معرفی شهر جم بوشهر | راهنمای سفر و جاهای دیدنی

شهر جم بوشهر یکی از خوش‌آب‌وهواترین مقصدهای جنوب ایران است؛ شهری کوهستانی که برای سفرهای کوتاه، طبیعت‌گردی سبک و آشنایی با فرهنگ محلی استان بوشهر انتخابی دلنشین به شمار می‌رود.

در این مطلب به معرفی شهر جم پرداخته‌ایم، یکی از شهرهای زیبای استان بوشهر در جنوب ایران. در این راهنمای سفر، از آب و هوای شهر جم، امکانات رفاهی، مسیرهای دسترسی و جاذبه های شهرستان جم خواهیم گفت.

اگر می‌خواهید با این شهر کوچک و زیبا آشنا شوید، همراه کارناوال باشید.

چرا سفر به شهر جم؟

• شهر جم یکی از خوش آب و هواترین مناطق استان بوشهر است.
• جم با آب و هوایی مطبوع‌تر از بسیاری از شهرهای ساحلی جنوب، پیشینه تاریخی و جاذبه‌های گردشگری، از مقاصد کمتر شناخته‌شده بوشهر است.
• لباس محلی زنان، از جذابیت‌های شهر جم به شمار می‌رود.
• دسترسی به راه‌های زمینی، هوایی و هم‌جواری با محورهای ارتباطی جنوب، از دیگر ویژگی‌های خوب شهر جم است.
• وجود صنایع نفت و گاز در پیرامون جم، این شهر را به یکی از نقاط مهم اقتصادی جنوب کشور تبدیل کرده است.
• کشت مرکبات، نخل، گیاهان کوهی و گونه‌های مختلف گیاهی نیز در شهر جم قابل توجه است.

جم کجاست و برای چه سفری مناسب است؟

جم در جنوب استان بوشهر و در محدوده‌ای کوهستانی‌تر نسبت به شهرهای ساحلی این استان قرار دارد. همین موقعیت باعث شده هوای آن، به‌ویژه در پاییز و زمستان، برای بسیاری از مسافران دلپذیرتر از شهرهای شرجی جنوب باشد.

اگر از سفرهای آرام، گشت‌وگذار در طبیعت، دیدن باغ‌ها و آشنایی با زندگی محلی لذت می‌برید، راهنمای سفر به جم می‌تواند برایتان کاربردی باشد. جم شهری پرهیاهو و کاملا توریستی نیست؛ زیبایی آن بیشتر در سادگی، سکوت کوهستان، خوراکی‌های محلی و روایت‌های قدیمی نهفته است.

این شهر برای سفرهای یک تا دو روزه از عسلویه، کنگان، سیراف و حتی بخش‌هایی از استان فارس گزینه مناسبی‌ست. اگر زمان بیشتری دارید، می‌توانید جم را با گشت کوتاهی در دیگر شهرهای استان بوشهر ترکیب کنید و هم طبیعت کوهستانی ببینید و هم حال‌وهوای ساحلی جنوب را تجربه کنید.

پیش از سفر، بهتر است مسیر، اقامت و فصل سفر را از قبل مشخص کنید؛ چون ظرفیت اقامتگاه‌ها در تعطیلات و روزهای خوش‌آب‌وهوا زودتر پر می‌شود. برای سفرهای خانوادگی نیز همراه داشتن آب، کفش راحت، لباس مناسب فصل و کمی خوراکی سبک کمک می‌کند تا گشت‌وگذار راحت‌تری داشته باشید.

اطلاعات کلی درباره شهر جم

جمعیت: بر پایه سرشماری رسمی نفوس و مسکن در سال 1395، جمعیت شهرستان جم 70٬051 نفر اعلام شده است.

دین و مذهب: اگرچه این شهر در منطقه‌ای میان شهرستان‌های سُنی‌نشین جنوب استان‌های فارس و بوشهر قرار گرفته است، اما بخش زیادی از بومیان این شهرستان شیعه هستند.

