روستای نایبند طبس | ماسوله ای در قلب کویر ایران

روستای نایبند

روستاهای ایران جزء شگفت انگیزترین سکونت گاه هایی هستند که در اقلیم های متفاوتی شکل گرفته و محل امنی را برای زندگی ایجاد کرده اند. یکی از انواع معماری هایی که به وفور در ایران وجود دارد و در روستاها نمود پیداکرده، معماری پلکانی می باشد که با شنیدن نامش همه به یاد روستای ماسوله در گیلان می افتند؛ روستایی که خانه هایش بر دوش یکدیگر سوار شده و جلوه ای متفاوت را به آن بخشیده اند.

اما شاید کمتر کسی بداند که در چهار گوشه ی این سرزمین پهناور نمونه های بسیاری از معماری پلکانی وجود دارد که هر یک با جاذبه های خاصشان میزبان گردشگران می شوند. به نقاط مختلف ایران سر زدیم تا روستاهایی از این دست را ببینیم و کشف کنیم. ماسوله هایی که به برخی از آنها سفر کردیم و به بررسی ویژگی ها و جاذبه هایشان پرداخته ایم:

روستاهای پلکانی ایران

باز هم می خواهیم به سراغ یکی دیگر از نمونه های معماری پلکانی برویم که در دل کویر قرار دارد و با درختان سر به فلک کشیده اش همچون جزیره ای سبز در میان شن های داغ کویری به نظر می رسد. شاید این روستا در نگاه اول همچون سرابی غیر قابل باور به نظر برسد اما با نزدیک شدن به آن می فهمید که همه چیز حقیقت دارد.

شما هم کوله بارتان را ببندید و با ما به استان خراسان جنوبی و شهرستان طبس بیایید ..

با کارناوال در سفر به روستای نایبند همراه شوید.

روستای نایبند
photo by Mohammad Miri

چرا روستای نایبند؟


- روستای نایبند یکی از نمونه های معماری پلکانی می باشد که عنوان ماسوله کویر را به خود اختصاص داده است.

- این روستا همچون جزیره ای سبز در میان کویر به نظر می رسد و جلوه ای شگفت انگیز دارد.

روستای نایبند

روستای نایبند | ماسوله ای حیرت انگیز در میان کویر

در میانه جاده بین المللی طبس به راور پوششی سبز از درختان نخل توجه هر رهگذری را به خود جلب می کند. این پوشش سبز همچون سرابی در دل کویر به نظر می رسد اما در واقع آنچه که پیش روی شماست، روستایی به نام نایبند است که به صورت پلکانی شکل گرفته و با عنوان ماسوله کویر شهرت یافته است.

وقتی متوجه شوید که تا شعاع 200 کیلومتری این روستا هیچگونه آبادی مشاهده نمی شود، این سوال در ذهن شما شکل می گیرد که " چه چیزی باعث شده تا زندگی در این روستا جریان یابد؟"

همه ی ما می دانیم که مهم ترین عنصر حیات بخش جهان، آب است و بدون آن زندگی در هر جایی غیر ممکن می شود. در دل این کویر بی آب و علف آنچه که نایبند را تا به امروز سرپا نگهداشته است، قنات ها و چشمه هایی هستند که آبی گوارا را به این دیار هدیه می دهند.

ویژگی های منحصر به فرد این روستا باعث شده که توجه گردشگران را به سوی خود جلب کند و نامش در فهرست آثار ملی ایران قرار گیرد.

روستای نایبند

دیدنی ها و جاذبه های نایبند

در سفر به نایبند می توانید از دیدن جاذبه های زیر لذت ببرید:

1- معماری پلکانی روستا

نایبند یکی از نمونه های منحصر به فرد معماری پلکانی است که در کویر لوت شکل گرفته است. در این نوع معماری مجموعه ای متراکم از خانه ها به چشم می خورد که در آن  پشت بام خانه ها به عنوان حیاط خانه ی بالایی خود مورد استفاده قرار می گیرند و همبستگی خاصی را میان ساکنان به وجود می آورد.

روستای نایبند

2- ساباط | دورهمی به سبک نایبند

بسیاری از کوچه های روستای نایبند به صورت سرپوشیده ساخته شده اند که از آنها با عنوان ساباط یاد می شود. در این کوچه ها سکوهایی برای نشستن نیز وجود دارد و این فضا را به محلی برای دور هم جمع شدن اهالی روستا تبدیل کرده است.

