میدان نقش جهان | شکوه شهر اصفهان

امروز : ?

دمای کنونی : ?

بیشینه دما : ?

کمیـنه دما : ?

?

?

?

?

  • location_on اصفهان، ميدان امام حسين(ع)، خيابان سپاه
  • 24 ساعته
نکات ضروری
سختی مسیر : آسان
پمپ بنزین : 1.1 کیلومتر - جایگاه هاتف
مدت پیشنهادی بازدید : نصف روز تا یک روز
آنتن موبایل : دارد
هتل : 300 متر
مغازه : در مجموعه
فرودگاه : 25 کیلومتر - اصفهان
ایستگاه راه آهن : 17.5 کیلومتر - اصفهان
مهمترین امکانات رفاهی : فروشگاه، نمازخانه، سرویس بهداشتی و ...
پایانه اتوبوس : 4.7 کیلومتر - ترمینال جی
وسیله نقلیه عمومی : مترو، اتوبوس، تاکسی
پارکینگ : دارد
ثبت ملی : با شماره
ثبت جهانی : میراث جهانی یونسکو
دسترسی به اینترنت : دارد
رستوران : در مجموعه
نمایش همه نکات ضروری
میدان نقش جهان
photo by Amir Ziadloo

اصفهان، دنیایی بی پایان از زیبایی ها و چشم اندازهای تاریخی است که هر کدامشان قصه ها و روایت هایی شنیدنی دارند و در طول تاریخ وقایع بسیاری را دیده اند. این آثار، پس از گذر سال ها همچنان پیش روی ما قرار دارند تا گوشه هایی از آنچه بر این سرزمین گذشته است را به نمایش بگذارند و تمام وجودمان را از این همه شکوه و پایداری غرق در لذت کنند. برای همین است که نامش را نصف جهان گذاشته اند تا کسی فراموشش نشود که در میان آغوش گرم این سرزمین کهن، گنجینه ای ارزشمند از هنر و معماری قرار دارد که برای شناخت کاملش سال ها وقت لازم است. 

می خواهیم راهی این شهر شویم و یکی از جاذبه های آن را از نظر بگذرانیم. انتخاب از میان این همه جلوه ی دیدنی و شگفت انگیز سخت است اما این بار جلوه سحر انگیز میدان نقش جهان ما را به سوی خودش می کشاند و چشمانمان را به خود خیره می کند. این میدان که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، جهانیان را نیز شگفت زده کرده و هر کس با دیدنش غرق در تفکر و لذت می شود.

کوله بارتان را آماده کنید و با ما راهی نصف جهان شوید...

کارناوال را در گشت و گذاری در میدان نقش جهان همراهی کنید...

ورود به صفحه اختصاصی راهنمای سفر و گردشگری شهر اصفهان

میدان نقش جهان
 

چرا بازدید از میدان نقش جهان؟


  • میدان نقش جهان یکی از آثار جهانی ایران است که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
  • این میدان تاریخی در قلب اصفهان واقع شده و بازدید از جاذبه های بسیاری را برای شما ممکن می کند.
  • امکاناتی همچون کالسکه سواری باعث می شود که این میدان جذابیت بیشتری برای گردشگران داشته باشد.
  • میدان نقش جهان، دومین میدان بزرگ در دنیاست.
میدان امام اصفهان
photo by Hossein Maadi

آشنایی با میدان نقش جهان | نگینی بر انگشتری اصفهان

میدان نقش جهان که به صورت رسمی با عنوان میدان امام شناخته می شود، میدان مرکزی شهر اصفهان است و بخشی از یک مجموعه تاریخی می باشد. آنچه که این میدان را از سایر میدان ها متفاوت جلوه می دهد، شکل مستطیلی آن می باشد که با ظاهر دایره ای یا بیضی شکلِ بسیاری از میادین معمول و رایج، تفاوت دارد. این میدان مستطیلی طولی برابر ۵۶۰ متر و عرضی برابر ۱۶۰ متر دارد و به عبارت دیگر طول آن با 430 قدم و عرض آن با 160 قدم طی می شود.

میدان نقش جهان در مقایسه با ميدان كنكورد پاريس، دارای برتریِ تاریخی است و پس از ميدان تيان آن من در پكن به عنوان دومين ميدان بزرگ جهان نیز شناخته می شود.

این میدان میزبان تعدادی از آثار تاریخی می باشد و آثار متعددی را در آغوش خود دارد، برای همین است که با بازدید از این میدان با یک تیر چند نشان می زنید و بخش مهمی از گنجینه اصفهان را خواهید دید.

میدان نقش جهان
 

دیدنی ها و تفریحات

جلوه های تاریخی در میدان نقش جهان یکی دو تا نیستند، پس اگر به خوبی آنها را نشناسید، ممکن است تجربیات خاصی را از دست بدهید. در ادامه به دیدنی هایی اشاره می کنیم که در این میدان قرار دارند و می توانید از آنها بازدید نمایید. به یاد داشته باشید که درباره ی هر یک از این آثار به اختصار توضیحاتی را ارائه می دهیم و سپس برای شناخت کامل آنها در مطلبی جداگانه به آنها می پردازیم.

