مقبره مومنه خاتون | مشهورترین بنای تاریخی نخجوان

امروز : ?

دمای کنونی : ?

بیشینه دما : ?

کمیـنه دما : ?

?

?

?

?

  • location_on آذربایجان، نخجوان، خیابان بویوکدوز، مقبره مومنه خاتون.
  • رایگان
نکات ضروری
سختی مسیر : آسان
مسیر پیاده روی : دارد
نیاز به راهنمای آشنا با منطقه : نیاز ندارد
مدت پیشنهادی بازدید : 2 ساعت
بهترین فصل سفر : بهار و تابستان
خطر گم شدن : ندارد
آنتن موبایل : دارد
هتل : 1کیلومتر- هتل تبریز
مغازه : 600 متر- kitab evi
فرودگاه : 5.3 کیلومتر- فرودگاه بین المللی نخجوان
مهمترین امکانات رفاهی : سرویس بهداشتی، آب آشامیدنی
وسیله نقلیه عمومی : اتوبوس، تاکسی
شهر : نخجوان
مسیر خاکی : ندارد
ثبت جهانی : سال ۱۹۹۸ میلادی
دسترسی به اینترنت : دارد
رستوران : 800 متر- milli yemekler
نمایش همه نکات ضروری

جمهوری خودمختار نخجوان قسمت کوچکی از کشور آذربایجان است که بی تردید زیاد نام آن را شنیده ایم چون در شمال ایران قرار دارد و یکی از مقاصد محبوب ایرانی ها برای سفر و گشت و گذار است. اما به راستی چقدر درباره ی نخجوان می دانیم؟ مسافران به این منطقه می روند تا از چه جاذبه هایی دیدن کنند؟

کارناوال قصد دارد از این به بعد بیشتر به این دیار سفر کند و تجربه هایش را در اختیار شما عزیزان قرار دهد. سبک گردش و تفریح در نخجوان بهره بردن از طبیعت زیبا، پارک ها و تماشای برخی جاذبه های دیدنی تاریخی است، صد البته معاشرت با مردم خونگرم تُرک زبان نیز تجربه بسیار جذابی است که سفر به نخجوان را خاطره انگیز می کند.

وقتی صحبت از دیدنی ها و بناهای تاریخی نخجوان به میان می آید، نام مقبره مومنه خاتون می درخشد. مومنه خاتون یکی از زیباترین آرامگاه های آذربایجان است که داستانی بسیار رمانتیک در ورای آن وجود دارد، عشق و دوری از معشوق دلیل اصلی خلق مقبره مومنه خاتون است...

آرامگاه مومنه خاتون سرنوشت پرفراز و نشیبی داشته است که همین موضوع باعث جذابیت هر چه بیشتر آن شده، با ما همراه شوید تا با هم بیشتر با مومنه خاتون و مقبره زیبایش آشنا شویم.

ورود به صفحه راهنمای سفر به جمهوری آذربایجان

نمای خارجی مقبره مومنه خاتون در نخجوان
 
نمای داخلی مقبره مومنه خاتون
 

چرا بازدید از مقبره مومنه خاتون؟


  • این بنا مهم ترین جاذبه تاریخی نخجوان است.
  • بنای مومنه خاتون در یونسکو به ثبت رسیده و اهمیت تاریخی و فرهنگی بالایی دارد.
  • در بازدید برج مومنه خاتون می توانید هم از بنای تاریخی لذت ببرید و هم در محوطه زیبای اطرافش پیک نیک کنید.
در ورودی مقبره مومنه خاتون
 
دیواره مقبره مومنه خاتون
 

معرفی بنای مومنه خاتون | نگین درخشان نخجوان

بنای مومنه خاتون که با نام معینه خاتون (Momine Khatun) نیز شناخته می شود، برجی به ارتفاع 25 متر است که از آجر و گِلِ فشرده ساخته شده است. این برج زیبا بر روی مقبره مومنه خاتون، همسر اتابک جهان پهلوان (َAtabek Dzhahan Pehlivan) بنیانگذار سلسله اتابکان آذربایجان (Atabex) که در قرن 7 هجری قمری شکل گرفته بود، ساخته شده است.

ویژگی شاخصی که این بنا را منحصر به فرد کرده، ظرافتی است که در ساختش به کار رفته است. این مقبره از بالا تا پایین دارای نقش و نگارهایی بسیار زیباست که می تواند ساعت ها هر بازدیدکننده ای را محو خود کند. کاشی کاری های فیروزه ای رنگ باشکوه و نوشته هایی که به خط کوفی روی بنا نقش بسته اند، آن قدر زیبا هستند که مومنه خاتون را به مشهورترین بنای دیدنی شهر تبدیل کرده اند. سازنده هنرمند این بنا، عجمی نخجوانی (Ajami Nakhchivani) نام داشت که از معماران به نام زمان خود بود و با ساخت برج مومنه خاتون توانست دریچه ای نوین به روی سبک معماری نخجوانی باز کند و این اثرش بعدها الگوی معماران دیگر قرار گرفت. برج مومنه خاتون از قرن دوازدهم (سال 1186 میلادی) برای ما به یادگار مانده و به راستی در نوع خود بسیار بی نظیر و بی همتاست. با این که تا به امروز قسمت های زیادی از مومنه خاتون به دلیل فرسایش از بین رفته و تغییر شکل یافته اما هنوز هم شکوه خود را حفظ کرده است.