در کنار این جمعیت، گروه‌های کوچک‌تری از پیروان دیگر مذاهب نیز در این محدوده زندگی کرده‌اند و همین موضوع، بخشی از تنوع فرهنگی منطقه را شکل داده است.

نژاد: به واسطه سکونت شمار زیادی از کارکنان صنایع نفت و گاز در جم، تقریبا همه نژادهای ایرانی چون فارس، لر، بختیاری و... در این شهر به چشم می‌خورد.

با این حال، اکثر بومیان این منطقه از تبار لر بختیاری، فارس و فارس-بختیاری هستند.

زبان: در شهر جم، گویشی به نام گویش جمی وجود دارد که در ادامه زبان پهلوی در مناطق جنوبی رایج شده است.

در این گویش خاص، اصطلاحات کشاورزی و دامپروری بسیار متفاوت از فارسی معیار است؛ به گونه‌ای که می‌توان گفت یکی از روان‌ترین و اصیل‌ترین لهجه‌های زبان فارسی، در این شهر شنیده می‌شود.

از ویژگی‌های منحصر به فرد این گویش آن است که کلمات را بدون تبدیل «الف» به «و» در روزمره به کار می‌گیرند، مانند: خانه‌مان، کارمان، خودشان و ...

اقتصاد: تا قبل از استقرار واحدهای صنعتی و شرکت‌های وابسته به نفت و گاز در این منطقه، مردم شهر جم بیشتر از طریق کشاورزی و دامپروری امرار معاش می‌کردند.

این منطقه به لحاظ منابع آبی و خاکی، مستعد پرورش انواع گیاهان و درختان است؛ پس کاملا طبیعی‌ست که مشاغل و درآمد بخش مهمی از مردم نیز بر طبیعت و منابع این شهر استوار باشد.

در حال حاضر، ورود صنایع نفت و گاز به این منطقه، چهره اقتصادی جم را تغییر داده و در کنار کشاورزی، فرصت‌های شغلی تازه‌ای نیز به وجود آورده است.

روز جم

در تقویم ملی، روز 25 اسفند به نام روز بزرگداشت جم نامگذاری شده است؛ این روز مصادف با زادروز آیت‌الله فاضل جمی‌ست.

اطلاعات گردشگری شهر جم

خوشمزه های شهر جم

• خرما خاصویی
• عسل کوهی
• رنگینک
• کلوچه جم
• حلوا خرمایی

صنایع دستی شهر جم

• حصیربافی
• عبابافی
• گلیم

غذاهای محلی شهر جم

• انواع قلیه
• انواع غذاهای دریایی
• گَمنِه: گمنه از لَلَک یا همان بلغور ریز گندم درست می‌شود. برای تهیه یک گمنه خوشمزه، للک و پیاز را به صورت جداگانه تفت می‌دهند تا طلایی شود، سپس آب مرغ را به پیاز اضافه کرده و بعد از به جوش آمدن، للک تفت داده شده را نیز اضافه می‌کنند. در آخر حدود 10 دقیقه طول می‌کشد تا گمنه دم کشیده و آماده شود. خوب است بدانید معمولا این غذای محلی خوشمزه را به همراه قلیه ماهی یا خورش سرو می‌کنند.
• مجک: از دیگر غذاهای محلی جم، مجک است که با بادام کوهی، پیاز، بادمجان و مقداری برنج پخته می‌شود.
• تی‌روغن: تی‌روغن، از میان وعده‌های بسیار خوشمزه‌ای‌ست که در میان اهالی جم رواج دارد. این خوشمزه جنوبی، ترکیبی‌ست از دوغ محلی، روغن حیوانی و سیر وحشی سرخ‌شده (جیکه) که به همراه خرما سرو می‌شود.
• گِلِنشک: گلنشک از غذاهای محلی جم است که میتو (ماهی کوچک خشک شده) را با زیره، نمک و فلفل آسیاب کرده و با آب و آبلیمو مخلوط می‌کنند. این غذا با نان و پیاز سرو می‌شود.

لباس محلی شهر جم

لباس زنان: لباس محلی زنان جم، پوششی‌ست از جنس فرهنگ و هویت که با پارچه‌هایی هزار نقش و نگار، جلوه‌ای رنگین به شهر بخشیده است.