1- فضای کلی میدان نقش جهان

با ورود به مجموعه نقش جهان به فضایی متفاوت از شهر وارد می شوید. این میدان در میان خود حوض بزرگی دارد که زیبایی رقص فواره هایش زبانزد خاص و عام است. گذرگاه های متعدد به شما اجازه می دهند که به راحتی در جای جای این میدان حرکت کنید و از تماشای زیبایی های آن لذت ببرید. در دو ضلع این میدان بناهای مذهبی و مساجد قرار دارند و در ضلعی دیگر یک کاخ تماشایی مشاهده می شود. 

ورودی بازار اصفهان نیز از همین میدان است که شما را به دنیایی تاریخی و متفاوت دعوت می کند. دور تا دور میدان، غرفه ها یا مغازه هایی وجود دارند که اجناسی ناب از صنایع دستی را ارائه می دهند و با کالاهایشان چشم شما را به خود خیره می کنند. همه چیز آن قدر شگفت و دیدنی است که فراموش می کنید به درون بناها قدم بگذارید و دوست دارید زمان بیشتری را شاهد این زیبایی ها باشید. شاید به خاطر همین است که نیمکت های سنگی نیز در میدان وجود دارند تا بر رویشان بنشینید و برای لحظاتی غرق در جریان زندگی مردمان اصفهان در نقش جهان شوید.

میدان نقش جهان
 

2- کاخ عالی قاپو | جلوه ای بی بدیل از هنر

یکی از چشم نوازترین بناها در نقش جهان کاخ عالی قاپو است که در ضلع غربی آن قرار دارد و با ظاهری دلفریب شما را به دنیای درون خود دعوت می کند. این عمارت 48 متر ارتفاع دارد و دارای 6 طبقه است که با راه پله های مارپیچ به یکدیگر راه دارند.

این بنا بین سال های ۹۷۳ تا ۹۷۷ هجری توسط شاه عباس اول و پس از انتقال پایتخت صفوی از قزوین به اصفهان بنا نهاده شد تا به عنوان مقر و دولتخانه حکومتی سلاطین صفوی مورد استفاده قرار گیرد. ساخت عالی قاپو طی ۵ مرحله ی معماری و در زمان جانشینان شاه عباس اول به ویژه شاه عباس دوم و شاه سلیمان ادامه یافت و روز به روز زیباتر شد.

تماشایی ترین قسمت این کاخ گچبری‌های آخرین طبقه آن است که به اتاق موسیقی یا اتاق صوت شهرت دارد و نقش سازهای مختلف در آن دیده می شود. راز شکوهمندی این بنا نیز در مینیاتورهای آن نهفته است که کار هنرمند معروف عصر صفوی، رضا عباسی می باشند و جلوه ای خاص به این اثر بخشیده اند.

زمان بازدید: همه روزه به جز تاسوعا و عاشورا 

ساعات بازدید: 9:00 تا 17:00

بهای بلیط: 3000 تومان برای اتباع ایرانی و 20000 تومان برای اتباع خارجی

کاخ عالی قاپو
photo by Ali Bahadori

3- مسجد شیخ لطف الله | تلفیق تماشایی رنگ و نور

در گوشه ای از این میدان تاریخی، گنبد زیبای یک مسجد، توجه هر رهگذری را به خود جلب می کند چرا که بر خلاف سایر مساجد که مناره هایشان به سوی آبی آسمان رفته اند، بر فراز آن هیچ مناره ای مشاهده نمی شود. مسجد شیخ لطف الله یکی از مساجد خاص ایران است که در دوران صفوی ساخته شده و امروزه به عنوان یکی از دیدنی های مجموعه نقش جهان طرفداران بسیاری دارد.

این مسجد شاهکاری از معماری و کاشی‌کاری قرن یازدهم هجری به شمار می رود و به فرمان شاه عباس اول، توسط استاد محمدرضا اصفهانی از معماران مشهور در آن زمان ساخته شده است. ساخت این مسجد حدود 18 سال به طول انجامیده و پس از گذشت سالیان طولانی، هنوز هم در استفاده از رنگ و نور در معماری شاهکاری حیرت انگیز به شمار می رود. یکی از شگفتی های این بنا، طاووسی است که در مرکز داخلی گنبد آن طراحی شده و پرهای آن توسط نور وارد شده از طاق بالای در ورودی مسجد تکمیل می گردد. 

