شاید میلیون ها سال پیش، هنگامی که انسان اولیه با بر هم زدن دو سنگ موفق به کشف آتش شد، به فکرش هم نمی رسید که این اقدام آغاز گر یکی از مهم ترین فجایع زیست محیطی در جهان شود. پس از آن بارها و بارها سنگ ها بر هم زده شدند تا آتشی برپا شود، هیزمی بسوزد و انرژی و گرمای حاصل از آن باعث سهولت انجام بسیاری از امور زندگی شود.

روزها، ماه ها و سال ها گذشتند و همزمان با تکامل انسان اولیه و تغییرات ظاهری، روحیه ی جستجوگر، به او این اجازه را داد تا محیط اطرافش را کشف کند. سپس به یکجا نشینی روی آورد و توانست روستاها و شهرها را ایجاد کند.

زمان به سرعت گذشت و تحولاتی عظیم از راه رسیدند که بسیاری از جوانب زندگی بشری را دگرگون ساختند. کشف زغال سنگ و سوخت های فسیلی آغازی برای ورود انسان به عصر صنعتی و پیشرفت چشم گیر شهرها بود. در همین زمان، انسان به واسطه ی مزایای زندگی در شهر که مفهومی تازه در آن دوران بود، روز به روز بیشتر از طبیعت فاصله گرفت و غرق در دنیای ماشینی خودش گردید.

در قرن 61 میلادی برای نخستین بار، مساله ای به نام آلودگی هوا اما نه به صورت امروزی، مطرح شد. یک فیلسوف رومی به نام سنكا پس از خروج از رُم، در گزارش سفر خود به این شهر از هوای سنگین و بوی بد دودكش ها و وجود بخارات بیماری زا و دوده در هوا سخن گفت و وضعیت نابسامان هوا در این شهر را مورد نقد قرار داد.

سپس نوبت به كاخ تاتبری در ناكینگهام رسید و الینور همسر هِنری دوم به علت غیر قابل تحمل بودن هوا به نقطه ی دیگری نقل مکان کرد. این روند ادامه یافت تا اینکه بالاخره پس از ۱۶۰ سال استفاده از زغال سنگ در لندن ممنوع شد. اما این پایان ماجرا نبود...

انسان سیری ناپذیر از پیشرفت، روز به روز منابع جدیدی برای تولید انرژی کشف کرد. پیشرفت در حمل و نقل و سهولت دسترسی به مناطق دوردست، تسهیل تولید محصولات در کارخانه ها و پیشرفت همه ی جوانب زندگی، باعث شدند تا ساکنان شهرها چشم هایشان را به روی آسمان آبی و زمین پاک ببندند و مساله ای به نام آلودگی هوا روز به روز قدرت بیشتری بگیرد.

این مساله که امروزه می توان از آن به عنوان یک فاجعه ی زیست محیطی یاد کرد، پله های پیشرفت را به سرعت طی کرد و به سراسر جهان گسترش یافت تا جایی که در دنیای امروز همه ی مردم جهان را درگیر خود نموده است.

اهمیت این مساله برای ایران، باعث شد تا در سال 1374، 29 دی ماه هر سال به عنوان روز ملی هوای پاک شناخته شود و اقداماتی در جهت بهبود وضعیت هوا صورت گیرد.

امروز در وضعیتی قرار داریم که مردم کشورمان در بسیاری از نقاط این مرز و بوم دلتنگ آسمان آبی و نفس عمیقی سرشار از اکسیژن هستند. شاید بدترین قسمت این ماجرا این است که برای بسیاری از مردم، آلودگی هوا به شکل یک مساله روزمره درآمده و روز به روز توجه کمتری به آن می کنند.

کارناوال قصد دارد تا شما را با این فاجعه تلخ بیشتر آشنا کند تا شاید این بار که خواستید با اتومبیل تک سرنشین خود از خانه خارج شوید به عواقب کار خود بیشتر بیاندیشید...

با ما همراه باشید...

آلودگی هوا | فاجعه ای برای بشر

در جهان امروز و در چهار گوشه ی این کره ی خاکی، آلاینده های بسیاری وجود دارند که موجب تغییر كیفیت هوا به ضرر انسان، حیوان، گیاه و حتی اشیا می شوند. شاید در نگاه اول و در مقیاس کوچک، آلودگی حاصل از یک ماشین یا یک کارگاه تولیدی کوچک و یا حتی آتشی که به هنگام حضور در طبیعت برپا می کنیم خیلی به چشم نیاید. اما در نظر بگیرید که چه تعداد از 7 میلیارد انسانی که بر روی زمین زندگی می کنند، خودروی شخصی دارند؟ محصولاتی که هر روز از آنها استفاده می کنیم در چند کارخانه در سراسر جهان تولید می شوند و چه مقدار سوخت در روز به فروش می رسد.

