کارناوال
نویسنده ارشد کارناوال
انتشار
06 مرداد 1405
به روز رسانی
06 مرداد 1405
تاقبستان از نظر ارزش تاریخی و هنری، شایستگی جهانیشدن را دارد؛ اما گره اصلی پرونده یونسکو، ساماندهی حریم و منظر، کنترل ساختوسازهای پیرامونی و تکمیل برنامه مدیریتی و حفاظتی است. این محوطه ساسانی سالهاست در فهرست موقت یونسکو قرار دارد، اما تا وقتی معیارهای اصالت، یکپارچگی، حفاظت و مدیریت پایدار بهطور روشن اثبات نشود، وارد فهرست میراث جهانی نخواهد شد.
تاقبستان؛ گنج ساسانی در شمالشرق کرمانشاه
تاقبستان فقط یک جاذبه تاریخی نیست؛ بخشی از هویت کرمانشاه است. این محوطه در شمالشرق شهر، کنار چشمه و دامنه کوه، مجموعهای از نقشبرجستهها و ایوانهای سنگی دوره ساسانی را در خود دارد؛ از صحنههای تاجگذاری شاهان تا تصویرهای شکار و شکوه دربار.
تاقبستان در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و در فهرست موقت یونسکو با نام Taq-e Bostan هم دیده میشود. ثبت آن در فهرست موقت به اوت 2007 برمیگردد؛ یعنی پرونده مدتهاست شناخته شده، اما هنوز به ثبت نهایی نرسیده است.
چرا تاقبستان هنوز جهانی نشده است؟
در پروندههای یونسکو، ارزش تاریخی بهتنهایی کافی نیست. یک اثر باید «ارزش جهانی برجسته» داشته باشد و در کنار آن، اصالت، یکپارچگی، حریم روشن، برنامه حفاظت و نظام مدیریت قابل اجرا را هم نشان دهد.
در مورد تاقبستان، مهمترین چالش به وضعیت پیرامون محوطه برمیگردد؛ جایی که شهر، گردشگری، کاربریهای روزمره و نیازهای محلی به حریم اثر نزدیک شدهاند. یونسکو فقط خودِ نقشبرجستهها را نمیسنجد؛ منظری را بررسی میکند که اثر در آن قرار دارد.
اگر اطراف یک محوطه تاریخی دچار آشفتگی بصری، ساختوساز نامتناسب یا کاربریهای ناسازگار باشد، پرونده ثبت جهانی با سؤالهای جدی روبهرو میشود. برای تاقبستان هم همین نقطه، یکی از حساسترین بخشهای مسیر است.
حریم، منظر و مدیریت؛ سه کلید اصلی پرونده
یونسکو از کشورها میخواهد محدوده اصلی اثر و حریم حفاظتی آن دقیق، قابل دفاع و قابل اجرا باشد. یعنی روشن شود چه بخشی باید حفاظت سختگیرانه داشته باشد، چه فعالیتهایی در اطراف مجاز است و چه نهادی مسئول اجراست.
در تاقبستان، ساماندهی منظر تاریخی اهمیت ویژه دارد؛ چون محوطه در بافت زنده شهر قرار گرفته و مقصد محبوب گردشگران و شهروندان است. همین محبوبیت، اگر درست مدیریت نشود، میتواند به تهدید تبدیل شود.
پرونده جهانی باید نشان دهد که حفاظت از سنگنگارهها، مدیریت بازدیدکنندگان، کنترل عوامل طبیعی و ساماندهی دسترسیها فقط روی کاغذ نیست و در عمل هم اجرا میشود.
ثبت جهانی چه اثری بر سفر به کرمانشاه دارد؟
اگر تاقبستان جهانی شود، کرمانشاه در نقشه سفرهای میراثی ایران پررنگتر دیده میشود. این شهر همین حالا هم با بیستون، خوراک محلی، موسیقی کردی و طبیعت غرب ایران ظرفیت بالایی دارد؛ اما ثبت جهانی میتواند گردشگری فرهنگی را جدیتر کند.
برای مسافرانی که میخواهند سفرشان فقط دیدن یک جاذبه نباشد، مطالعه راهنمای سفر به کرمانشاه کمک میکند تاقبستان را در کنار دیگر دیدنیهای شهر ببینند؛ سفری که از سنگنگارههای ساسانی شروع میشود و به بازار، طعم محلی و کوهستان میرسد.
در همین مسیر، اگر قصد اقامت در شهر را دارید، رزرو اقامتگاه بومگردی در کرمانشاه میتواند تجربه سفر را محلیتر و نزدیکتر به فضای شهر کند.
مسیر پیش رو؛ جهانیشدن با شعار ممکن نیست
تاقبستان برای رسیدن به یونسکو به یک برنامه هماهنگ نیاز دارد؛ برنامهای که میراث فرهنگی، مدیریت شهری، دستگاههای خدماتی، کسبه و جامعه محلی در آن نقش روشن داشته باشند. ثبت جهانی با پاککردن صورت مسئله اتفاق نمیافتد؛ باید تعارض میان زندگی امروز شهر و حفاظت از میراث دیروز مدیریت شود.
تجربه پروندههای موفق نشان میدهد یونسکو بیش از وعدهها، به سازوکار اجرایی نگاه میکند. اگر حریم و منظر تاقبستان سامان بگیرد و طرح مدیریت آن بهصورت پایدار اجرا شود، این اثر شانس جدیتری برای ورود به فهرست میراث جهانی خواهد داشت.
پرسشهای پرتکرار
آیا تاقبستان در یونسکو ثبت جهانی شده است؟
خیر. تاقبستان در فهرست موقت یونسکو قرار دارد، اما هنوز در فهرست اصلی میراث جهانی ثبت نشده است.
مهمترین مانع ثبت جهانی تاقبستان چیست؟
اصلیترین چالش، ساماندهی حریم و منظر محوطه، کنترل ساختوسازها و تکمیل برنامه مدیریتی و حفاظتی مطابق معیارهای یونسکو است.
ثبت جهانی چه اثری بر گردشگری کرمانشاه دارد؟
ثبت جهانی میتواند کرمانشاه را به مقصد پررنگتری برای سفرهای فرهنگی تبدیل کند و به رونق اقتصاد گردشگری محلی کمک کند؛ البته به شرط مدیریت پایدار بازدیدها.
جمعبندی
تاقبستان از نظر تاریخی یکی از درخشانترین یادگارهای ساسانی ایران است، اما یونسکو فقط به شکوه گذشته رأی نمیدهد. آینده این پرونده به تصمیمهای امروز بستگی دارد؛ به اینکه کرمانشاه بتواند میان حفاظت از نگین تاریخی خود و زندگی پرجنبوجوش شهری، تعادلی دقیق و پایدار بسازد.
دیدگاه جدید
