زیباترین مساجد ایران

مسجد نصیرالملک نام یکی از دیدنی‌های پرآوازه شهر شیراز است که در محله‌ا‌ی قدیمی به نام گود عربان قرار دارد. این شاهکار معماری ایرانی - اسلامی در همان ابتدا شما را محو تماشای خود ‌می‌کند؛ همین که به در چوبی آن ‌می‌رسید چشم‌تان به کاشی کاری گل سرخ، گل زنبق شیراز و مقرنس‌ها‌ می‌افتد و در همان ثانیه‌های اول عاشق این مسجد ‌می‌شوید. آنچه در این بنا بسیار به چشم ‌می‌آید، استفاده از کاشی‌های صورتی رنگ است و همین مساله باعث شده تا لقب مسجد صورتی را به آن بدهند. پس از عبور از هشتی و ورود به حیاط چهارگوش، همه چیز همانند دیگر مساجد ایران به نظر ‌می‌رسد؛ طرح‌های زیبای کاشی‌کاری، حوض مستطیل شکل میان حیاط و ... همه و همه چیزهایی هستند که در اکثر مساجد تاریخی ایران یافت ‌می‌شوند و دیدن‌شان خیلی دور از انتظار نیست. کمی بعد که پای‌تان به درون شبستان برسد تازه متوجه تفاوت این بنای مذهبی‌می‌شوید؛ شیشه‌های رنگی مسجد نور خورشید را از خودشان عبور ‌می‌دهند و بازی رنگ‌ها را در مسجد به راه ‌می‌اندازند.این مسجد پس از گذشت بیش از 150 سال هنوز هم برای عبادت مردم مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد و زیبایی‌ها و جلوه منحصر به فرد آن باعث شده تا نامش از بهمن ماه ۱۳۳۴ با  شماره ۳۶۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسد.

مسجد تاریخانه دامغان از اولین مساجد ایران است که به لحاظ قدمت پس از مسجد فهرج یزد جایگاه دوم را دارد. اگرچه برخی پیدایش این مسجد تاریخی ارزشمند را به دستور حضرت علی (ع) نسبت داده‌اند اما مورخانی دیگر چون آرتورپوپ، پیرنیا و آندره گدار شروع حکایت این گنجینه معماری- مذهبی ایران را در تاریخی دیرتر و بین سال 130 تا 170 هجری می‌دانند. این مسجد باشکوه که عده‌ای معتقدند در گذشته آتشکده بوده است، نامش را نه از کلمه تاریخ، بلکه از واژه تاری دارد که در زبان ترکی به معنای خداست و در واقع تاریخانه یعنی خانه خدا. اگرچه معماری این بنای ارزشمند به سبک ساسانی‌ست اما با توجه به بقایای اتاقک‌ها و حجره‌های اطراف صحن بزرگ، هلال‌های بیضی شکل، گهواره ای بین ستون‌ها و محراب مسجد، می‌توان گفت معماریش بی‌تاثیر از دوره اسلامی نیز نبوده است. تاریخانه دامغان اولین مسجد در ایران است که برایش مناره ساخته‌اند، منار آجری بلندبالایی که در جوار این مسجد کهنسال قرار دارد، به یادگار مانده از دوره سلجوقیان است که با نقش و نگارهایی زیبا، هنر معماری آن دوران را به تصویر می‌کشد.

در محله فهادان یزد یکی از زیباترین مساجد ایران واقع شده است. بنایی که بلندترین مناره‌ها را در بین مناره‌های مساجد ایران دارد. نام این بنای زیبا مسجد جامع یزد است که به آن مسجد جامع کبیر هم گفته می‌شود. این مسجد که بین 7000 تا 9800 متر مربع مساحت دارد پلانی مربع شکل داشته و در ساخت آن از خانه کعبه الهام گرفته شده است. بنای اولیه مسجد در زمان آل بویه ساخته شد که از آن با نام مسجد عتیق یاد می‌کنند؛ اما طی گذر زمان بخش‌های دیگری به مسجد اضافه شد و از مسجد عتیق به مسجد جامع نو تغییر نام داد. این مسجد زیبا از بخش‌های مختلفی مثل ایوان اصلی، چند شبستان، کریاس، قنات، چاه آب، کتابخانه و گنبدخانه تشکیل شده که هر کدام با دقت و ظرافت خاصی طراحی شده‌اند. مهم‌ترین و بارزترین قسمت این مسجد منارههای آن است که با حدود 52 متر ارتفاع، بلندترین مناره ها را بین مساجد ایران دارد. نکته جالبی درباره این مسجد وجود دارد که صرفا در حد روایت است؛ می‌گویند که خاک استفاده شده در ساخت این مسجد خاک کربلا و آبی که برای تهیه ملات استفاده شده گلاب است. مسجد جامع یزد در سال 1313 خورشیدی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. همچنین این مسجد در سال 1396 با شماره 1544 در قالب بافت تاریخی یزد در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