حالا تصور کنید که با روند رو به رشد کارخانه ها با مارک ها و برندهای مختلف، توسعه ی کارگاه های تولیدی و تولید روز افزون اتومبیل ها قرار است چه بر سر زمین بیاید؟ آیا هوایی برای تنفس کودکانمان باقی می ماند؟

اینجاست که عمق این فاجعه بیشتر و بیشتر درک می شود و لزوم توجه به آلودگی هوا بیش از پیش مطرح می گردد.

انسان متهم ردیف اول فاجعه آلودگی هوا

بسیاری از منابع درباره ی نقش آلاینده های طبیعی سخن می گویند. این سخن تا حدی درست است چرا که آلوده کننده های طبیعی همچون آتش فشانها، گردوغبار حاصل از فرسایش طبیعی، گرده افشانی گیاهان و گازهای حاصل از فساد و تخمیر مواد آلی هم در این فاجعه نقش دارند اما چرخه ی طبیعت به آنها این اجازه را داده است و مشکلات ناچیزی را برای حیات در سایر قسمت های زمین به وجود می آورند.

در این میان، نقش پررنگ آلوده كننده های مصنوعی مانند وسایل نقلیه، صنایع، واحدهای تجاری و خدماتی بر هیچ کس پوشیده نیست. در نگاه اول تنها گاز دی اکسید کربن و مونو اکسید کربن است که به چشم می آیند اما بدترین قسمت این آلاینده آنجاست که برخی از آنها پس از ورود به هوا و ترکیب با مواد دیگر به مواد مضر جدیدی مانند ازن و مه-دود تبدیل می شوند و خسارات جبران ناپذیری را به حیات کره ی زمین وارد می سازند.

حالا منشا این آلاینده ها کجاست؟ هیچ کس نمی تواند این واقعیت را انکار کند که همه ی این آلاینده ها ساخته ی دست بشر هستند و به قیمت سهولت در امور زندگی روز به روز او را به مرگ نزدیک تر می کنند.

مسائل و مشكلات آلودگی در دوران های انقلاب صنعتی (از ابتدای قرن بیستم تا سال۱۹۲۵ و از سال۱۹۲۵ به بعد) با یكدیگر متفاوت بوده است.

نوش دارو بعد از مرگ سهراب!

پس از آنکه همه ی جوامع از دست آلاینده های محیطی به ستوه آمدند در سال ۱۶۶۱ فردی به نام جان اِوِلین ( John Evelyn ) در بروشوری با عنوان فومی فوجیوم ( Famifugium ) راه حل هایی همچون کاشت درختان و انتقال صنایع آلوده به خارج از شهر را برای کاهش اثرات آلاینده ها ارائه داد و این نقطه ی آغازی برای درمان این بیماری بود.

اما آیا این نوش دارو می توانست آسیب های وارد شده به بدنه ی طبیعت را جبران نماید؟ شاید اگر گوش شنوایی بود و این راهکارها به کار گرفته می شدند از عمق فاجعه کاسته می شد اما بسیاری از آسیب ها مانند قطع یکی از اعضای بدن انسان هستند که هیچ وقت به جای خود باز نمی گردند.

حالا بعد از گذشت سال ها همان راهکارها باز هم مورد استفاده قرار می گیرند اما تعداد کسانی که در عمل خود را پایبند به این اصول می دانند حکایت از قدرت کم برای مقابله با آلودگی هوا را دارد.

شاید همین مساله باعث شود که بسیاری به این فکر کنند که دیگر نمی توان در برابر ماشینی شدن و اثرات آن ایستادگی کرد اما نکته ی مهم اینجاست که با کمی تلاش می توان این زیستگاه را برای مدت بیشتری حفظ کرد و به آیندگان نیز اجازه استفاده از آن را داد.

هوای پاک سهم همه است...

شما همه ی تلاش خود را می کنید تا آینده ی بهتری برای خود و فرزندانتان رقم بزنید. ساعات کاری خود را افزایش می دهید، در مخارج صرفه جویی می کنید و شاید از بسیاری نیازهایتان نیز چشم پوشی کنید با این تفکر که بتوانید روزهای بهتری را به فرزندتان هدیه دهید یا در آینده زندگی بهتری را تجربه کنید.

اما چند بار به این فکر کرده اید که پس انداز خوب و تفکر درباره ی آینده چه قدر به کار شما خواهد آمد اگر هوایی برای تنفس وجود نداشته باشد! با این فکر اگر شما سهمی در آلودگی هوا دارید، باید بدانید که حق تنفس هوای سالم را از بسیاری از افراد می گیرید...

پس این بار که کودکی را در خیابان دیدید بیشتر به سهمی که در آینده ی او و امثال او دارید فکر کنید!