روستای نایبند
روستای نایبند

3- برج های نگهبانی

در روستای نایبند 3 برج نگهبانی به چشم می خورد که بازماندگانی از قلعه ی 300 ساله با 4 برج اطراف آن هستند و تا قرن اخیر نیز حفاظت و نگهبانی از روستا را بر عهده داشته اند. به هنگام حمله ی راهزنان و ماموران حکومتی، دیده بان ها از برج ها مردم را خبر می کردند تا به خانه هایشان بروند سپس دروازه قلعه را مسدود می کردند تا دست کسی به مردم نرسد. یک پل چوبی کوچک و باریک تنها راهی است که شما را به این برج ها می رساند.

روستای نایبند
روستای نایبند

4- زیارتگاه نایبند

بر روی یکی از کوه های نزدیک روستا، مزاری وجود دارد که نزد مردم از احترام و ارزش زیادی بر خوردار است. اهالی به حدی به این مزار معتقدند که این کوه را بالا می روند تا زیارت کرده و نذر خود را ادا نمایند.

متاسفانه تصویری از این جاذبه در دست نیست

روستای نایبند

5- چشمه های آب

وجود چشمه‌های آب سرد و گرم منحصر به فرد در نایبند، عامل حیات این روستا هستند و در نتیجه فعالیت فرآیندهای زمینی ایجاد شده اند. چشمه زردگاه و آبگرم دیگ رستم از جمله ی این چشمه ها هستند و عده ای نیز در اطراف آنها زندگی می کنند.

روستای نایبند
روستای نایبند

6- غارها

روستا بر روی کوهی واقع شده که تعداد زیادی حفره بر بدنه آن دیده می شود. این حفره ها نشان دهنده ی قدمت هزاران ساله ی روستا و سکونت انسان های غارنشین در آن دارد. امروزه این حفره ها و دالان ها به عنوان محل هایی برای نگهداری دام مورد استفاده قرار می گیرند.

روستای نایبند

7- نخل های روستا

یکی از زیباترین جاذبه های این روستا نخلستان آن است که در پایین دست آن قرار دارد. در این نخلستان درختان نخل سر به فلک کشیده ای را می بینید که با سرسبزی خود سرزمینی بهشت گونه را در تابش آفتاب داغ کویر ساخته اند.

روستای نایبند
روستای نایبند

8- کوهستان

با وجود اینکه نایبند در سرزمینی کویری قرار گرفته اما سه کوه آب شلمه، علی آباد و کوه نایبند باعث شده اند تا به عنوان منطقه ای کوهستانی در حاشیه غربی کویر لوت نظر گرفته شود. این کوهستان اختلاف ارتفاع نسبتا زیاد، چیزی در حدود 2500 متر نسبت به کویر لوت دارد و روستاهایی مانند علی آباد، کلات آب انار، آب رضا، زردگاه و نایبند را از کویر جدا کرده است. بلندترین این کوه ها، نایبند است که 3050 متر ارتفاع دارد و قرار گرفتن در ارتفاعات آن امکان تماشای کویر لوت را برای شما فراهم می کند.

روستای نایبند

9- پناهگاه حیات وحش نایبند

پناهگاه حیات وحش نایبند علاوه بر پوشش گیاهی ارزشمند، گونه های جانوری خاصی را نیز در خود جای داده است. یوزپلنگ آسیایی یکی از جانداران رو به انقراض می باشد که بیشترین تعداد آن، در حدود 15 قلاده در این منطقه زندگی می کنند.

روستای نایبند
روستای نایبند

تفریحات در نایبند

در روستای نایبندان و اطراف آن امکان انجام دادن فعالیت های زیر وجود دارد:

1- گشت و گذار در روستا

ساباط ها، کوچه های باریک و فشرده و خانه های پلکانی بهانه های خوبی هستند تا شما را برای گشت و گذار در این روستا متقاعد کنند و لحظاتی خوش را برایتان بسازند.

روستای نایبند

2- کویر نوردی

کمی آن طرف تر از روستای نایبند می توانید از گشت و گذار در کویر لذت ببرید و به تماشای مناظر کویری بپردازید. در این گشت و گذار می توانید زیبایی های بیشتری را در این سرزمین کشف کنید و بر لذت سفر خود بیافزایید.

