ویدیو HD
بهاره فلاح

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

23 مهر 1396

به روز رسانی

18 مهر 1397

از دیرباز تا کنون، حمل و نقل، یکی از مهم ترین مسائل برای بشر بوده و همواره تلاش کرده است تا جابه جایی را به راحت ترین شکل ممکن انجام دهد. این دغدغه از همان ابتدا که انسان کوله بار می بست و برای رسیدن به شرایط بهتر در زندگی کوچ می کرد، وجود داشته و حتا امروزه هم که سفرهای بین قاره ای در کمترین زمان انجام می گیرند، باز هم به بهبود آن می اندیشد.

یکی از تحولاتی که در این عرصه رخ داد، اختراع لوکومتیو و ورود خطوط ریلی به صنعت حمل و نقل بود. این امر موجب کاهش هزینه و زمان سفر شد و اقشار مختلف جامعه، توانستند از آن استفاده نمایند. کمی طول کشید تا این فناوری سر از ایران دربیاورد و مقوله ی سفر را در سرزمین ما نیز متحول کند؛ اما پس از مدتی به یکی از پرطرفدارترین شیوه های حمل و نقل تبدیل شد و طرفدران زیادی پیدا کرد. 

امروز، روزی مهم در صنعت حمل و نقل کشورمان به شمار می رود و آغاز تحولی مهم را در خود دارد. سال ها پیش، در زمان رضاشاه پهلوی، کلنگ ساختمان راه آهن سراسری را در تهران و در محل فعلی ایستگاه راه آهن تهران بر زمین زدند و عملیات احداث راه آهن سراسری ایران رسما آغاز شد. احداث این خط آهن تبدیل به نقطه ی عطفی در تاریخ ایران شد و سفر به نقاط مختلف را برای بسیاری از افراد ممکن کرد. 

می خواهیم در سالروز آغاز احداث خط آهن سراسری ایران، شما را به سفری کوتاه در تاریخ کشورمان ببریم و از این خط آهن بیشتر برای تان بگوییم. 

با کارناوال همراه باشید...

Photo by : Unknown

23 مهر | سالروز آغاز احداث راه آهن سراسری ایران

آنچه که به عنوان راه آهن سراسری ایران از آن یاد می شود، راه آهنی است که در زمان پادشاهی رضا شاه پهلوی از جنوب تا شمال ایران کشیده شد و بندر امام خمینی فعلی در ساحل خلیج فارس را به بندر ترکمن فعلی در ساحل دریای خزر وصل کرد.

در ۲۳ مهرماه ۱۳۰۶، کلنگی در محل کنونی ایستگاه تهران بر زمین زده شد و آغازی را برای ساخت راه آهن از سه نقطه جنوب و مرکز و شمال رقم زد. ایجاد این راه آهن در ایران، برای چندین سال، یکی از آرزوهای ملی و بزرگ بود و با وجود حدود نیم قرن تلاش و کوشش از طرف مسئولان وقت، تحقق این آرزو تا سال ۱۳۰۶ به طول انجامید.   

Photo by : Unknown

نگاهی گذرا به تاریخچه راه آهن در ایران

پیش از آنکه به سراغ راه آهن سراسری ایران برویم، بد نیست نگاهی نیز به تاریخچه راه آهن در کشورمان پیش از احداث این خط آهن، داشته باشیم. پیشینه احداث و بهره‌برداری موفق اولین راه‌آهن در ایران به حدود سال 1226 هجری شمسی باز می گردد؛ در آن زمان خط آهنی از رشت به بندر پیربازار و بندر انزلی کشیده شد که بقایای آن هنوز در مسیر رشت به پیربازار دیده می شود و یک لوکوموتیو بخار نیز از آن زمان در محوطه اداره کل بنادر استان گیلان وجود دارد.

در حدود سال 1264 خورشیدی، خط راه آهن محمودآباد (سواحل جنوبی دریای خزر) به آمل احداث شد و قرار بود تا تهران ادامه یابد؛ اما پس از کارشکنی های پیمانکارهای بلژیکی، خطوط آن برچیده شد و برای احداث تلگراف به کار رفت. در سال ۱۲۶۱ خورشیدی یک خط تراموا بین تهران و شاه عبدالعظیم به طول ۸۷۰۰ متر و عرض یک متر کشیدند. تراموا نوعی واگن است که بر روی ریل‌هایی که در خیابان قرار داده شده اند حرکت می‌کند. این تراموا به وسیله مسیو بواتال فرانسوی اجرا و بعدها به یک بلژیکی واگذار شد.

در آبان ماه 1269، با امضای پیمان‌نامه میان ناصرالدین شاه قاجار و روسیه تزاری، ایران از ساخت راه آهن تا ده سال محروم شد و این محدودیت در آذرماه سال 1278، با پذیرفتن شروط وام ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ فرانکی روسیه توسط مظفرالدین‌شاه برای ده سال دیگر ادامه یافت.