زنان این خطه از ایران نه تنها در جشن‌ها بلکه در خانه‌هایشان نیز این لباس زیبا را برتن می‌کنند؛ البته این موضوع در میان زنان روستایی رواج بیشتری دارد.

لباس محلی زنان جم، با تنوعِ چشم‌گیرِ طرح و رنگ، از سه بخش اصلی سرپوش، بالاتنه و پایین‌تنه تشکیل شده است. در گویش محلی، پیراهن را جامه، شلوار را پاچه و روسری را مینا می‌نامند.

لباس مردان: لباس محلی مردان جم شامل قبا، پیراهن، کفش، کلاه و شالی‌ست که آن را بر روی قبا می‌بندند.

جالب است بدانید قبای لباس محلی جم که به آن کوا می‌گویند، همان قبای رایج در روزگار صفوی‌ست.

اقامت در شهر جم

در شهر جم علاوه بر هتل، تعدادی اقامتگاه بومگردی، سوئیت، ویلا و مسافرخانه وجود دارد.

اگر قصد اقامت در این شهر را داشتید، می‌توانید با توجه به اولویت‌های خود یکی از این گزینه‌ها را انتخاب کنید.

برنامه پیشنهادی سفر به جم

برای یک سفر کوتاه، بهتر است روز اول را به گشت شهری، دیدن بازارهای محلی، چشیدن خوراکی‌های بومی و سر زدن به محدوده‌های نزدیک‌تر اختصاص دهید. این برنامه فشار زیادی به شما وارد نمی‌کند و فرصت می‌دهد ریتم آرام شهر را بهتر حس کنید.

در روز دوم می‌توانید سراغ جاذبه‌های طبیعی و تاریخی اطراف جم بروید؛ جاهایی مثل کوه پردیس، جنگل گلوبردکان، بند گلوکلات یا آثار قدیمی که در روستاهای پیرامون شهر قرار دارند. اگر با کودکان یا سالمندان سفر می‌کنید، بهتر است مسیرهای کوتاه‌تر و دسترسی‌های ساده‌تر را در اولویت بگذارید.

برای طبیعت‌گردی در جم، صبح زود و ساعت‌های نزدیک غروب انتخاب‌های بهتری هستند. نور ملایم‌تر است، گرما کمتر آزار می‌دهد و فرصت خوبی برای عکاسی از کوه‌ها، باغ‌ها و بافت روستایی اطراف شهر خواهید داشت.

اگر اهل برنامه‌ریزی دقیق هستید، پیش از حرکت فاصله جاذبه‌ها را روی نقشه بررسی کنید. در سفرهای خارجی هم همین شیوه کمک می‌کند؛ مثلا می‌توانید برای آشنایی با جاذبه‌های سنگاپور، جاذبه‌های مکزیکوسیتی یا جاذبه‌های نیویورک از نقشه‌های کارناوال کمک بگیرید و مسیر روزانه‌تان را هوشمندانه‌تر بچینید.