درباره ی دلیل ساخت این مقبره حرف و حدیث های گوناگونی وجود دارد اما بر روی کتیبه فوقانی همین سازه درباره علت ساخت آن چنین متنی درج شده :

بنا توسط معمار ماهر و تحصیل کرده به دستور شاهزاده شمس الدین نصرت الاسلام و المسلمین، جهان پهلوان ابو جعفر محمد ابن عطائی الدگیز (Eldagiz) ساخته شده است... تا حافظ دین مان در جهان و باعث شهرت اسلام و مسلمانان باشد.

بنابر این کتیبه هدف از ساخت برج مومنه خاتون زنده نگهداشتن دین اسلام و به رخ کشیدن سبک معماری اسلامی در نزد همه جهانیان بوده است که خوشبتانه به بهترین وجه انجام شده و هنوز هم سمبل معماری نخجوان در قرون وسطی است.

اهمیت مقبره مومنه خاتون برای مردمان آذربایجان آن‌قدر زیاد است که تصویر این بنا در بین سال های 1996 تا 2006 روی اسکناس 50 مناتی درج شده بود. همچنین این یادگار تاریخی، به دلیل اهمیت و ارزشش، در 30 سپتامبر سال 1998 در فهرست یونسکو به ثبت رسید.

برخی عقیده دارند که این مقبره برای بزرگداشت مادر پادشاه در سال 1186 میلادی ساخته شد و ملقب به تاج محل نخجوان بود اما این موضوع در اندازه یک نظریه باقی مانده است. تا قرن نوزدهم میلادی بناهای دیگری هم در جوار مقبره مومنه خاتون وجود داشت که مهم ترین آن ها یک مسجد بود که متاسفانه امروزه اثری از آن نیست. در ادامه بیشتر به ویژگی های ظاهری و شاخصه های معماری مومنه خاتون می پردازیم. 

مقبره مومونه خاتون از نمای خارجی
 

مومنه خاتون که بود؟

بدون شک مقبره مومنه خاتون یکی از مهم ترین بناهای تاریخی آذربایجان است به همین خاطر پیش از این که به بخش های مختلف این بنای زیبا بپردازیم کمی بیشتر با این بانو آشنا خواهیم شد.

مومنه در سال های نخستین اتابکان در آذربایجان نقش مهمی در حکومت داشت. او مادر حاکم حاکمان، جهان پهلوان محمد و گیزیل ارسلان (Gizil Arslan) بود. او به عنوان یک مشاور سیاسی در دربار مشغول بود و چندین بار توانست قصر را در برابر قیام های متعدد حفاظت کند.

مومنه خاتون همه دوران زندگی خود را در نخجوان به سر برد و تحقیقات باستان شناسی روی مقبره وی نیز نشان داده که جسد زنی در آن وجود داشته که همین موضوع صحت مکان مرگ و دفنش را اثبات می کند.

 ذکر این نکته هم جالب است که بدانید برخی از محققان عقیده دارند جسد زنی که در این قبر پیدا شده، متعلق به مومنه خاتون نبوده و بلکه پیکر بی جان همسر پسر وی، یعنی عروس مومنه خاتون است. این زن زاهده خاتون (Zahida) نام داشت که تا زمانی که همسرش در قدرت بود به وی خدمت می کرد، گفته می شود که زاهده زنی با هوش و عاقل و عزیزترین همسر پادشاه بود.

مقبره مومنه خاتون
 

تاریخچه مقبره مومنه خاتون

از دیرباز مقبره مومنه خاتون را با لقب شاهکار معماری قرون وسطی می شناسند و از همان سال های ابتدایی ساختش، به یکی از مهم ترین بناهای تاریخی نخجوان و بلکه سراسر آذربایجان تبدیل شد.

شاهزاده اتابک که بین سال های 1175 تا 1186 میلادی می زیست، در سال 1186 میلادی و همزمان با مرگ همسرش دستور ساخت این بنا را داد و مقبره در سال 1187 میلادی تکمیل شد. مومنه خاتون یکی از همسران اتابک بود اما نزد وی ارج و قرب زیادی داشت، پس از مرگ اتابک پیکر وی را نیز روی جسم بی جان مومنه خاتون و بر طبقه دوم قبر دفن کردند.