زمان بازدید: همه روزه

ساعات بازدید: 9:00 تا 11:30 و 13:00 تا 16:30

بهای بلیط: 3000 تومان برای اتباع ایرانی و 20000 تومان برای اتباع خارجی

ورود به صفحه اختصاصی مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله
photo by Ali Bahadori
مسجد شیخ لطف الله
 

4- مسجد امام | مهم‌ترین مسجد تاریخی اصفهان

در ضلع جنوبی میدان، گنبد و مناره هایی دیده می شود که به مسجد امام تعلق دارند. این مسجد که با نام های مسجدشاه، مسجد سلطانی و مسجد جامع نیز شناخته می شود، مهم‌ترین مسجد تاریخی اصفهان و از بناهای مهم معماری اسلامی ایران به شمار می رود. 

این بنا شاهکاری بی نظیر از معماری، کاشی‌کاری و نجاری در قرن یازدهم هجری می باشد که ساخت آن در سال ۱۰۲۰ هجری به فرمان شاه عباس بزرگ، در بیست و چهارمین سال سلطنت وی آغاز شده و تزیینات و الحاقات آن تا دوره ی جانشینان وی به طول انجامیده است.

شکوه رنگ و عظمت صحنه سر در و گنبد این مسجد یکی از خیره کننده ترین تصاویر را پیش روی شما قرار می دهد و تکرار عناصر ساختمانی، طاق نماهای متقارن، زیبایی حوض بزرگ وضو، کاشی‌کاری ها و ... همه و همه شما را حیرت زده خواهند کرد.

معمار مهندس این بنا، استاد علی‌اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان آن محب‌علی بیک الله بوده‌ و خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمدرضا امامی، محمدصالح امامی، کتیبه نگاری های آن را انجام داده اند.

زمان بازدید: همه روزه

ساعات بازدید: 9:00 تا 11:30 و 13:00 تا 16:30

بهای بلیط: 3000 تومان برای اتباع ایرانی و 20000 تومان برای اتباع خارجی

مسجد امام
photo by Youshij Yousefzadeh
مسجد امام
photo by Omid Mozaffari

5- سردر قیصریه | گذرگاهی به سوی تجارت

سردر قیصریه نام یکی از سازه های دوران صفویه است که در گوشه ای از میدان نقش جهان و در ورودی اصلی بازار اصفهان قرار دارد و پس از چشیدن سرد و گرم روزگار، باز هم استوار در سر جای خود ایستاده است. در گذشته این بنا ۳ طبقه داشت اما پس از تخریب یکی از طبقات، امروزه تنها دو طبقه از این بنا باقی مانده است. طبقه ی تخریب شده به نقارخانه اختصاص داشت و به وسیله ی نواختن موسیقی در آن، اوقات روز به مردم اعلام می گردید. طبقه ی دوم، مخصوص امور دفتری و بازرگانی بود و در پایین ترین طبقه حجره هایی برای خرید و فروش وجود داشت.

سردر قیصریه شامل چهار درب فرعی، یک دروازه اصلی و یک حوض می باشد و بر بالای آن نقاشی‌هایی به قلم رضا عباسی، ناقوس دیر هرمز و ساعت قلعه پرتغالی‌ها به چشم می خورد. این سر در شما را به دالان های پر همهمه ی بازار بزرگ اصفهان می کشاند که قلب تپنده اقتصاد نصف جهان است.

سردر قیصریه
photo by Korosh Salimi

6- بازار قیصریه | بخشی از بازار بزرگ اصفهان

بازار اصفهان یکی از بزرگترین و زیباترین بازار های ایران می باشد و به دلیل حضور در میدان نقش جهان، یکی از ممتازترین بازارهای ایران از نظر موقعیت گردشگری به شمار می رود. ساخت بنای اصلی این بازار و بخش های مختلفش از سده دهم الی سیزدهم هجری شمسی به طول انجامیده و در دوره های صفویه و قاجاریه تکمیل گردیده است.

بخشی از این بازار با عنوان بازار قیصریه شناخته می شود که ورودی آن در میدان نقش جهان، توسط سردری زیبا مشخص شده است. راسته های اصلی و فرعی زیادی در این بازار وجود دارد که از میان آنها می توان به سماور سازها، مَخلص، مقصودبیک، هارونیه، نیم آورد گلشن، شَله و ... اشاره نمود. در این مجموعه مدارس مذهبی و مساجدی همانند دیگر بازارهای ایران دیده می شوند که تعدادی از آنها عبارتند از: مدارس مذهبی جده بزرگ و کوچک، نیماور، هارونیه، صدر، کاسه گران و مسجد های ذوالفقار، جارچی، شیشه و ...

با قدم گذاشتن در این بازار می توانید جریان زندگی را لمس کنید و علاوه بر دیدن جلوه های معماری و تاریخی از تماشای عبور و مرور مردم، صنایع دستی و ... نیز لذت ببرید.

بازار اصفهان
photo by Majid Masajedi

7- دروازه های چوگان | یادگاری های فراموش شده

در ضلع جنوبی و شمالی میدان نقش جهان، ستون هایی کوتاه و سنگی دیده می شوند که در واقع دروازه چوگان را تشکیل می داده اند و امروز رهگذران بی تفاوت از کنار آنها می گذرند. اینها یادگاری هایی از انجام ورزش چوگان در گذشته هستند و قدیمی‌ترین دروازه چوگان دنیا را تشکیل می دهند. 