مسجد شیخ لطف‌الله مسجدی است که بعد از بازدید از آن می‌توانید بگویید حد عالی معماری، کاشی‌کاری، رنگ‌آمیزی و نبوغ را از نزدیک تماشا کرده اید و با بهترین جلوه‌های هنر دوره صفوی آشنا شده‌اید. این بنای منحصر به فرد به دست توانای استاد محمدرضا اصفهانی- از مشهورترین معماران دوره صفوی- با سبک معماری اصفهانی ساخته شد و و در تاریخ 15 دی سال 1310 با شماره 1050 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. جالب است بدانید خبرگزاری معتبر اسپوتنیک نیز از این مسجد به عنوان یکی از 7 عجایب ناشناخته دنیا یاد می‌کند و آن را در میان برترین ساختمان‌های دیدنی جهان قرار می‌دهد.

این مسجد که با نام مسجد سلطانی نیز شناخته می‌شود، اثری به جا مانده از دوران زندیان بوده و به دستور کریم‌خان زند ساخته شده است.

مسجد وکیل در همسایگی بازار و حمام وکیل قرار دارد که در کنار هم مجموعه وکیل را تشکیل می‌دهند. مسجد وکیل در بخش غربی بازار و در انتهای راسته شمشیرگرها واقع شده است و حدود 100 متر نیز با حمام فاصله دارد. وسعت زیاد این بنا به همراه زیبایی و اصول معماری به کار رفته در این مسجد، باعث شده تا از آن، به عنوان یکی از بناهای محبوب شیراز یاد شود. اداره این مسجد بر عهده سازمان اوقاف و امور خیریه‌ شیراز است و نام آن از ۱۸ تیر ۱۳۱۱ با شماره 182 در فهرست آثار ملی قرار دارد. مسجد وکیل شیراز مساحتی بالغ بر ۱۱ هزار متر مربع و ۸۶۶۰ متر زیربنا دارد. بررسی های معماران و باستان‌شناسان نشان می‌دهد که طول و عرض مسجد از قسمت بیرونی، با ۱۲۰ و ۸۰ متر است و برخی بر این باورند که مساحت بخش مربوط به مسجد به ۹۶۰۰ متر مربع نیز می‌رسد. صحن و سرای مسجد به همراه شبستان‌ها و رواق ها ۸۰۰۰ مترمربع مساحت دارند؛ نزدیک به ۳۰۰۰ متر شبستان و رواق ها و ۵۰۰۰ مترمربع صحن و سرا!

مسجد امام اصفهان، اثری مشهور درجنوب میدان نقش جهان است؛ بنایی با گنبد عظیم فیروزه‌ای و سردر آبی باشکوه و میزبان بلندترین منارهای میدان.