روستای نایبند

3- کوهنوردی

کوهنوردی در میان کویر یکی از تجربیاتی است که می توانید آن را در نایبند به دست آورید. ارتفاعات اطراف روستا می توانند مقصد خوبی برای کوهنوردان باشند و امکان تماشای مناظر را از ارتفاعات برای آنها فراهم آورند.

روستای نایبند

4- تماشای آسمان شب

آلودگی نوری در این منطقه به میزان خیلی کمی وجود دارد و به شما امکان می دهد که غرق در تماشای ستارگان شوید و یا از رصد آسما با وسایل و تجهیزات خود لذت ببرید.

5- عکاسی

این روستا و ویژگی های منحصر به فرد آن و جاندارانی که ممکن است سر راه شما قرار گیرند سوژه های خوبی برای عاسی و ثبت تصاویر کم نظیرند. پس در این سفر دوربین خود را فراموش نکنید.

روستای نایبند

معماری روستا

مهم ترین ویژگی معماری روستا ارگانیک بودن ساختار آن است؛ به این معنا که شکل گیری محلات روستا و بافت آن از نظم خاصی پیروی نمی کند و تمامی قسمت های روستا تنها بر اساس شیب طبیعی زمین ساخته شده است.

خانه ها بر روی یک کوه کوچک قرار دارند که به دلیل عدم تخریب کوه در زلزله ها و استحکام به عنوان هسته ی روستا در نظر گرفته شده است. یکی از نکات جالب در این روستا تفکیک فضای مسکونی و زراعی است به این صورت که در سطوح پایین همان کوه کوچک، مزارع و باغات به صورت چند طبقه (نخلستان، مرکبات و سبزیجات) دیده می شود و بر روی کوه، خانه ها قرار گرفته اند.

خانه ها به صورت پلکانی و بر روی شیب کوه جای دارند و کوچه های باریک و پیچ در پیچی در آن شکل گرفته اند. کمبود زمین در این ناحیه باعث شده تا سطح کوچکی به هر بنا اختصاص یابد و حیاط از خانه ها حذف گردد.

روستای نایبند

معماری خانه های نایبند

بیشتر خانه ها در نایبند دو طبقه هستند و از دور مانند احجام مکعب شکل متعددی به نظر می رسند که بر روی یکدیگر و به صورتی نامنظم چیده شده اند. در این خانه ها حد و مرز مشخصی وجود ندارد و فضاهایی همچون تنور خانه، توالت، آغل، فضاهای ورودی و حیاط به صورت مشترک مورد استفاده قرار می گیرند.

خشت و کاهگل عمده ترین مصالحی هستند که در ساخت خانه ها به کار رفته اند و به خاطر استفاده از شن های تیره رنگ این نواحی، خانه ها به رنگ خاکستری دیده می شوند. در ابتدای دیوار ها برای کرسی چینی و افزایش استحکام از سنگ نیز استفاده شده است. تیرهایی از جنس تنه نخل و پوششی از برگ درخت خرما بر روس سقف اکثر خانه ها به چشم می خورد اما طاق و قوس در خانه های اعیانی روستا مشاهده می شود که در بهترین حالت با تذهیب یا یک نقاشی ساده زینت داده شده است.

توالت های دو طبقه در این روستا مرسوم هستند چرا که بستر صخره ای آن امکان گود برداری یا حفر چاه را از ساکنان می گیرد. طبقه اول این توالت ها 50 سانتی متر تا یک متر ارتفاع دارند و به عنوان انباره ای برای فاضلاب از آنها استفاده می شود. فاضلاب درون این انباره پس از پر شدن با خاک مخلوط و در مزارع استفاده می گردد.

استفاده زیاد از کنگره های مثلثی شکل در نماها و جداره های ساختمان ها از ویژگی های منحصر به فرد این روستا به شمار می رود. اکثر این کنگره ها در قسمت های شرقی و جنوبی هستند و در واقع فرم خاصی از بادگیر می باشند. این بادگیرها در جهت بادهای مطلوب روستا احداث شده اند و به عنوان فیلتری در برابر بادهای همراه با شن عمل می کنند. دیوارهای ضخیم خشتی که کمترین میزان روزنه و بازشو را دارند کاهش استفاده از نور طبیعی روز در منطقه کویری و کاهش تبادل حرارتی ساختمان ها را به همراه دارد و منجر به بروز همسازی با اقلیم می گردد.