چوگان از بازی - ورزش های کهن ایرانی است که به دلیل رواج در میان پادشاهان و بزرگان به بازی شاهان نیز معروف می باشد و امروزه به تمام جهان راه یافته است. در این بازی، اسب سواران باید بتوانند با دسته هایی که در دست دارند توپ را وارد دروازه حریف کنند و پیروز شوند.

میدان چوگان نقش جهان، یکی از میادین برگزاری بازی چوگان بوده که گستره ای برابر با ۸۳۵۰۰ متر مربع را در بر می‌گرفته است و طرح آن تا جایی در نحوه اجرای بازی چوگان تاثیر داشته‌ که زمین‌های چوگان معروف دنیا، کم و بیش از آن الگو گرفته اند.

عکس تاریخی میدان نقش جهان
 
میدان نقش جهان
photo by Hakan Nural

8- توحیدخانه | پنهان در غبار فراموشی

توحیدخانه نام ساختمانی در پشت عمارت عالی قاپو است که در روزگاران گذشته به عنوان مطبخ و زندان کاخ، مورد استفاده قرار می‌گرفته است. گفته می شود که این بنا در عهد شاه عباس اول محل عبادت صوفیان و جایگاه «خلیفه الخلفا»، قطب و پیشوای صوفیان صفوی بوده و در شب های جمعه، گروه هایی از آنان در این ساختمان گرد هم می آمدند و به جان شاه دعا می‌کردند. 

این بنا به عنوان یک مکان مقدس نیز در نظر گرفته می شده که گاه عدالت‌خواهان در آن اعتصاب می کردند و هیچ‌کس حق نداشت با سلاح وارد آن شود. در دوره قاجار این مکان دیگر قداست نداشت و در دوران پهلوی نیز گنبد آن تبدیل به زندان گردید و قسمتی از زمین‌های آن به احداث ساختمان شهربانی اختصاص یافت. 

امروزه این بنا در میان حیاط دانشکده معماری دانشگاه هنر اصفهان واقع شده و از چشم بسیاری پنهان مانده است.

توحیدخانه
 

9- خوشگذرانی در میدان نقش جهان

میدان نقش جهان تنها جایی برای گشت و گذار در تاریخ این سرزمین نیست، بلکه می توانید به خوشگذرانی در آن نیز بیندیشید و لحظاتی متفاوت را برای خود خلق کنید:

خرید: میدان نقش جهان یکی از دروازه های ورود به بازار بزرگ اصفهان است که در آن فرصت های خوبی برای خرید سوغات و صنایع دستی و بسیاری چیزهای دیگر برای شما وجود دارد. علاوه بر این غرفه های دور تا دور میدان نیز محولات خوبی را به خریداران ارائه می دهند و می توانید کالاهای بسیار زیبایی را از آنها خریداری نمایید.

شکم گردی: در میدان نقش جهان و گوشه هایی از بازار، رستوران ها و کافه هایی وجود دارند که می توانید در آنها خاطره ای خوش را برای خود و همسفرانتان بیافرینید. بستنی و آبمیوه فروشی ها را نیز فراموش نکنید به ویژه در تابستان که ممکن است گرمای هوا خسته تان کند.

کالسکه سواری: یکی از جلوه های خاص میدان نقش جهان کالسکه هایی هستند که به دور میدان می چرخند و گشت و گذاری متفاوت را برایتان رقم می زنند. این کالسکه ها برای لحظاتی شما را از زمان حال دور می کنند و به فضایی تاریخی می برند.

عکاسی: سوژه های ناب در جای جای این میدان دیده می شوند و به شما امکان ثبت زیباترین و ماندنی ترین تصاویر را می دهند. از گنبدهای زیبای مساجد گرفته تا فواره های آب و جلوه های معماری و ... همه و همه می توانند در قاب تصاویر جای گیرند و بهترین سوغات شما از این سفر باشند.

میدان نقش جهان
photo by Mohammad Ali Hayatabadi
میدان نقش جهان
photo by Damon Lynch

تاریخچه میدان نقش جهان

در ابتدا صفویان، تبریز و سپس قزوین را به پایتختی برگزیدند و پس از چندی تصمیم گرفتند آن را به اصفهان تغییر دهند. پیش از آنکه انتقال پایتخت اتفاق بیافتد در محل میدان، باغی گسترده و بزرگ به نام نقش جهان وجود داشت که محل استقرار ساختمان های دولتی و کاخ فرمانروایان تیموری (1) و آق‌قویونلوها (2) بود. این باغ، نام خود را از شهری در جمهوری آذربایجان یا همان نخجوان امروزی گرفته بود که حمدالله مستوفی نیز این چنین به آن شهر اشاره کرده است: «شهری خوش است که آن را نقش جهان خوانند و اکثر عمارات آن از آجر است»

در ضلع غربی میدان و در محل ساخت عالی قاپو نیز، بخش میدانی باغ قرار داشت که به درب کوشک مشهور بود. در دوران سلجوقیان این محل میدان کوشک نام داشت و دستگیری برکیارق، پنجمین پادشاه سلسله سلجوقیان، از سوی برادرش، محمود، در آن رخ داده بود. میدان کوشک، جایگاه اعدام محکومان و برگزاری برخی از آیین‌های رسمی همچون جشن نوروز نیز بود و به همین سبب اهمیت فراوانی داشت.