جدول کوتاه برنامه‌ریزی سفر به جم

جاذبه های گردشگری شهر جم

• کوه پردیس: کوه باستانی پردیس، از جاذبه‌های چشم‌نواز و شایعه‌ساز شهر جم است که به آن پوزپَدری نیز می‌گویند. درباره کوه پردیس روایت‌های زیادی نقل شده است که تعدادی از آنها به وضوح افسانه هستند؛ برخی از این روایت‌ها عبارتند از: این کوه نخستین زیستگاه بشر است، قله کوه پردیس نزدیک‌ترین نقطه زمین به خورشید است، کوه پردیس خواص خارق‌العاده‌ای در درمان بیماری‌ها دارد، این کوه خاصیت مغناطیسی دارد و ...
• جنگل گلوبردکان: جنگل گلوبردکان با چشم‌اندازی بسیار زیبا و درختانی بلند و سایه‌دار، لحظات نابی را برای بازدیدکنندگان بی‌شمارش به ارمغان می‌آورد و با بیش از 50 گونه گیاهی به عنوان ریه‌های شهر جم محسوب می‌شود.
• امامزاده بی بی بانو: این امامزاده از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است که در شمال غربی شهرستان جم و در روستای پدری قرار دارد.
• حسینیه شاه‌نشین: شاه‌نشین، اولین حسینیه شهرستان جم است که قدمتی بیش از 150 سال دارد. در وسط صحن این حسینیه، حلقه چاهی‌ست که در تمام طول سال آب شیرین دارد.
• آسیاب آبی دایو: آسیاب دایو بنایی‌ست ساروجی، که در میان دو روستای گلوکلات و دایو قرار گرفته است. آب این آسیاب به گونه‌ای شگفت‌انگیز از کوه‌های اطرافش تامین می‌شود.
• بند گلوکلات: گلوکلات که احتمالا روزگاری مرکز تمدنی قدرتمند بوده از جمله آثار ملی ثبت شده ایران است که قدمتش به دوران ساسانی باز می‌گردد.
• حمام قاجاریه: این حمام قدیمی در سال 1292 توسط مرحوم محمدعلی خان پریشان جمی ساخته شده و در سال 1385 نیز به عنوان اثری تاریخی و ارزشمند در فهرست ملی کشور به ثبت رسیده است.
• غار قندیل: غار قندیل کاملا طبیعی‌ست و در شرق روستای کوری حیاتی واقع شده است.
• قنات تشان: این قنات که از فاصله 6 کیلومتری روستای تشان سرچشمه می‌گیرد، از میان آن می‌گذرد و آبش در مصارف خانگی و کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در ادامه برای آشنایی بیشتر با جاهای دیدنی استان بوشهر از وب‌سایت کارناوال دیدن کنید.

نکات کاربردی بازدید از جاهای دیدنی جم

بخشی از جذابیت‌های جم در محدوده‌های طبیعی و روستایی قرار دارد؛ بنابراین بهتر است پیش از حرکت، وضعیت مسیر و آب‌وهوا را بررسی کنید. در فصل بارندگی، بعضی مسیرهای خاکی یا کوهپایه‌ای ممکن است لغزنده شوند و برای خودروهای معمولی مناسب نباشند.

برای بازدید از جاهایی مثل کوه پردیس، جنگل گلوبردکان یا روستاهای اطراف، کفش راحت، کلاه، عینک آفتابی و آب کافی همراه داشته باشید. حتی در روزهای خنک جنوب، آفتاب می‌تواند تند باشد و پیاده‌روی بدون آمادگی، خسته‌کننده شود.

اگر قصد عکاسی از مردم محلی، لباس‌های بومی یا خانه‌های روستایی را دارید، پیش از ثبت عکس اجازه بگیرید. این کار ساده، هم نشانه احترام به فرهنگ میزبان است و هم تجربه سفر شما را صمیمی‌تر و انسانی‌تر می‌کند.

در خرید سوغات نیز سراغ محصولات محلی بروید؛ خرما، کلوچه، عسل کوهی و صنایع دستی کوچک می‌توانند یادگارهای خوبی از جم باشند. خرید از فروشندگان محلی، به اقتصاد خانواده‌های منطقه کمک می‌کند و شما را با طعم واقعی‌تر شهر آشنا می‌سازد.

نکته دیگر اینکه جم با وجود آرامش و مقیاس کوچک خود، در روزهای تعطیل ممکن است شلوغ‌تر شود. اگر سفر شما با تعطیلات نوروز، آخر هفته‌های زمستانی یا مناسبت‌های محلی هم‌زمان است، رزرو اقامت و برنامه‌ریزی مسیر را به لحظه آخر موکول نکنید.

حمل و نقل برون شهری جم

فرودگاه عسلویه: این فرودگاه در فاصله حدود 70 کیلومتری شهر جم قرار دارد.

شما با حدود یک ساعت رانندگی می‌توانید از فرودگاه به شهر جم برسید؛ البته زمان مسیر به وضعیت جاده، ترافیک و شرایط آب‌وهوا بستگی دارد.