دیوار اتاق ها و خانه ها، با اشکال جالب و دارای نظم هندسی زینت یافته و هارمونی خاصی را به نمایش گذاشته اند. این اشکال به صورتی توسط سازندگان ایجاد شده اند که گویی صورتکی در درون دیوار برایمان شکلک در می آورد.

روستای نایبند
روستای نایبند
روستای نایبند

مردم روستا

بر اساس سرشماری سال 1385 حدود 145 خانوار و 484 نفر در روستای نایبند زندگی می کنند و به برکت وجود چشمه ها و قنات ها از طریق کشت انواع مرکبات، نخل، توت و انواع محصولاتی نظیر گندم، جو، سبزیجات و حبوبات امرار معاش می کنند و یا به دامداری اشتغال دارند.

عوامل فرسایش روستا همچون طوفان های شن و بارش باران های موسمی شدید و همچنین مهاجرت عده زیادی از اهالی باعث کاهش جمعیت این روستا شده است اما با این وجود هنوز سکونت در آن وجود دارد و حتی ساخت بناهای جدید در شمال آن از توسعه ی نایبند خبرمی دهد.

روستای نایبند
روستای نایبند
روستای نایبند

قدمت روستای نایبند

نایبند از قدمت بسیار زیادی برخوردار است. وجود حفره ها و غارها در دل کوه نشان از سکون انسان غارنشین در نایبند و قدمت چند هزارساله ی آن دارد. همچنین با نگاهی به مستندات و کتب تاریخی قرون اولیه تاریخ اسلام و آثار کسانی مانند اصطخری و ابن حوقل متوجه می شویم که آنها از نایبند به عنوان استراحتگاه و مأمنی در حاشیه کویر نام برده اند که بهشت را برای در راه ماندگان تداعی می کرده است. 

روستای نایبند

آب و هوای نایبند

کوه های مرتفع نیز نتوانسته اند در برابر آفتاب داغ کویر مقاومت کنند و به همین دلیل تابستان های بسیار گرم و آفتابی و زمستان های معتدل بر نایبند حاکم گردیده است.

روستای نایبند

بهترین فصل سفر

بهترین زمان برای سفر به نایبند پاییز و زمستان و اوایل بهار است چرا که در سایر زمان ها گرمای شدیدی در منطقه وجود دارد.

روستای نایبند

اقامت در روستای نایبند

در سفر به روستای نایبند می توانید بر روی اقامت در اقاتگاه های محلی این روستا حساب باز کنید و یا در هتل ها و مهمان سراهای شهرهای اطراف اقامت نمایید. البته کمپ در کویر هم می تواند از گزینه های پیش روی شما باشد. برای آشنایی با این نوع اقامت مطالب زیر را بخوانید:

راهکارهای کمپینگ و اقامتی خوب در چادرهای مسافرتی

انواع کمپینگ در طبیعت

کمپینگ | وحشت یا تفریح ؟

راهکارهایی برای خواب بهتر در طبیعت

راهکارهایی برای کمپ زدن در کویر

روستای نایبند

ملزومات سفر

مهم ترین ویژگی مناطق کویری تابش آفتاب است پس لوازمی مانند کلاه آفتابگیر، عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب را فراموش نکنید.

روستای نایبند

راه دسترسی

آدرس

استان خراسان جنوبی، 225 کیلومتری جنوب شهر طبس، کنار جاده طبس- کرمان

فاصله از شهرهای اطراف

طبس: 225 کیلومتر

دیهوک: 134 کیلومتر

روستای نایبند

توصیه های کارناوالی

در سفر به روستای نایبند رفتار مناسبی با جامعه محلی داشته باشید و موجب رنجش انها نشوید.

زباله های خود را در روستا جا نگذارید و طبیعت و محیط نایبند را به خطر نیندازید.

روستای نایبند

سخن آخر

تا به حال به روستای نایبند رفته اید؟

چه روستاهای متفاوت دیگری را در ایران می شناسید؟

نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید

منتظر شما هستیم...

ورود به صفحه اختصاصی راهنمای سفر به طبس
دیدگاه ها : 5
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....