شاه عباس اول در آغازین روزهای سلطنت خود اقدام به گسترش این میدان نمود و بارها آیین چراغانی و آتش‌بازی در آن برپا گردید. منابع گوناگون تاریخی، بنای امروزی میدان را متعلق به دوره سلطنت شاه عباس اول و سال ۱۰۱۱ قمری می دانند و برخی نیز احتمال استفاده از نقشه ی میدانِ حسن پادشاه در تبریز را در طراحی و ساخت نقش جهان، مطرح می کنند.

بر سر در مسجد شیخ لطف الله و مسجد جامع در میدان، دو نام استاد محمدرضا و استاد علی‌اکبر اصفهانی، به چشم می خورد. اینها دو تن از معمارانی هستند که میدان را طرح‌ریزی نموده و آن را به شکل فعلی بنا نهاده‌اند. شعر زیر نیز بر یکی از کتیبه های میدان، نقش بسته است: 

فکر تاریخ کرد راغب و گفت      شد در کعبه در صفاهان باز

محاسبه ی حروف ابجد مصراع دوم آن، تاریخ اتمام ساخت میدان را ۱۰۴۶ قمری معادل ۱۰۱۵ شمسی و ۱۶۳۶ میلادی نشان می دهد. این میدان در سده یازدهم هجری قمری برابر با سده هفدهم میلادی یکی از بزرگ‌ترین میدان های جهان بوده‌ و شوالیه ژان شاردن فرانسوی، آن را به عنوان زیباترین میدان دنیا معرفی کرده است.

ولی قلی شاملو، در کتاب قصص الخاقانی از وقف میدان در امور خیریه می گوید و می‌نویسد:

شاه عباس در سال ۱۰۱۴ بازار دور میدان نقش جهان اصفهان، کاروانسرای بزرگ آنجا، بنای قصیریه و حمام شاهی را وقف سادات مدینه و به خصوص برای هزینه ازدواج دختران و پسران سید این شهر کرده‌ است. 

نشانه های دیگری نیز حاکی از این است که عایدات چهار بازار اطراف میدان، در سال ۱۰۱۷ قمری وقف چهارده معصوم (ع) شده است.

در دوره شاه عباس بزرگ و جانشینان او، در روزهای برپایی جشن های سلطنتی، این میدان، محل بازی چوگان، رژه ی ارتش، چراغانی و نمایش‌های گوناگون بوده و در سایر روزها، مردم در آن به گشت و گذار و خرید و فروش مشغول بودند. 

در گذشته جمعه بازارهای بزرگی در این میدان برپا می شد و بسیاری از مردم برای رفع نیازهایشان به خرید و فروش در آن می پرداختند. از میان اولین مراسم های رسمی که در این میدان برگزار شده‌ می توان به استقبال از امام قلی خان اشاره کرد که پس از فتح جزیره هرمز به پایتخت (اصفهان) بازگشته بود.

در زمان شاه عباس دوم، شلوغی بیش از حد بازار اطراف و فروشندگان باعث شد تا احداث یک میدان دیگر، مد نظر قرار گیرد. این میدان که محلش بسیار نزدیک به میدان قدیمی و در پشت مسجد شیخ لطف الله بود، میدان نو نام گرفت و به سبب اینکه عمارت قدیمی در باغ نقش جهان همزمان با ساخت این میدان، تخریب و از مصالح آن در ساخت استفاده شد، میدان جدید را نیز میدان نقش جهان نامیدند.

به نقل از شاردن، جهانگرد فرانسوی، در مواقع جشن، تا پنجاه هزار چراغ در میدان روشن می شده و زیبایی آن به اوج خود می رسیده است. شرح مفصل این میدان را جهانگردان نامدار اروپایی دیگری نیز همچون ژان باتیست تاورنیه، پیترو دلاواله، سانسون، انگلبرت کمپفر و ... که از روزگار صفوی به بعد از اصفهان دیدن کرده‌اند، نوشته و زیبایی آن را ستوده اند.

شواهد حاکی از آن است که در طول دوران ساخت میدان و پس از آن در سراسر دوران صفویه، میدان دارای عملکردی فعال بوده اما در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین، به تدریج از رسیدگی به میدان کاسته شده است. در دوران سلطنت شاه سلطان حسین، تعداد زیادی از درختانی که شاه عباس به دست خود کاشته بود، از بین رفتند و راکد شدن تدریجی آب جوی ها نیز باعث شد تا مابقی درختان نیز خشک شوند.

