه و عرض 34 درجه و 24 ثانیه واقع شده است. ارتفاع این ثر نیز از سطح دریا به 1320 متر می رسد.

محدوده آثار ثبت شده در حریم محوطه تاریخی بیستون

حریم محوطه تاریخی و طبیعی بیستون از شمال غرب و جنوب غربی به كوه های نِژی وَران و بيستون، از جنوب به سه چک، كوه لاره و كوه ايل دره و از شرق و جنوب شرق به شیرز محدود شده است. این منطقه باستانی، فرهنگی و طبیعی 50 هزار هکتار وسعت دارد. 

محدوده آثار ثبت ملی بیستون نیز از شمال به تپه نادری، از شمال غرب به روستای سنقر آباد، از غرب به كوه بيستون، از جنوب به كشتارگاه صنعتی و از شرق در فاصله 200 متری به رودخانه گاماسياب و روستاهای چم بطان بالا و چم بطان پايين می رسد. منطقه ثبت ملی آن 1300 هکتار وسعت دارد. 

محدوده عرصه جهانی و حریم بلافصل آن نیز در عرصه ملی قرار دارد. محدوده ثبت جهانی 340 هکتار وسعت دارد و حریم منظری آن تا 34 هزار هکتار را در بر می گیرد. 

Photo by : Unknown

دغدغه های کارناوال 

بیستون کرمانشاه یکی از گنج های تاریخی، فرهنگی و طبیعی سرزمین ایران است و به درازای تاریخ و پیش از آن، اثرات ارزشمند و بی بدیلی را در خود جای داده است؛ اما به نظر می رسد مراقبتی که شایسته و برازنده این محوطه باستانی است از آن انجام نمی شود. خبرهایی از نم زدگی و ترک خوردن کتیبه و نقش برجسته داریوش، داربست هایی که سال های سال است در اینجا جای خوش کرده اند، پل هایی که در معرض تخریب قرار گرفته اند و بسیاری دیگر نشان از کم کاری مسوولان این پایگاه جهانی دارد. البته در خبرها آمده است که بودجه ای شش میلیاردی برای ساماندهی این محوطه در نظر گرفته شده و قرار است امسال کارهای خوبی برای این مکان انجام شود. 

Photo by : Unknown

توصیه های کارناوال 

در زمان حضور در بیستون دقت داشته باشید آثاری که در اینجا هستند میراث ملی و جهانی محسوب می شوند و باید با دقت و مراقبت از آنها، این آثار را برای آیندگان حفظ کنیم. 

بر روی هیچ کدام از این آثار یادگاری ننویسید. 

وجود زباله ها یکی از مشکلات جدی هر اثر، چه تاریخی چه طبیعی در ایران است. با نریختن زباله در نگهداری هر چه درست تر آنها کوشا باشید. 

Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

تجربه سفر کارناوال | یک سفر دوست داشتنی و دلچسب

بارون شدیدی می بارید و من مصرانه می خواستم بیستون رو ببینم. در تمام مسیر با خودم دعا می کردم که کاش آسمون کمی مهلت بده و من بتونم ساعت ها تو این مجموعه باشم و هر چیزی که می خوام رو ببینم. همه ش با خودم درگیر بودم که بالاخره خورشید خودشو نشون داد و ما هم رسیدیم به در مجموعه. با خوشحالی وصف نشدنی از ماشین پیاده شدم و سرمو بالا گرفتم تا نمای بیستون رو ببینم. حس اون لحظه رو نمی تونم وصفش کنم. زود خودمو به دم در رسوندم و اول از همه بنری که نصب شده بود رو خوندم. فهمیدم که نقش برجسته داریوش رو دارن مرمت می کنن و من شانس دیدنش رو ندارم ولی این چیزی از شوقم برای دیدن بیستون کم نمی کرد. سریع بلیط رو خریدم و به راه افتادم. اولش گله گوسفند رو دیدم که به همراه چوپان ها و سگ ها بودن و داشتن از علفای تازه می خوردن. شاید به نظرتون عجیب بیاد که تو یه محوطه تاریخی دام چیکار می کنه؟ این قسمت از بیستون هیچ اثر تاریخی و مهمی نداره و معمولا از این دست حیوانات اهلی اونجا دیده می شه. البته حضور این دام ها هم جالب توجهه و خیلی ها رو متعجب می کنه.