اینجا مسجدی است که ساختش از یک نذر آغاز شد. شاه طهماسب صفوی که به تازگی از یکی از جنگ‌هایش جان سالم به در برده بود نذر کرد به شکرانه نجاتش مسجدی بسازد؛ اما در میانه جنگ‌ها و کشمکش با ازبکان فرصت ادای نذرش را پیدا نکرد. تاریخ اما به گونه‌ای ورق خورد که نوه‌اش یعنی شاه عباس صفوی، نذر پدربزرگ را به شکوهمندترین صورت ممکن از مال خالص خود ادا و ثواب آن را به روح جدش تقدیم کند. به این ترتیب مسجد امام در رقابت با مسجد جامع شهر اصفهان ساخته شد که مربوط به دوره حکومت سلجوقی بود. شاه عباس، نوه طهماسب صفوی، که به تازگی اصفهان را برای پایتختی انتخاب کرده بود می‌خواست محور تجارت را از مرکز شهر و پیرامون مسجد جامع، به میدان نقش جهان جابه‌جا کند. بنابراین دستور داد مسجدی با ظرفیت مناسب برای برگزاری مراسم دینی پایتخت ساخته شود. مسجدی ساده اما باشکوه که در سراسر آن رنگ‌های فیروزه‌ای و آبیِ کاشی‌کاری‌ها حال و هوایی آسمانی به بیننده می‌بخشد. گنبد مسجد امام بلندتر از هر بنایی در میدان نقش جهان است و بر تمام شهر اشراف دارد که جایگاه مهم دین در حکومت صفوی را به نمایش می‌گذارد.

یکی از جذاب‌ترین گزینه های تاریخ‌گردی در تبریز، مسجد جامع این شهر است که در بازار تاریخی تبریز قرار گرفته و جایگاه مهمی در تاریخ و معماری این شهر دارد. مسجد جامع تبریز یا آن گونه که در متون کهن از آن یاد شده، مسجد جامع کبیر، در دوره‌های مختلف تاریخی به عنوان مسجد جامع شهر شناخته می‌شده و بازار بزرگ تبریز گرداگرد آن شکل گرفته است. در برخی منابع آمده است که این مسجد ابتدا یک آتشکده بوده و بعدا کاربری آن به مسجد تغییر پیدا کرده؛ اما بر اساس شواهد تاریخی که تاکنون کشف شده، قدمت این مسجد به دوره سلجوقیان باز می‌گردد. هر چند بعدها و در دوره‌های مختلف مانند ایلخانان، آق قراقویونلوها و قاجاریه بخش ها و تزئینات مهمی به این بنا اضافه شد و مسجد به شکل امروزی‌اش در آمد. از مهمترین این تزئینات می‌توان به محراب رفیع این مسجد اشاره کرد که یکی از زیباترین محراب‌های ساخته شده در دوره ایلخانان است و ارزش هنری بسیاری دارد.

مسجد جامع گوهرشاد، یکی از مشهورترین مساجد ایران است و در مجموعه حرم امام رضا قرار دارد. این مسجد که یادگاری از دوره تیموری هاست به دستور گوهرشاد بیگم همسر شاهرخ، پادشاه تیموری و به دست معماری مشهور آن دوران قوام الدین بن زین الدین شیرازی ساخته شد. مسجد گوهرشاد در بخش جنوبی حرم امام رضا (ع) قرار دارد و برای معماری، اسلوب ها و خط نگاره ها، کاشی‌کاری‌های معرق و غیرمعرق، گچ‌کاری ها و بیشتر از همه گنبد آبی بسیار زیبای خود بسیار مشهور شده است. اما بیشتر شهرت مسجد گوهرشاد به دلیل قیام مردم مشهد علیه سیاست‌های فرهنگی رضاخان و کشتار مردم در این مسجد است.

مسجد جامع اصفهان مسجدی تاریخی در بافت قدیمی اصفهان و در انتهای بازار بزرگ است که با نام‌های مسجد جامع عتیق و مسجد جمعه اصفهان نیز خوانده می‌شود. این مسجد در طول چندین قرن شکل گرفته و هر یک از قسمت‌های آن، تغییر و تکامل هنر معماری در دوران مختلف پس از اسلام در ایران را نشان می‌دهند. از این مسجد با عنوان قدیمی‌ترین بنای اصفهان هم یاد می‌کنند و روایت‌های زیادی درباره تاریخچه آن وجود دارد. بد نیست بدانید اهمیت مسجد جامع برای شناخت سلجوقیان و معماری و هنرشان مانند اهمیت میدان نقش جهان برای برسی معماری و هنر دوران صفوی است و به همین دلیل کارشناسان مطالعات زیادی را در این بنا انجام داده‌اند. نام مسجد جامع اصفهان از تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۹۵ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد. این بنا در سال 2012 (1390 خورشیدی) با شماره 1397 در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است

