یخچال خشتی میبد

 از سازه های بسیار جالب سازگار با محیط که ایرانیان در این مرز و بوم ساخته اند، یخچال های خشتی هستند. هدف از ساخت یخچال ها نگه داری یخ در گرمای بالای محیط بوده است و معمولا این یخچال ها در شهر های گرمسیر و کویری ایران دیده می شوند. یکی از این یخچال ها در شهر میبد قرار دارد که دیوار سایه انداز بزرگش با طول 42 متر و ارتفاع 8 متر توجه را به خود جلب می کند. وقتی وارد فضای یخچال می شوید یک گودال بزرگ با دهانه 13 متر و ارتفاع 6 متر می بینید که اطراف آن یک سکوی یک و نیم متری ساخته اند که مردم می توانستند روی آن بایستند، این گودال همان مخزن اصلی یخ زیر گنبد است. استفاده از یخچال ها در طول سال 2 نوبت بوده است، یکی تابستاان برای برداشت یخ و دیگری زمستان برای جمع آوری یخ. برای مثال در فصل زمستان آب قنات را به سمت حوضچه های پشت سایه انداز هدایت می کردند تا آب یخ بزند و قالب های یخی بزرگ بسازد، سپس قالب ها را در ابعاد کوچک تر خرد کرده و به زیر گنبد می بردند تا برای تابستان و روز های گرم از آن ها استفاده کنند. این شاهکار معماری در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.