کلا بیستون با خیلی از آثار تاریخی متفاوته. اینجا تاریخ تو دل طبیعته و نمی تونی خیلی چیزا رو ازش حذف کنی. هر چی پیش تر می رفتم بیشتر دلم می خواست کوهو نگاه کنم. مسیر صاف پیاده روی بهت این امکان رو می ده که راحت سرتو بالا بگیری و وجب به وجب کوهو ببینی. به هرکول رسیدم، تندیسی که خیلیا باهاش عکس یادگاری دارن و ماجراهای زیادی رو پشت سر گذاشته. البته که تو ذوق آدم می خوره وقتی می بینه اثر به این با ارزشی بدون هیچ حفاظ و مراقبتی اونجا جا خوش کرده و حتا اگه آدما هم بهش آسیب نزنن باد و بارون بهش امون نمی دن. کلا آثار زیادی اونجا هس که نمی شه راجع به همه شون صحبت کرد. از نقش برجسته داریوش یه دورنما با کلی داربست مزاحم نصیب ما شد. شنیده بودم که دوربین هایی رو پایین گذاشتن تا بازدیدکننده ها بتونن از همون پایین نقش برجسته رو ببینن؛ چیزی که هیچ خبری ازش نبود. یه چیز قابل توجه، نبود هیچ راهنمایی تو محوطه بود. کسی نبود که ازش در مورد آثار بپرسم و بیشتر ازشون بدونم. البته کامل در موردشون خونده بودم اما همیشه یه نکاتی هست که شنیدنش جذابه نه خوندنش. از این لذت هم بی نصیب موندیم. فقط جایگاه خالی راهنما رو دیدم و همین و بس. 

فرهادتراش یه اثریه که امکان نداره با دیدنش انگشت به دهن نمونی. اگه افسانه عاشقانه فرهاد رو هم باور داشته باشی که کلا یه علامت تعجب برات می مونه. با اصرار تا نزدیکیش بالا رفتم و با همسفرام رسیدیم به پای کوه. سرمو بالا گرفتم تا ببینمش که نزدیک بود از پشت بیوفتم. چند دقیقه سکوت کافی بود تا صدای ریختن آب از کوه و پرنده ها حسابی حالمو جا بیاره. برگشتم و دیدم واااای چه منظره ای پشت سرم بوده. همه محوطه رو زیر پاهام می دیدم حتا خیابون و کارخونه های دورتر هم معلوم بودن. دیگه گرسنگی امونمو بریده بود. دلمو همون بالا جا گذاشتم و با همسفرام رفتیم به رستوران مجموعه. شاید تو اولین برخورد و بعد از اینکه فهمیدیم دو نوع غذا بیشتر نداریم حسابی تو ذوقمون خورد ولی بعدش با دیدن تزیینات رستوران اصلا گرسنگی هم یادمون رفت. اصلا نفهمیدیم فرصت آماده شدن غذا چه جوری گذشت. اینجا به جای میز اتاق بود و سفره و کلی تزیینات خوشگل. البته پنجره هم دید داشت به فرهادتراش. غذا رو که خوردیم سریع زدیم بیرون. کلی برنامه تو سرمون داشتیم و وقتمون محدود بود. پس سعی کردم تو آخرین نگاها همه چیو به خاطرم بسپرم. بیستون یکی از جاهایی بود که نگاهم روش خشکید و دلم اونجا جا موند....

bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval
bahareh Fallah | Karnaval

سخن آخر 

امروز به همراه شما گشتی در قسمت های مختلف بیستون زدیم و با آثار مختلف تاریخی و طبیعی آن آشنا شدیم. به دوره های مختلف تاریخی ایران سفر کردیم و از اثر ثبت جهانی کتیبه و سنگ نوشته داریوش سخن گفتیم. 

آیا تا کنون از اینجا دیدن کرده اید؟ نظر شما در مورد این سرزمین تاریخی چیست؟ از دیدگاه شما لزوم شناخت این منطقه های باستان شناختی در چیست؟

دیدگاه ها، تجربه ها و دانسته های خود را با ما و دوستان تان در کارناوال به اشتراک بگذارید. اگر هم به این مکان باستانی را سفر کرده اید می توانید با استفاده از لینک زیر عکس ها و سفرنامه های خود را برای همیشه در کارناوال ثبت کنید.

ورود به صفحه عکس و سفرنامه کارناوال

نتیجه نقد و بررسی کارناوال

4

بررسی شده توسط مهدیه اکبری پارسا

شرایط نگهداری و مرمت(معمولی) 3
مسیر دسترسی(خوب) 4
تنوع و کیفیت امکانات(خوب) 4
سطح امنیت(عالی) 4.5
حال و هوای خوش(عالی) 4.5

نقاط قوت

  • میراث جهانی یونسکو
  • منطقه مهم باستان‌شناختی ایران از دوره پارینه‌سنگی تا کنون
  • دارای آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی فراوان از دوره هخامنشی تا امروز
  • بازدید از مشهورترین کتیبه تاریخی ایران، کتیبه بیستون

نقاط ضعف

  • عدم پاسخگویی مرکز جهانی بیستون
  • تبلیغ و اطلاع رسانی ضعیف
  • دسترسی به نسبت ضعیف
  • طراحی ضعیف مسیر بازدید

نقد و بررسی کاربران

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.