پیشینه این بنای تاریخی به دوران قاجار باز‌می‌گردد و از آن روزگار تا به امروز در گوشه‌ای از جنوب ایران خودنمایی می‌کند. این مسجد در نزدیکی اروند رود قرار گرفته و محل قرارگیری آن نقطه صفر مرزی محسوب می‌شود. ویژگی جالب این مسجد استفاده از اصول معماری هندی در ساخت آن است که باعث شده جلوه‌ای متفاوت داشته باشد و نظر بسیاری از گردشگران را به خود جلب کند.در اینجا ذکر این نکته ضروری است که نام این مسجد "ماندر" به معنای عبادتگاه بود؛ اما آبادانی‌ها نام رنگونی ها را بر آن نهاده بودند. حتا پس از کاهش جمعیت رانگونی‌ها و استفاده هندی‌ها از مسجد باز هم این نام بر قوت خود باقی بود. بر اساس اظهارات آقای افضل راجا، نام مسجد در ابتدا مسجد جامع بوده و سپس آقای رنگانی نام آن را رنگانی‌ها گذاشته است.

مسجد کبود، در میان هموطنان آذری زبان با نام گوی مچید (Göy Məscid) شناخته می شود و به نام های دیگری همچون مسجد آبی، عمارت مظفریه و مسجد جهانشاه نیز شهرت دارد. مسجد کبود یکی از نمونه‌های برجسته معماری اسلامی تبریز است و به دلیل کاشی‌کاری‌های لاجوردی در داخل و خارج بنا به عنوان "فیروزه جهان اسلام" شهرت دارد. در این میان چون اروپایی‌ها آبی لاجوردی را با نام آبی ایرانی می‌شناسند، عنوان مسجد آبی را به این بنا داده اند. به جز ایران، ترکیه، افغانستان و ارمنستان هم مساجد آبی دارند؛ اما در مسجد کبود بیش از هر مسجد دیگری کاشی لاجوردی به کار رفته است. معماری آجری، وجود خطوط اسلیمی، کاشی‌های مزین به طلا، نقوش و تزئینات برجسته و کتیبه‌هایی به خط کوفی و ثلث در سردر بنا از دیگر زیبایی‌های این بنای دیدنی به شمار می‌روند.

کاشان شهری غنی از نظر آثار تاریخی است و در هر گوشه‌ای از آن می‌توان نمونه‌ای کم‌نظیر از این آثار را یافت. مسجد آقابزرگ یکی از دیدنی‌ترین جاذبه‌های این شهر است که در کوچه‌ای به همین نام قرار دارد و به‌راحتی می‌توان آن را پیدا کرد. این مسجد در واقع مجموعه مسجد و مدرسه‌ای بزرگ منسوب به ملا مهدی نراقی معروف به آقابزرگ یکی از مراجع تقلید شیعه در گذشته است. این بنا هم برای عموم و هم طلاب مورد استفاده قرار می‌گیرد و سنگ‌بنای آن را مردی نیکوکار به نام حاج محمدتقی خانبان و پسرش در قرن 13 هجری قمری و در دوران پادشاهی محمد شاه قاجار بنا نهاده‌اند. تزیینات و عناصر نفیس از جلوه‌های تماشایی این مسجد، هر چشمی را به خود خیره می‌کند؛ از مقرنس‌کاری سردر مسجد گرفته تا گچ‌بری‌های ظریف و کاشی‌کاری چشم‌نواز همه و همه باعث شده تا این مسجد مورد توجه قرار گیرد و میزبان گردشگران زیادی باشد. علاوه بر این‌ها مسجد آقابزرگ تنها مسجد پنج طبقه دنیای اسلام است و این ویژگی اهمیت آن را چندین برابر می‌کند. در این مسجد چند فیلم و مجموعه تلویزیونی و سینمایی هم ساخته شده که از میان آن‌ها می‌توان به طوقی، عیاران و ملاصدرا اشاره کرد. نام این اثر از تاریخ 11 آذر سال 1330 خورشیدی با شماره 382 در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفت و از آثار ارزشمند کشورمان محسوب می‌شود.