خطر برای انسان و طبیعت

بر طبق مطالعات انجام شده، مواد موجود در هوای آلوده با تاثیر بر روی بافت های بدن، باعث نابودی آنها می شوند. این مواد از طریق ریه، پوست، مخاط بدن، مخاط چشم، گوش، بینی و دستگاه گوارش، به درون بدن راه پیدا می کنند و به جان سلول های حیاتی می افتند و جانشان را می گیرند. افزایش ابتلا به بیماری های مختلفی همچون ناراحتی های قلبی، ریوی مشکلات خونی، سرطان و بسیاری موارد دیگر شاهد خوبی برای وجود این تاثیرات هستند.

یکی از بدترین تاثیرات این فاجعه بر روی انسان، عوارض آن بر دستگاه توليد مثل، بارداي، جنين و نوزاد است که می تواند منجر به تولد نوزادانی با مشکلات مختلف شود و آینده ی نسل بشر را به خطر بیاندازد.

از این دست تاثیرات را بر روی جانداران دیگر نیز شاهد هستیم. همه ی حیوانات نیز در معرض خطر نابودی و انقراض قرار دارند.

گیاهان نیز از این قاعده مستثنی نیستند چرا که با بارش باران اسیدی که در نتیجه ی آلودگی هوا رخ می دهد، بسیاری از آنها حیات خود را از دست می دهند. در نتیجه ی از بین رفتن حیوانات و گیاهان، چرخه غذایی دگرگون می شود و با کاهش منابع تغذیه روز به روز بخش بیشتری از زمین نابود خواهد شد.

حوادثی تلخ و ناگوار در سراسر جهان

اگر هنوز هم به قدرت تاثیرگذاری مساله آلودگی هوا بر روی زندگی انسان شک دارید بهتر است نگاهی به حوادث زیر بیاندازید:

* حادثه دره میوز بلژیك که در دسامبر۱۹۳۰ رخ داد و در طی 5 روز حدود۶۰ نفر انسان و تعداد زیادی گاو و گوسفند به علت وجود وارونگی هوا و تراكم آلاینده های خروجی از صنایع سازنده اسید سولفوریك، شیشه سازی و تهیه روی، از بین رفتند.

* در ۳۱ اكتبر ۱۹۴۸در دونورا پنسیلوانیا- آمریكا، بر اثر تراكم آلاینده های صنایع فولاد 6000 نفر از 12000 نفر جمعیت شهر بیمار شدند.

* در لندن در تاریخ ۵ تا ۹ دسامبر ۱۹۵۲ پدیده ی مه- دود شهر را فرا گرفت و ۴ هزار مرگ و میر به علت آلودگی هوا در آن روزها ثبت شد.

این حوادث تنها گوشه ای از این اتفاقات ناگوار هستند چرا که نیویورك، لوس آنجلس، پوزاریكای مكزیك و بسیاری مناطق دیگر نیز شاهد چنین فجایعی بودند و تلفات بسیاری در آنها گزارش شد.

کسی چه می داند شاید اگر ما هم هر چه زودتر به فکر راه حلی برای این مشکل نباشیم فرزندانمان در آینده نام کشور ایران و شهرهایی مانند تهران، تبريز، مشهد، اراك، اصفهان، شيراز و اهواز و ... را نیز در این فهرست ببینند...

چاره چیست؟

مبارزه با غول زندگی ماشینی تنها وقتی میسر است که هر انسان یک مسئول باشد. اگر بدون توجه به مسائل دولت ها و هزاران مشکلاتی که جوامع با آنها دست و پنجه نرم می کنند به این مساله نگاه کنیم، این ما هستیم که مسئول حفاظت از زمینی می باشیم که بر روی آن زندگی می کنیم.

هوای پاک حقی است که خودمان از محیط زندگیمان گرفته ایم و فقط با تلاش خودمان می توانیم آن را باز گردانیم. راهکارهای رسیدن به هوای پاک را بارها و بارها از زبان مسئولین شنیده ایم و همه با آنها آشنا هستیم. راهکارهایی همچون استفاده کمتر از وسایل نقلیه شخصی، عدم استفاده از ماشین آلات فرسوده، کاهش آلاینده های کارخانه ای با استفاده از فناوری روز دنیا، استفاده از انرژی های تجدید پذیر و پاک همچون انرژی خورشیدی و بادی و.... هر روز تکرار می شوند اما حرف بدون عمل نمی تواند جلوی این مساله ی مهم را بگیرد!

حالا که این مساله گریبان بسیاری از شهرهای ایران را گرفته است توجه به نکات زیر می تواند تا حدی از مشکلات ناشی از آلودگی هوا بکاهد:

* استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی در سفرهای روزانه درون شهری

* محدود نمودن فعالیت یا بازی کودکان در محیط های باز

* کاهش رفت و آمد افراد مسن یا بیماران قلبی، ریوی نظیر آسم، برونشیت مزمن و ... در شهر

* کاهش تردد در مناطق پر ترافیک شهرها