با روی کار آمدن قاجارها، این میدان نیز مانند سایر بناهای تاریخی اصفهان مورد بی‌توجهی قرار گرفت و بخش‌هایی از میدان نیز در طول دوران آشفتگی ایران از حمله اشرف افغان تا استقرار حکومت قاجاریه، تخریب گردید. نقاره خانه سردر قیصریه نیز در دوره قاجار از بین رفت و دیگر رونق سابق به میدان باز نگشت. 

در دوره حکم فرمایی برخی حکام محلی مانند شاهزاده ظل السلطان و شاهزاده صارم الدوله مجموعه میدان نقش جهان تا مرز نابودی پیش رفت و در پایان دوران قاجار، بیشتر حجره ها و غرفه ها تخریب شده و کاشی‌کاری گنبدها شکسته بود و میدان نیاز به مرمت فوری داشت. با به قدرت رسیدن پهلوی ها دوران جدیدی برای میدان آغاز شد و مرمت هایی صورت گرفت. این مرمت ها از همان زمان تا به امروز همچنان ادامه دارد تا این جاذبه ی چشم نواز حفظ شود.

پس از مرمت میدان و ابنیه اطراف آن در دوره رضا شاه، نام رسمی این میدان به میدان شاه تغییر پیدا کرد و مسجد جامع عباسی نیز با نام مسجد شاه خوانده شد. پس از انقلاب اسلامی ایران نیز نام رسمی این میدان به میدان امام یا میدان امام خمینی تغییر پیدا کرد.

آنچه که امروز به عنوان میدان نقش جهان یا میدان امام می شناسیم همان میدان قدیمی است و میدان نو که زیبایی و جذابیتش به پای میدان قدیمی تر نمی رسید از میان رفت. تنها نام این میدان بر جای ماند و نقش جهان تبدیل به نام مستعاری برای میدان کنونی شد. جالب است بدانید که این میدان در ابتدا حدود 100000 مترمربع وسعت داشته و با تغییراتی که در طول زمان داشته و اضافه شدن یک ردیف حجره، حدود 20000 متر از آن کاسته شده است.

امرزه این میدان علاوه بر اینکه یک جاذبه ی تاریخی و محلی برای کسب مردم است، محل برگزاری نماز جمعه و اجتماعات سیاسی نیز می باشد و از اهمیت خاصی برخوردار است.

پاورقی


1- تیموریان دودمانی ایرانی و ترک تبار با فرهنگ ایرانی بودند که مرزهای خود را در سرتاسر آسیای میانه و خراسان، همه ی بخش‌های ایران، امپراتوری عثمانی و بخش‌هایی از هندوستان گسترش دادند.

2- آق‌قویونلوها سلسله‌ای از ترکمن های سنی مذهب بودند که از ۱۳۷۸ تا ۱۵۰۸ میلادی بر قسمت‌هایی از قفقاز، شرق ترکیه و شمال ایران، حکومت می کردند.

 

عملکردهای میدان نقش جهان در طول تاریخ

یکی از نکات جالب توجه درباره نقش جهان، کاربری ها و عملکردهای متنوع آن در طول تاریخ است که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- عملکرد سیاسی به لحاظ استقرار کاخ سلطنتی و برگزاری مراسم تشریفاتی، رژه های نظامی، مراسم تعزیر محکومین و...

2- عملکرد مذهبی به لحاظ وجود دو مسجد و اجرای مراسم و آیین های مذهبی و بر پایی نماز جماعت در زمان هایی که جمعیت نماز گزار بیش از ظرفیت مساجد بوده است.

3- عملکرد تجاری به دلیل وجود دکان ها و قرارگیری در بطن بازار و استقرار چادرهای دستفروشان، ازدحام مردم برای خرید و ...

4- عملکرد تفریحی به سبب اجرای مراسم آتش بازی، چوگان بازی، قاپون اندازی، شاطر دوانی، جشنها و اعیاد ملی، بازیگری، خیمه شب بازی، نقالی و بند بازی و ...

بناهای از میان رفته نقش جهان

علاوه بر بناهایی که امروز در پیرامون میدان نقش جهان دیده می شوند، بناهای دیگری نیز در این میدان وجود داشته که به تدریج کاربرد خود را از دست داده و برای همیشه تخریب شده اند. این بناها عبارتند از:

عمارت ساعت که به کلی تخریب و بنای مسجد شیخ لطف الله به جای آن ساخته شد.

سرستونهای مرمرین که احتمالا از تخت جمشید شیراز به اصفهان آورده شده بودند و امروزه یکی از آنها در موزه چهلستون و دیگری در موزه ایران باستان تهران قرار دارد.

۱۱۰ عرابه توپ اسپانیایی که غنیمت فتح جزیره هرمز بودند و امامقلی خان آنها را آورده بود.