آدرس: استان بوشهر، 16 کیلومتری جنوب شرقی عسلویه

مسیرهای پروازی: برنامه پروازهای فرودگاه عسلویه در طول سال تغییر می‌کند؛ پیش از سفر، مسیر و ساعت پرواز را از سامانه‌های رسمی یا شرکت هواپیمایی بررسی کنید.

اگر زمینی سفر می‌کنید، جم از مسیرهای ارتباطی جنوب استان بوشهر به شهرهای عسلویه، کنگان، دیر و همچنین بخش‌هایی از استان فارس دسترسی دارد.

حمل و نقل درون شهری جم

برای جابه‌جایی در شهر جم می‌توانید از تاکسی و آژانس استفاده کنید.

اگر قصد بازدید از جاذبه‌های بیرون شهر را دارید، هماهنگی خودرو از قبل یا سفر با خودروی شخصی انتخاب راحت‌تری خواهد بود.

آب و هوای شهر جم

شهر جم از جمله مناطق کوهستانی و خوش آب و هوای بوشهر است که نسبت به دیگر نقاط این استان در ارتفاع بالاتری از سطح دریا قرار گرفته است.

به همین دلیل، به مانند بسیاری از شهرهای ساحلی استان، شرجی نیست و آب و هوایی به مراتب مساعدتر دارد.

• اواسط پاییز تا اواسط بهار: به لحاظ آب و هوا می‌توان آبان تا اواخر اردیبهشت را بهترین زمان برای سفر به شهر جم دانست؛ چرا که آب و هوای جنوب در این بازه زمانی، مطبوع و دلچسب است و مناظر طبیعی آن نیز رنگ‌های روح‌نوازی دارد.
• اواخر بهار تا اوایل پاییز: ماه‌های خرداد تا مهر، هنگام تاخت و تاز گرما در جنوب کشور است. اگر این روزها را برای سفر به شهر جم انتخاب کنید، بدون شک باد داغ و آفتاب سوزان می‌تواند طاقت‌تان را طاق کند.

بهترین زمان سفر به جم در یک نگاه

اگر به گرما حساس هستید، سفر تابستانی به جم را فقط زمانی انتخاب کنید که کار ضروری دارید یا برنامه‌تان بیشتر در فضاهای سرپوشیده می‌گذرد.

تاریخچه شهر جم

جم، شهری‌ست تاریخی که پیشینه‌ای کهن دارد و تاریخ پر فراز و نشیب آن در بخشی از کتاب «از مروارید تا نفت» به رشته تحریر درآمده است.

در این کتاب، تاریخچه جم در دوران ایلامی، هخامنشی تا ساسانی و دوره اسلامی، از قرن‌های اولیه هجری قمری تا دوره قاجار، مورد بررسی قرار گرفته است.

پژوهش‌های انجام شده، نشانگر آن است که شهر جم علاوه بر دورانی درخشان و پیشینه‌ای غنی در پیش از اسلام، در دوران اسلامی نیز خوش درخشیده و در سال‌های شکوفایی تمدن بازرگانی و دریانوردی سیراف، نقش موثری را ایفا کرده است.

شواهد به جای مانده در آثار تاریخی این دوران نشان می‌دهد که در سرزمین جم، کشاورزی، صنعت قنات، کاریزکنی، حجاری و کوزه‌گری رونق بسیار داشته است.

به گونه‌ای که این شهر علاوه بر پشتیبانی صنعتی و کشاورزیِ ثروتمندان و بازرگانان سیراف، تامین‌کننده آب و خوراک سیرافیان و محل زندگی تابستانه‌شان نیز بوده است.

کاوشگری‌ها در نواحی مختلف شهر جم و بررسی نقش‌های به جای مانده بر روی آثار تاریخی، نشان از آن دارد که در اعصار گذشته، کوزه‌گری هنر اصلی مردم این دیار بوده است.

اگرچه اسناد تاریخی روشنی در دست نیست، اما جالب است بدانید در رابطه با پیشینه این شهر، روایت دیگری‌ست مبنی برآنکه جم، نشستگاه و تختگاه جمشید، پنجمین پادشاه افسانه‌ای پیشدادی بوده است.

