مرمت مسجد امام اصفهان با بودجه ۵۰۰ هزار دلاری | نقشه نجات نگین فیروزه‌ای نقش جهان

500 هزار دلار برای مطالعات و مرمت مسجد امام اصفهان، مشهور به مسجد جامع عباسی، اختصاص می‌یابد. این اعتبار قرار است ابتدا صرف بررسی‌های فنی و آسیب‌شناسی شود و بعد، مرمت بر پایه نتایج کارشناسی پیش برود.

مرمت مسجد امام اصفهان (مسجد جامع عباسی) پس از سال‌ها بحث‌های پرچالش درباره تغییر فرم گنبد و آسیب به کاشی‌کاری‌های صفوی، وارد فاز جدیدی شده است. بر اساس تازه‌ترین گزارش‌های رسمی از شورای راهبردی اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان، توافقی بین‌المللی برای اختصاص ۵۰۰ هزار دلار جهت پیشبرد مطالعات دقیق و آغاز مرحله نوین مرمت این شاهکار ثبت‌جهانی نهایی شده است.

در تحریریه کارناوال، ما از نزدیک پیگیر ابعاد این خبر هستیم؛ چرا که این بودجه ارزی قرار است پایانی بر تصمیم‌گیری‌های غیرجامع و اقدامات مقطعی باشد و زمینه را برای ورود ابزارهای مدرن پایش و استانداردسازی جهانی فراهم کند. اما این اعتبار دقیقاً صرف چه بخش‌هایی خواهد شد و چرا مسجد امام پس از دهه‌ها مرمت، هنوز به نجات اضطراری نیاز دارد؟

ماجرای کمک ۵۰۰ هزار دلاری به مسجد امام اصفهان چیست؟

پروژه جدید مرمت مسجد امام اصفهان با تمرکز بر همکاری‌های علمی و بین‌المللی طراحی شده است. به‌گفته مهرداد حجازی، رئیس کمیته بین‌الملل اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان، یک نهاد تخصصی بین‌المللی موافقت کرده است مبلغ ۵۰۰ هزار دلار را برای مطالعات بنیادین، مستندنگاری و فازهای اجرایی مرمت مسجد امام پرداخت کند.

هدف اصلی از جذب این سرمایه، خروج از رویکردهای سنتی و آزمون‌وخطا در مرمت سازه‌ای است که بیش از چهار قرن نماد مهندسی و هنر معماری ایرانی به شمار می‌رود. علاوه بر این، طرح جامع مطالعاتی دیگری با برآورد ریالی در مقیاس ۸۰ میلیارد تومان آماده شده است تا به‌عنوان سند بالادستی در کلیه مراحل بازسازی ملاک عمل قرار گیرد.

اگر می‌خواهید بدانید این مسجد چه جایگاهی در معماری جهان دارد و چه ویژگی‌های فنی آن را متمایز کرده است، می‌توانید جزئیات کامل و تاریخچه ساخت آن را در دانشنامه گردشگری مطالعه کنید.

چرا گنبد و دیواره‌های مسجد امام به مرمت اضطراری نیاز دارند؟

برای درک اهمیت این بودجه، باید به تاریخچه پرفرازونشیب مرمت‌های دو دهه اخیر نگاه کرد. مسجد امام اصفهان، مستقر در ضلع جنوبی میدان نقش جهان، بارها زیر تیغ داربست‌های فلزی رفته است؛ اما برخی اقدامات گذشته نه‌تنها مشکلات را حل نکرد، بلکه چالش‌های جدیدی به بار آورد.

