کعبه زرتشت مرودشت

یکی از جاذبه‌های تاریخی مهم کشورمان که در محوطه تاریخی نقش رستم واقع شده است، کعبه زرتشت نام دارد. این بنا شمایلی چهارگوش و سنگی دارد و درست رو به روی آرامگاه داریوش دوم قرار گرفته است. در این بنا از تکه سنگ‌های مختلف از جمله سنگ‌های آهکی سیاه و سفید استفاده شده و برخی از این سنگ‌های سیاه شباهت زیادی به سنگ‌های به کار رفته در تخت جمشید دارند؛ بنابراین با توجه به شواهد می‌توان گفت این بنا در دوره هخامنشیان ساخته شده است. سنگ‌های به کار رفته در بنا بزرگ و مستطیلی شکل هستند و بدون استفاده از ملاط و با بست‌های دم چلچله‌ای روی هم سوار شده‌اند. این بنا از نظر تناسب و اندازه بسیار دقیق است و هیچ ایرادی به آن وارد نیست.

داخل کعبه یک اتاقک وجود دارد که در گذشته توسط 30 پله به در ورودی آن می‌رسیدند. روی دیواره‌های شمالی، جنوبی و شرقی این بنا سه کتیبه به زبان‌های پهلوی ساسانی، پهلوی اشکانی و یونانی در زمان ساسانیان نوشته شده که به نوعی مهم‌ترین اسناد تاریخی به جامانده از زمان ساسانیان در نظر گرفته می‌شوند.

در آخر باید به کاربری این بنا اشاره کنیم که حتما ذهن هر بیننده‌ای را به خود مشغول می‌کند. در مورد کارکرد اصلی بنا اتفاق نظری وجود ندارد و بر اساس 4 فرضیه اصلی، احتمال می‌دهند اینجا آتشگاه، رصدخانه، آرامگاه یا گنج‌خانه بوده است. برای هرکدام از این احتمالات هم دلیل و شواهدی وجود دارد، مثلا کسانی که می‌گویند این بنا در گذشته آتشگاه بوده، به این موضوع استناد می‌کنند که درون کعبه زرتشت، دوده‌هایی از آتش به چشم می‌خورد؛ یا به تشابه تعداد پله‌های این بنا با آتشکده زندان سلیمان اشاره می‌کنند. بد نیست بدانید نام کعبه زرتشت هم در قرن 14 میلادی و زمانی که کارشناسان اروپایی به این باور رسیدند که اینجا آتشگاه بوده، به روی بنا گذاشته شده است. تا پیش از این، این مکان را کُرنای‌خانه یا نقاره‌خانه می‌خواندند. 

از طرفی کسانی که می‌گویند کعبه زرتشت رصدخانه بوده، معتقدند شباهت کعبه زرتشت به زندان سلیمان به این خاطر است که این دو بنا کاربری‌های مشابه داشته‌اند و هر دو رصد‌خانه بوده و از سایه آن‌ها برای تعیین دقیق زمان استفاده می‌شده است؛ همینطور برای آرامگاه یا گنج‌خانه بودن اینجا هم دلایلی ذکر می‌شود.