برج و باروهای قدیمی و سنگرهای بر جای مانده در کوه پردیس نیز در روایت‌های محلی، با نبردِ میان جمشید و ضحاک در روزگاران کهن پیوند داده می‌شود.

وجه تسمیه جم

همنامی جم با جزء اول نام جمشید، پادشاه افسانه‌ای پیشدادی، دلیل مستحکمی‌ست تا از نظر بسیاری از محققان، این شهر نشستگاه جمشید و واژه جم نیز یادگاری از وی باشد.

اگرچه اسناد دقیقی برای این استدلال وجود ندارد، اما گفته می‌شود جمشید‌شاه پس از جنگ و گریزهای فراوان در نبرد با ضحاک، به کوه پردیس در منطقه جم پناه می‌بَرَد.

ضحاک و سپاهیانش نیز در بخشی دیگر از این کوه مستقر می‌شوند و سرانجام جمشید در همین منطقه مقابل ضحاک مغلوب می‌شود.

در برخی از روایت‌های دیگر نیز آمده که پادشاهی عادل و مردم دوست به نام فارس بن طهمورث، ده پسر داشته که یکی از آنها جم یا جمشید بوده است.

این پادشاه به هر یک از پسرانش همان شهری را می‌دهد که به نام اوست. پسران طهمورث عبارتند از: جم، شیراز، استخر، فسا، جناباد، کسکر، دارابگرد، کلرازی، قرقیسا و عقرقوف.

هر چند به طور دقیق نمی‌توان گفت این منطقه از چه زمانی جم نامیده شده، اما بسیار محتمل است این نام، چون دیگر مناطق جنوب، در عصر ساسانی به این محل اطلاق شده باشد.

پرسش‌های پرتکرار درباره شهر جم

شهر جم در کدام استان قرار دارد؟

شهر جم در استان بوشهر و در جنوب ایران قرار دارد. این شهر به دلیل موقعیت کوهستانی‌تر، آب‌وهوایی معتدل‌تر از بسیاری از شهرهای ساحلی بوشهر دارد.

بهترین زمان سفر به جم چه زمانی است؟

بهترین زمان سفر به جم معمولا از آبان تا اواخر اردیبهشت است. در این بازه، هوا برای گشت‌وگذار، بازدید از جاذبه‌های طبیعی و سفر خانوادگی مناسب‌تر است.

مهم‌ترین جاهای دیدنی جم کدامند؟

کوه پردیس، جنگل گلوبردکان، امامزاده بی بی بانو، حسینیه شاه‌نشین، آسیاب آبی دایو، بند گلوکلات، حمام قاجاریه، غار قندیل و قنات تشان از مهم‌ترین جاهای دیدنی جم هستند.

نزدیک‌ترین فرودگاه به شهر جم کدام است؟

نزدیک‌ترین فرودگاه مهم به جم، فرودگاه عسلویه است که حدود 70 کیلومتر با شهر فاصله دارد. زمان رسیدن از فرودگاه تا جم، بسته به مسیر و شرایط جاده، حدود یک ساعت است.

سوغات و خوراکی‌های معروف جم چیست؟

خرما خاصویی، عسل کوهی، کلوچه جم، رنگینک و حلوا خرمایی از خوراکی‌های شناخته‌شده جم هستند. در کنار آنها، حصیربافی، عبابافی و گلیم نیز از صنایع دستی این منطقه به شمار می‌روند.

سخن آخر

به شهر جم رفتیم و زیبایی‌های چشم‌نوازش را به تماشا نشستیم و افسانه‌ها شنیدیم.

از دل نخلستان‌های انبوه و باغات لیمو گذر کردیم و خاطرات ترش و شیرین جذابی را به کوله‌بار خود آویختیم.

شما تاکنون به این شهر سفر کردید؟ از زیبایی‌ها و افسانه‌های جم چه می‌دانید؟

نظرات و تجربه‌های خود را با ما به اشتراک بگذارید.