میله قپق به ارتفاع چهل متر در مرکز میدان که دیگر اثری از آن دیده نمی شود.

میدان نقش جهان
 

ثبت ملی و جهانی

 میدان نقش جهان در تاریخ 15 بهمن 1310 به شماره ۱۰۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. این میدان جزء نخستین آثار ایرانی است که نامش از تاریخ ۴ آبان ماهِ سال ۱۳۵۸ هجری شمسی ( ۲۶ اکتبر ۱۹۷۹) با شماره ی ۱۱۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد و برای ثبت آن معیارهای زیر مطرح شده است:

 *نشان دهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی می باشد.

* نمونه برجسته‌ای از تعامل بین انسان و محیط زیست و یا نماینده یک فرهنگ است.

*به طور مستقیم یا ملموس با رویدادها یا سنت‌های زندگی، افکار و عقاید یا آثار هنری یا ادبی دارای اهمیت عالی جهانی، ارتباط دارد.

میدان نقش جهان
photo by Hamid Shs

راه دسترسی

آدرس: اصفهان، ميدان امام حسين(ع)، خيابان سپاه

اگر می خواهید با استفاده از وسایل نقلیه عمومی به این میدان بروید، می توانید از راه های زیر استفاده نمایید:

اتوبوس: برای رسیدن به میدان نقش جهان از طریق اتوبوس باید از اتوبوس های خط میدان امام حسین (ع) - باغ غدیر ترمینال شرق و یا خط میدان امام حسین (ع) - هشت بهشت ترمینال خوراسگان استفاده کنید و در ایستگاه میدان امام پیاده شوید.

مترو: در صورت تمایل به استفاده از مترو، خودتان را به ایستگاه میدان امام حسین برسانید و با استفاده از تاکسی به میدان نقش جهان بروید.

لطفا منتظر بمانید ....

نمایش جاذبه های گردشگری نزدیک

تور مجازی از میدان نقش جهان اصفهان



ویدیویی از میدان نقش جهان را به تماشا بنشینید

نقش جهان از نگاه مورخان

این میدان با زیبایی هایش در طول زمان، چشم های بسیاری را به خود خیره کرده و زبان بسیاری از مورخان را به تحسین گشوده است. دیو لافوا، جهانگرد فرانسوی، در سال 1298 هجری قمری از این میدان بازدید کرده و در این باره آن چنین نوشته است:

من احتیاجی ندارم که مانند فیثاغورث یونانی در حل مسئله مهمی تلاش کنم، بلکه کاملاً برای من مکشوف است و می توانم با نهایت اطمینان بگویم که در دنیای متمدن امروز هیچ گونه بنائی وجود ندارد که بتواند از حیث وسعت و زیبائی و تقارن عمارات، شایسته مقایسه با این میدان باشد. این عقیده شخص من نیست، سایر اروپائیان هم که در فن معماری و مهندسی تخصص دارند، با عقیده من همراهند.

پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی نیز میدان نقش چهان را چنین توصیف کرده است:

دور تا دور این میدان را ساختمانهای مساوی، موزون و زیبا فرا گرفته که سلسله آنها در هیچ نقطه قطع نشده است. درها همه بزرگ و دکانها همسطح خیابان هستند و بالای آنها ایوان ها و پنجره ها و هزاران تزئینات مختلف، منظره زیبایی بوجود آورده است. این حفظ تناسب در معماری و ظرافت کار باعث تجلی بیشتر زیبائی میدان می شود و با وجودی که عمارتهای میدان ناوو نادر رم بلندتر و غنی تر هستند، اگر جرات این را داشته باشم باید بگویم میدان نقش جهان را به دلایلی ترجیح می دهم.

پرو فسور هینتس، ایران شناس معاصر آلمانی، درباره این میدان تاریخی چنین نظری دارد:

میدان در مرکز شهر قرار دارد. بنایش موقعی صورت گرفته که مشابه آن را از نظر وسعت و سبک معماری و اصول شهر سازی در مغرب زمین نداریم. شاردن، جهانگرد معروف و نکته سنج فرانسوی از میدان نقش جهان به عنوان مرکز خرید و فروش یاد میکند.

پروفسور، آرتور پوپ، در کتاب معماری ایران به مسجد امام در این میدان اشاره کرده و درباره آن نوشته است:

ساختمان احداث این مسجد، با وجود بی صبری شاه عباس در اتمام آن کار، به کندی پیش رفت؛ به طوریکه آخرین پوشش مرمرین آن در سال 1638 میلادی انجام پذیرفت. این اثر تاریخی نمایانگر اوج هزار سال مسجد سازی در ایران است. کتیبه سردر مسجد به خط ثلث علیرضا عباسی، خوشنویس پر آوازه عصر صفوی و مورخ به سال 1025 هجری حاکی از آن است که شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود بنا کرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهداء نموده است. در ذیل این کتیبه به خط محمد رضا امامی، کتیبه دیگری نصب شده که به موجب آن از مقام معماری و مهندسی، معمار مسجد جامع جدید اصفهان (در مقابل مسجد جامع عتیق) یعنی استاد علی اکبر اصفهانی تجلیل شده است. ارتفاع گنبد عظیم مسجد 52 متر و ارتفاع مناره های داخل آن 48 متر و ارتفاع مناره های سردر آن در میدان نقش جهان 42 متر است. قطعات بزرگ سنگهای مرمری یکپارچه و سنگابهای نفیس، مخصوصاً سنگاب نفیس شبستان غربی گنبد بزرگ که مورخ به سال 1095 هجری است، از دیدنی های جالب این مسجد بی نظیر جهان اسلام است.

شاردن، سیاح و جهانگرد مشهور فرانسوی، سردر قیصریه را شاهکار این میدان می داند و در سفرنامه ی خود می نویسد:

 نظر به اینکه همه نویسندگان مشرق زمین در تعیین طالع شهر‌ها از طریق تنجیم بسیار دقیق عمل می‌کنند، آن‌ها احداث اصفهان را در اوج برج قوس تعیین کرده‌اند و از همین رو علامت این برج را بر سردر کاخ و بازار شاهی به تصویر کشیده‌اند. البته شرقی‌ها آن را مثل ما و به شکل نیمی انسان نیمی اســب نقاشی نمی‌کنـند، بلکه به صورت نیمی انسان و نیمی ببر می‌نمایند، ببری که دارای دمی است به شکل افعی بزرگ که نیمه آدمی برج قوس، تیری به سوی دهان آن نشانه گرفته است.

میدان نقش جهان
 

دغدغه های کارناوالی

استفاده از چمن های این میدان به عنوان محلی برای برپایی پیک نیک منظره خوشایندی نیست و نشان از عدم آگاهی نسبت به ارزش این گنجینه دارد. این کار باعث شکل گیری تصویری نادرست از مردمان این سرزمین در ذهن گردشگران می گردد و ممکن است واکنش های ناخوشایندی را به همراه داشته باشد.

حجره‌های دور تا دور میدان از گذشته‌های دور به فروش صنایع دستی تعلق داشته اند و یکی از جلوه های زیبای میدان به شمار می روند اما در سال‌های اخیر ورود صنایع دستی چینی و پاکستانی و تغییر کاربری این فروشگاه‌ها از صنایع دستی به اسباب بازی و خوراکی و سایر اقلام، چهره ی به یادماندنی این میدان را به خطر انداخته است. گرچه تصویب قوانینی برای جلوگیری از این امر توانسته تا حدی از این مشکل بکاهد.

یکی از مسائلی که در چندین سال گذشته، واکنش های شدیدی را در پی داشت، ساخت برج جهان‌نما به ارتفاع ۵۰ متر و در ۱۴ طبقه بود که در فاصله ۷۰۰ متری میدان نقش جهان و در منظر تاریخی و فرهنگی میدان قرار داشت. ساخت این ساختمان در سال ۱۳۷۵ موجب شد تا موضوع قرار گرفتن میدان در فهرست میراث درخطر یونسکو برای اولین بار در سال ۱۳۸۰ مطرح گردد و پس از بازدید بازرسان یونسکو در سال 2002، تا فوریه ۲۰۰۴ به ایران مهلت داده شد تا نسبت به تعدیل ۴ طبقه از برج اقدام نماید. سرانجام در تاریخ ۸ بهمن سال ۱۳۸۴ دوطبقه بالایی ساختمان تخریب شد تا به منظر فرهنگی میدان آسیبی وارد نشود. 

میدان نقش جهان
photo by Adrien Busi

توصیه های کارناوالی

در بازدید از میدان نقش جهان به گونه ای برنامه ریزی کنید که هم از جلوه های روز و هم شبانه ی این میدان لذت ببرید. به هنگام شب نورپردازی و رقص فواره ها تصویری فراموش نشدنی در ذهن شما خواهد ساخت.

در کنار بازدید از این میدان، بازدید از دیگر جاذبه های گردشگری اصفهان را نیز در برنامه ی خود بگنجانید.

میدان نقش جهان در شب
photo by Jaroslava Melicharová

سخن آخر

وجود جاذبه ای منحصر به فرد و جهانی در سرزمینمان، ایران، باعث افتخار ماست و بازدید از آن می تواند ما را با گوشه ای از تاریخ پرفراز و نشیب کشورمان آشنا کند.

تا به حال به اصفهان سفر کرده اید؟

از میدان نقش جهان و بناهایش بازدید داشته اید؟

کدام یک از بناهای پیرامون این میدان را دوست داشتید؟

منتظر نظرات و پیشنهادات شما خوبان هستیم.

ورود به صفحه اختصاصی راهنمای سفر به اصفهان
دیدگاه و تجربه سفر
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

پرسش و پاسخ
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

عکس های کاربران