۱. اعوجاج و خطاهای هندسی در گنبد عظیم صفوی

گنبد دوپوسته مسجد امام یکی از پیچیده‌ترین سازه‌های خشتی-آجری جهان است. در مرمت‌های قبلی (به‌ویژه بر روی ترک‌های شانزده‌گانه گنبد)، خطاهایی در مقیاس قالب‌بندی رخ داد که به ایجاد ناشاقولی و فرورفتگی در برخی بخش‌های پوسته خارجی منجر شد. اصلاح این اعوجاج، بدون آسیب به پوسته داخلی، نیازمند مدل‌سازی رایانه‌ای و محاسبات پیشرفته تنش است.

۲. طبله کردن و فرسایش کاشی‌های هفت‌رنگ و معرق

نفوذ رطوبت صعودی و نزولی، چرخه‌های مکرر یخ‌بندان در زمستان و استفاده از ملات‌های ناهمگن در دهه‌های قبل باعث شده است بخش‌های وسیعی از کاشی‌کاری‌های نفیس صفوی دچار شل‌شدگی، پوک‌شدن ملات پشت و ریزش موضعی شوند.

۳. نشست‌های نامتقارن و تنش در پایه‌ها

تغییرات سطح آب‌های زیرزمینی در دشت اصفهان و پدیده فرونشست زمین، خطری خاموش برای کل سازه‌های تاریخی میدان نقش جهان است. پایه‌های سنگین ایوان‌ها و گنبدخانه مسجد امام نیازمند نصب مداوم سنسورهای مانیتورینگ ژئوتکنیکی هستند.

اگر برای سفر به این شهر برنامه‌ریزی می‌کنید، مرور یک راهنمای سفر به اصفهان می‌تواند کمک کند بازدید از مسجد امام را با دیدنی‌های اطراف میدان بهتر هماهنگ کنید.

بودجه ۵۰۰ هزار دلاری در چه بخش‌هایی هزینه می‌شود؟

برخلاف تصور اولیه، مرمت بناهای تاریخی تراز اول یونسکو صرفاً شامل دستمزد بنا و خرید مصالح نیست. این اعتبار مالی در سه شاخه کلیدی توزیع خواهد شد:

1. مطالعات پایه و اسکن سه‌بعدی لیدار (LiDAR): پیش از هرگونه مداخله فیزیکی، سازه مسجد با سیستم‌های اسکن لیزری نوری و فوتوگرامتری برد کوتاه نقشه‌برداری دقیق می‌شود تا نقشه میلیمتر به میلیمتر تغییرات و چرخش‌های سازه استخراج گردد.
2. آسیب‌شناسی مصالح: آزمایشگاه تخصصی برای فرمولاسیون دقیق ملات‌های سنتی بر پایه نانو-آهک و آزمایش‌های دوام‌سنجی حرارتی ایجاد می‌شود.
3. عملیات نجات‌بخشی: اجرای گام‌به‌گام زیر نظر کارگروه بین‌المللی شامل تثبیت کاشی‌های در آستانه سقوط و اصلاح گره‌چینی‌ها.

وضعیت بازدید گردشگران؛ آیا می‌توان از مسجد دیدن کرد؟

بسیاری از مسافران و علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر ایران که قصد دارند برای دیدن زیبایی‌های اصفهان و پیشرفت پروژه‌های مرمتی راهی این شهر شوند، نگران محدودیت‌های بازدید از شبستان‌ها و ایوان اصلی هستند. طبق برنامه‌ریزی اولیه:

• فضای کلی: راهروهای ورودی و حیاط مرکزی در تمامی مراحل پروژه بدون محدودیت برای عموم باز خواهد بود.
• گنبدخانه اصلی: با ایجاد مسیرهای مسقف ایمن، امکان مشاهده فضای داخلی حتی هنگام عملیات تثبیت فراهم می‌شود.

اگر شما هم قصد دارید در ماه‌های پیش رو برای تماشای میدان نقش جهان و روند این مرمت تاریخی به اصفهان سفر کنید، پیشنهاد می‌کنیم برای مدیریت هزینه‌ها و راحتی سفر، با رزرو پرواز داخلی به سادگی برنامه سفر خود را تنظیم کنید.