 به مرور زمان مقبره مومنه خاتون رو به تخریب رفت آن قدر که نگرانی مسوولان را برانگیخت. به همین دلیل در طی سال های 1999 تا 2003 میلادی به صورت گسترده به مرمت و بازسازی مقبره پرداختند.

در تصاویری که از قرون گذشته به دست آمده مشخص است که بنای مومنه خاتون تنها یک برج نبوده، بلکه دو گلدسته و یک ورودی بزرگ نیز به صورت جداگانه رو به روی این برج وجود داشته که به مرور زمان از بین رفته است.

تصویری قدیمی از مقبره مومنه خاتون
 
برج مومنه خاتون
 

معماری مقبره مومنه خاتون

تا اینجا با ویژگی های ظاهری ساختمان مومنه خاتون آشنا شدیم اما در این بخش می خواهیم به صورت اختصاصی به سبک معماری آن بپردازیم. بارزترین ویژگی معماری این بنا استفاده از شکل های هندسی به خصوص مستطیل و مثلث است که حتا در نوع نوشتن حروف نیز مشخص است. علاوه بر این، معمار بنا از سبک کورنیک (cornice) نیز برای زیباتر کردن شاهکارش استفاده کرده است. در سبک کورنیک با استفاده از قالب روی بنا طرح ایجاد می کنند که این قالب ها نیز اغلب از جنس چوب هستند. از این کار برای زیباتر جلوه دادن زوایای زیرین یک شی برای مثال پنجره یا طاق استفاده می شود. البته قسمت های زیادی از مقبره مومنه خاتون که از کورنیک در آن استفاده شده بود به دلیل فرسایش از بین رفته و آنچه امروزه قابل مشاهده است در بازسازی ها ساخته شده است؛ اما تا جایی که امکان داشته سازنده ها تلاش کرده اند تا طرح برج را مانند آنچه در گذشته بوده بازسازی کنید.

بی شک سبک ساخت مقبره مومنه برگرفته از سبک معماری در قرون وسطا است و یکی از دلایلی که منجر به شهرت یافتن آن شد نیز همین موضوع بود. اینجا طوری ساخته شده که کاملا مردمی باشد و همه اقشار جامعه به دیدن مقبره علاقه مند شوند. قسمت های بالایی بنا شبیه به نوع ساخت مدارس و مساجد در گذشته است که متاسفانه به مرور تخریب شد و قسمت زیادی از آن امروزه وجود ندارد اما با این اوصاف باز هم رگه هایی از نوع معماری مدارس در آن دیده می شود.

نمای کلی برج مومنه خاتون
 

قسمت های مختلف مقبره مومنه خاتون

مقبره مومنه خاتون را می توان به دو بخش برج مومنه خاتون و محوطه خارجی تقسیم کرد که در اینجا به هر دوی آن ها می پردازیم.

1- برج مومنه خاتون

هرچه به مقبره مومنه خاتون نزدیک تر می شویم، بیشتر زیبایی هایش نظرمان را به خود جلب می کنند؛ برجی مرتفع با سقفی صاف که این امر با توجه به زمان ساخت بنا کمی عجیب به نظر می رسد، زیرا در آن زمان اغلب برای بناها شیروانی می ساختند. گفته می شود که مقبره مومنه خاتون در زمان ابتدایی ساختش 34 متر ارتفاع داشته و به مرور و بر اثر فرسایش و تخریب به 25 متر رسیده است.

مقبره، برجی 10 ضلعی است با دو پنجره کوچک. قطر پایه این برج حدود 83 متر است و با سنگ های دیوریت (1) قرمز رنگ به قطر بیش از 50 سانتیمتر تزیین و زیباسازی شده است. در ضلع شرقی بنا یک در ورودی وجود دارد که به دخمه ای تاریک منتهی می شود که قبر مومنه خاتون و همسرش در آن قرار گرفته بود. این اتاق دایره ای شکل است و دیوارهای آن ساده و بدون تزیین هستند. ورود به این دخمه امروزه امکان پذیر نیست اما اتاقک دیگری در برج ساخته اند که علاقه مندان می توانند داخل آن شده و برج مومنه خاتون را از داخل نیز ببینند.

امروزه بدن مومنه خاتون و همسرش دیگر در این بنا وجود ندارند و به روسیه برده شده اند اما گودالی که مخصوص قبرها بوده هنوز هم در این مقبره قابل مشاهده است.

