آفرودسواری در طبیعت ایران ممنوع شد؛ هشدار مهم

تردد آفرود خارج از مسیرهای مجاز در عرصه‌های طبیعی ایران ممنوع است و طبیعت‌گردها، تورهای بیابان‌گردی و گروه‌های آفرود باید پیش از ورود به مناطق حساس، مجوز و هماهنگی لازم را داشته باشند. این محدودیت برای کاهش تخریب خاک، پوشش گیاهی و زیستگاه حیات‌وحش مطرح شده و می‌تواند برنامه برخی سفرهای طبیعت‌گردی را تغییر دهد.

ماجرا چیست و چه چیزی ممنوع شده است؟

بر اساس اعلام‌های رسمی مرتبط با حفاظت محیط‌زیست، تردد خودروهای آفرود در طبیعت بدون مجوز، به‌ویژه خارج از جاده‌ها و مسیرهای تعیین‌شده، مجاز نیست. این یعنی ورود آزادانه با خودروهای دو دیفرانسیل به دشت‌ها، کویرها، مراتع، جنگل‌ها، تالاب‌ها و دیگر زیستگاه‌های حساس، تفریحی بی‌قیدوشرط محسوب نمی‌شود.

حساس‌ترین بخش این موضوع به مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست مربوط است؛ یعنی پارک‌های ملی، آثار طبیعی ملی، پناهگاه‌های حیات‌وحش و مناطق حفاظت‌شده. در این محدوده‌ها تردد خارج از ضوابط می‌تواند با برخورد محیط‌بانان، توقف برنامه سفر و پیگیری قانونی همراه شود.

چرا آفرود برای طبیعت ایران مسئله‌ساز شده است؟

آفرودسواری وقتی از مسیرهای مجاز خارج می‌شود، فقط رد لاستیک روی خاک باقی نمی‌گذارد. در بسیاری از زیستگاه‌های خشک و نیمه‌خشک ایران، بازسازی خاک و پوشش گیاهی بسیار کند است و یک مسیر تازه می‌تواند مدت‌ها روی زمین بماند.

در کویرها، رد خودروها پوسته‌های زیستی خاک را از بین می‌برد؛ در مراتع، گیاهان کم‌جان زیر چرخ له می‌شوند؛ و در زیستگاه‌های حیات‌وحش، صدای موتور و نور خودروها می‌تواند جانوران را از قلمرو، لانه یا مسیر طبیعی جابه‌جایی‌شان دور کند. این‌جا همان جایی است که تفریح هیجان‌انگیز، به تهدیدی جدی برای طبیعت تبدیل می‌شود.

این خبر چه اثری بر تورهای طبیعت‌گردی دارد؟

اگر قصد شرکت در برنامه‌های کویرنوردی، بیابان‌گردی یا آفرود دارید، از این پس باید با دقت بیشتری برنامه را بررسی کنید. تورهای حرفه‌ای باید مسیر مشخص، مجوزهای لازم و هماهنگی با نهادهای مرتبط را شفاف اعلام کنند؛ به‌خصوص اگر مسیر از حوالی مناطق حفاظت‌شده یا زیستگاه‌های حساس عبور می‌کند.

برای مسافرانی که می‌خواهند سفر طبیعت‌محور امن‌تر و مسئولانه‌تری داشته باشند، انتخاب تور مسافرتی داخلی و خارجی معتبر اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ چون یک تور استاندارد فقط مقصد جذاب نمی‌فروشد، بلکه مسئولیت مسیر، مجوزها و رفتار درست در طبیعت را هم می‌پذیرد.

طبیعت‌گردها قبل از حرکت چه کار کنند؟

• پیش از سفر، بررسی کنید مقصد در محدوده مناطق حفاظت‌شده یا حریم زیستگاه‌های حساس قرار دارد یا نه.
• از برگزارکننده تور درباره مجوز تردد، مسیر دقیق و محدودیت‌های محیط‌زیستی سؤال کنید.
• با خودرو وارد مسیرهای بکر، پوشش گیاهی، بستر رودخانه‌ها و حاشیه تالاب‌ها نشوید.
• اگر با خودروی شخصی سفر می‌کنید، فقط از جاده‌ها و راه‌های موجود و مجاز استفاده کنید.
• در فصل زادآوری حیات‌وحش و زمان‌های حساس، از ورود به زیستگاه‌ها خودداری کنید.

برای برنامه‌ریزی بهتر، مطالعه یک راهنمای سفر به‌روز و معتبر پیش از حرکت کمک می‌کند بدانید در مقصد چه محدودیت‌هایی وجود دارد و چطور بدون آسیب‌زدن به طبیعت سفر کنید.

آیا همه آفرودها غیرقانونی شده‌اند؟

نکته مهم این است که ممنوعیت، متوجه تردد بی‌ضابطه و خارج از مسیرهای مجاز در طبیعت است. فعالیت‌هایی که در مسیرهای مشخص، با مجوز و هماهنگی مراجع مسئول انجام شوند، وضعیت متفاوتی دارند و باید طبق ضوابط همان منطقه بررسی شوند.

بنابراین اگر برنامه‌ای با عنوان «تور آفرود» فروخته می‌شود، صرف نام تور به‌معنای مجاز بودن آن نیست. معیار اصلی، مسیر، مجوز، نوع منطقه و میزان پایبندی برگزارکننده به اصول طبیعت‌گردی مسئولانه است.

پرسش‌های پرتکرار

آیا ورود خودروهای آفرود به کویر کاملاً ممنوع است؟

تردد بی‌ضابطه و خارج از مسیرهای مجاز ممنوع است. اگر مسیر مشخص، مجوز لازم و هماهنگی با مراجع مسئول وجود داشته باشد، وضعیت باید موردی بررسی شود.

این محدودیت فقط برای مناطق حفاظت‌شده است؟

حساسیت اصلی درباره مناطق چهارگانه محیط‌زیست است، اما تخریب در دیگر عرصه‌های طبیعی مانند مراتع، جنگل‌ها، تالاب‌ها و بیابان‌ها هم می‌تواند مشمول برخورد حفاظتی و قانونی شود.

مسافر از کجا بفهمد تور آفرود مجاز است؟

باید از برگزارکننده درباره مسیر دقیق، مجوزها، بیمه، مسئول فنی و هماهنگی با نهادهای محلی یا محیط‌زیست سؤال کند. پاسخ مبهم، نشانه خوبی نیست.

جمع‌بندی

محدودیت آفرودسواری بی‌ضابطه در طبیعت، بیش از آنکه پایان ماجراجویی باشد، تلاشی برای حفاظت از مسیرهای بکر و زیستگاه‌های آسیب‌پذیر ایران است. از این به بعد، سفر هیجان‌انگیز به دل کویر و کوه و دشت باید با یک اصل ساده همراه باشد: هیجان سفر نباید رد زخمی روی طبیعت بگذارد.