در حدود سال 1297، راه آهنی از بوشهر تا برازجان به طول ۶۰ کیلومتر توسط انگلستان احداث شد که بیشتر جنبه نظامی داشت. در پایان جنگ جهانی اول، انگلستان پیشنهاد فروش این راه آهن را به شهرداری بوشهر داد اما از آنجا که بودجه کافی برای این کار وجود نداشت، این مسیر توسط سازندگانش جمع‌آوری شد و مصالح آن به بصره انتقال پیدا کرد.

ساخت نخستین مسیر از خطوط ریلی موجود که در حال حاضر نیز در کشور از آن استفاده می شود، مربوط به سال 1295 و مسیر تبریز به جلفا است که ۱۴۹ کیلومتر طول دارد و از آن با عنوان اولین و تنها خط برقی کشور یاد می کنند.

در سال 1299 نیز راه آهن میرجاوه به زاهدان افتتاح شد و کم کم زمزمه هایی از ساخت راه آهن سراسری به گوش رسید...

Photo by : Unknown

ماجرای ساخت راه آهن سراسری ایران

در روز چهارم اسفند ماه سال 1305 خورشیدی بود که لایحه تاسیس راه آهن سراسری ایران به تصویب نمایندگان شورای ملی رسید و در 23 مهرماه سال 1306، کلنگ ساخت آن به طور رسمی بر زمین زده شد. ساخت راه آهن از سه نقطه جنوب و مرکز و شمال صورت گرفت و در طی 11 سال به اتمام رسید.

اولین شرکتی که برای نقشه‌برداری و ساخت ساختمان راه آهن سراسری نماینده اش را روانه ایران کرد، کمپانی ساختمانی یونس آمریکایی بود. پس از بررسی های متعدد توسط مهندسان مشاور آمریکایی قرار بر این شد که فاز نخست خط آهن سراسری در جهت کلی شمال شرقی- جنوب غربی از دریای خزر به خلیج فارس ساخته شود.

در آن زمان ملاحظات سیاسی و نظامی بیش از همه ذهن رضاشاه را به خود مشغول کرده بود چرا که او می خواست از احداث هرگونه خط شمال به جنوب و شرق به غرب پرهیز کند و از مرزهای هند، عراق و ترکیه هم دوری گزیند و حتی الامکان از خطوط آهن شوروی در آذربایجان شوروی و جمهوری های آسیای میانه و نیز از شبکه راه آهن بریتانیا در عراق و هند نیز فاصله گیرد. وی همچنین تصمیم گرفت که این خط به هیچ شهر بزرگی به جز پایتخت، نرود و بیشتر از مناطق چادرنشین که تسلط بر آنها برای حکومت مرکزی حایز اهمیت بود، بگذرد.

در آن زمان روزنامه های غربی خبر ساخت راه آهن سراسری در ایران را با چنین تیتری منتشر کردند:

شاه ایران راه آهنی ساخته که از هیچ کجا به هیچ کجا می رود؛ از بندری بی نام و نشان در خلیج فارس به بندری بلا استفاده در حاشیه شرقی دریای خزر

 برای اینکه هزینه ساخت این راه آهن از سرمایه داخلی تامین شود و تحمل هزینه آن نیز برای ملت ایران طاقت فرسا نباشد، قبل از شروع به ساخت راه آهن، دولت وقت چاره ای برای آن اندیشید و قانون انحصار قند و شکر و چای را وضع کرد و در نهم خرداد ۱۳۰۴ به تصویب مجلس شورای ملی رساند. بر اساس این قانون، از هر سه کیلو قند و شکر، دو ریال و از هر سه کیلو چای شش ریال مالیات اخذ می شد و درآمد حاصله از آن را صرف هزینه ساختمان راه آهن سراسری می کردند.

سرانجام با همه ماجراها و حرف و حدیث ها، راه آهن سراسری در ۲۷ مرداد ماه ۱۳۱۷ به پایان رسید. در روز سوم شهریورماه ۱۳۱۷ این خط با تشریفاتی خاص افتتاح و بهره‌برداری از آن آغاز شد. 

البته ساخت این راه آهن به همین جا ختم نشد و محمدرضا شاه پهلوی در طول اصلاحات ارضی در سال 1341، این راه آهن را برای پیوند تهران به مشهد، تبریز و اصفهان امتداد داد.

امروزه یکی از شاخص ترین آثاری که از این خط آهن می شناسیم، پل ورسک است که از پل های مهم این مسیر به شمار می رود.

Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

سخن آخر

باز هم در کنار هم سفری به تاریخ ایران را تجربه کردیم و با گوشه ای کوچک از آن آشنا شدیم؛ گوشه ای که تحولی مهم در صنعت حمل و نقل کشور به حساب می آید و کماکان از اهمیت خاصی برخوردار است.

در مورد خط آهن سراسری ایران چه می دانستید؟

آیا تا به حال از طریق این خط سفر انجام داده اید؟

نظرات و تجربیات خود را با ما به اشتراک بگذارید...

همراه ما باشید
عضویت در خبرنامه

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.