دور تا دور در ورودی و پنجره های کوچک همه با خطوط عربی و کوفی تزیین شده اند و کاشی های فیروزه ای هم بر زیبایی و جلوه آن ها افزوده است. اگر با دقت بیشتری به برج مومنه خاتون دقت کنید متوجه خواهید شد که روی دیوار، طاقچه هایی وجود دارد که با ستون های باریک قاب بندی شده اند، بر فراز هر طاقچه طاقی باریک وجود دارد که با استفاده از طرح چکه ای یا استلاکتیکی تزیین شده اند که همه طرح های چکه ای هم 3 پله دارد. بر فراز این طاق های چکه ای کتیبه ای با محتوای ذکر الله نیز به چشم می خورد.

به صورت کلی در همه جای مقبره مومنه خاتون می توانید استفاده از اشکال هندسی را ببینید، اگر دیواره خارجی مقبره را با ریزبینی بیشتری تماشا کنید، متوجه خواهید شد که نوشته های روی دیوار را حول محور چند نام طراحی و حک کرده اند و این نام ها چیزی نیستند جز نام حضرت محمد، ابوبکر، عمر، عثمان، حضرت علی، امام حسن و امام حسین.

بر فراز این برج نوشته ای با این مفهوم وجود دارد:

ما می رویم و باد همچنان می وزد، ما می میریم و کار ما همچنان باقی می ماند.

پاورقی:


1- سنگ های دیوریت: نوعی سنگ آذرینِ آتشفشانی است که رنگ خاکستری دارد.

دخمه مقبره مومنه خاتون
 
دیوار مقبره مومنه خاتون
 
نقش و نگارهای دیوار بنای مومنه خاتون
 

2- محوطه مقبره مومنه خاتون

در اطراف برج مومنه خاتون محوطه ای پارک مانند با گیاهان سرسبز وجود دارد که در آن موزه ای روباز ساخته اند. در این موزه انواع مجسمه های سنگی از زمان های گوناگون در معرض دید عموم قرار دارند که متاسفانه تابلوی راهنمایی ندارند که حاوی اطلاعاتی از این اشیای سنگی باشد و مشخص نیست که هر یک از این اشیا چه ارزشی از نظر تاریخی دارند.

محوطه خارجی مقبره مومنه خاتون
 
مجسمه سنگی در محوطه مومنه خاتون
 

مسیر و هزینه

بنای مومنه خاتون در شهر نخجوان در جمهوری نخجوان که جزdی از آذربایجان است قرار دارد. برای رسیدن به مقبره مومنه خاتون می توانید به روش های زیر اقدام کنید:

اتوبوس: 

نزدیکترین ایستگاه اتوبوی به مومنه خاتون حدود 2 کیلومتر با آن فاصله دارد. شما می توانید در این ایستگاه که (naxcivan avtovgzali) نام دارد از اتوبوس پیاده شده و برای رسیدن به مومنه خاتون تاکسی بگیرید.

با وسایل نقلیه شخصی و تاکسی:

تاکسی یکی از معمول ترین وسایل نقلیه در نخجوان است که می توانید در هر نقطه ای از شهر با استفاده از آن به مقبره مومنه خاتون برسید، همچنین اگر علاقه مندید که با اتومبیل شخصی خود به سوی این بنا بروید، کافی است از آدرس و نقشه کارناوال که در ادامه قرار داده است، استفاده کنید.

آدرس: آذربایجان، نخجوان، خیابان بویوکدوز، مقبره مومنه خاتون

Address: Naxchivan, Azerbaijan Boyukduz

لطفا منتظر بمانید ....

نمایش جاذبه های گردشگری نزدیک

ویدیویی از مقبره مومنه خاتون در نخجوان

گشتی مجازی در داخل مقبره مومنه خاتون بزنید


توصیه کارناوال

پیشنهاد می کنیم اگر علاقi مند هستید که از برج مومنه خاتون دیدن کنید فصل زمستان را انتخاب نکنید زیرا محوطه اطراف این بنا اغلب در زمستان پوشیده از برف و یخ می شود.

بازدید از فضای اطراف مقبره خاتون خالی از لطف نیست و حتا اگر به بازدید از بناهای تاریخی علاقه مند نیستید، پیشنهاد می کنیم به مقبره مومنه خاتون رفته و چند ساعتی را در محوطه ی دل انگیز آن سپری کنید.

مقبره مومنه خاتون
 

سخن آخر

آذربایجان دیدنی های زیادی دارد که بسیاری از آن ها را به شما عزیزان معرفی کرده ایم و پیشنهاد می کنیم در سفرتان به این کشور از آن ها نیز دیدن کنید. در ضمن سفر به نخجوان برای ایرانیان مقرون به صرفه است و به صورت قطع بسیاری از شما عزیزان به آن سفر کرده اید.

اگر خاطره ها و تجربه های تان را در اختیار ما قرار دهید خوشحال خواهیم شد و بی صبرانه منتظر دیدگاه های شما خوبان هستیم.

ورود به صفحه اختصاصی راهنمای سفر به نخجوان
دیدگاه و تجربه سفر
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

پرسش و پاسخ
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....