میراث جهانی یونسکو در استان فارس | یادگارهای دوره ساسانی

هر گوشه از ایران را که بگردید می توانید یادگاری هایی تماشایی و ارزشمند از تاریخ باشکوه این سرزمین را بیابید و با سِیر در آنها به عظمت گذشته پی ببرید. در این میان، استان فارس در بین دیگر استان ها جایگاه ویژه ای دارد و بخش بزرگی از تاریخ و آثار باستانی کشورمان از گذشته های دور، از زمان تشکیل نخستین امپراتوری ها در ایران را در خود جای داده است؛ سرزمینی با پیشینه و فرهنگی غنی، طبیعتی منحصر به فرد و متنوع و دسترسی عالی به مراکز مهم و حساس از جمله سرزمین خوزستان و خلیج فارس. مواردی که باعث می شد این خطه همواره یکی از بهترین گزینه ها برای پایتختی ایران به حساب بیاید و گزینه اول انتخابی بسیاری از پادشاهان و سلسله های ایرانی برای حکمرانی باشد. 

از میان صدها گزینه برای معرفی در استان فارس این بار به سراغ آثار دوره ساسانی در این خطه رفته ایم. می خواهیم برای شما از مجموعه آثار ثبت جهانی شده ای صحبت کنیم که ما را به دوران حکومت ساسانی ها از 224 تا 658 پس از میلاد می برند. سه منطقه باستانی بیشاپور، فیروزآباد و سروستان در غرب و جنوب غربی استان فارس مقاصد امروز کارناوال هستند؛ جایی که مجموعه های مختلفی از سنگ نگاره، کاخ، شهر باستانی، غار و ... همگی با نام منظر باستان شناسی ساسانی فارس در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته اند و تمدن، تاریخ و معماری دوره ساسانی را به نمایش می گذارند. 

قلعه دختر ساسانی | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

کشورهای عضو یونسکو، می‌ توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت به‌ عنوان میراث جهانی کنند. لازم است ذکر شود که این آثار پس از ثبت در حیطه حاکمیت کشور مربوطه قرار می گیرند؛ اما حفاظت از آنها به عهده تمام کشورهای عضو خواهد بود.

ابتدا کشور متقاضی فهرستی از مکان‌های مهم طبیعی و فرهنگی خود را با عنوان «فهرست احتمالی» تهیه می کند و پرونده نامزدی آن توسط شورای بین‌ المللی ابنیه و محوطه‌ ها و اتحادیه بین‌ المللی حفاظت از طبیعت مورد ارزیابی قرار می گیرد. نتایج به دست آمده از این ارزیابی به کمیته میراث جهانی یونسکو اعلام می شود و این کمیته در جلسه سالانه خود نتیجه را به کشور درخواست‌ دهنده اطلاع می‌ دهند.

ده معیار برای پذیرش یک مکان به عنوان میراث جهانی یونسکو وجود دارد که مکان مورد نظر باید حداقل یکی از آن‌ها را دارا باشد. این معیارها عبارتند از:

معیارهای فرهنگی

(i): نشان دهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی باشد.

(ii): نشان دهنده تبادل ارزش‌ های بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه‌ ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز باشد. 

(iii): گواهی بی‌ همتا یا دست‌ کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته باشد.

(iv): نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد.

(V): نمونه برجسته‌ای از تعامل بین انسان و محیط زیست یا نماینده یک فرهنگ باشد.

(vi): به‌طور مستقیم یا ملموس مرتبط با رویدادها یا سنت‌های زندگی، افکار و عقاید یا آثار هنری یا ادبی دارای اهمیت عالی جهانی باشد.

معیارهای طبیعی

(vii): پدیده بی نظیر طبیعی با زمینه‌ های استثنایی و زیباشناسی باشد.

(viii): نمونه برجسته از مراحل و تغییرات تاریخ زمین‌ شناسی باشد.

(ix): نمونه برجسته از فرایندهای زیست‌ محیطی و بیولوژیکی در تکامل و توسعه زمینی، اکوسیستم‌ های ساحلی و دریایی و جوامع از گیاهان و حیوان‌ ها باشد.

(X): شامل زیستگاه‌ های طبیعی مهم از نظر تنوع زیستی و حاوی گونه‌ های در خطر باشد.

معیارهای ثبت جهانی منظر باستان شناسی ساسانی فارس در یونسکو 

منظر باستان شناسی ساسانی فارس در یونسکو، با سه معیار iii ، ii و V ثبت جهانی شده است. 

میراث جهانی یونسکو | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown
  • Address : Ardashir Khurreh, Firuzabad, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر فیروزآباد، شهر باستانی اردشیر خوره
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.1
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 2 تا 4 ساعت
  • سبک معماری : ساسانی
  • منطقه : فیروزآباد فارس

نوع بنا

  • شهر تاریخی

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سبک معماری

  • ساسانی

آنچه که امروزه به عنوان بازمانده های شهر اردشیرخوره در میان دشت فیروزآباد باقی مانده است، مهمترین اثر ساسانی در این ناحیه به شمار می رود. آن گونه که در متن پهلوی "کارنامه اردشیر بابکان" آمده است، قسمت عمده ای از دشت فیروزآباد پیش از تاسیس اردشیرخوره، یک باتلاق و آبگیر بود. معماران و شهرسازان برای اینکه بتوانند این شهر را ایجاد کنند بخشی از باتلاق را به دستور اردشیر زهکشی و سپس خشک کردند. در نهایت هم با ایجاد یک تقسیم بندی در زمین های دشت و انتقال آب از رودخانه تنگاب، کشاورزی را در اطراف شهر گسترش دادند. 

نکته جالب در مورد اردشیرخوره یا شهر گور که در دوران اسلامی به این نام خوانده شد، نقشه کاملا مدور آن است. این شهر به شکل یک دایره با قطر 1950 متر ساخته و فضای داخلی آن مانند یک چرخ پره دار به وسیله 10 محور خیابانی به 20 ناحیه بزرگ و هم شکل تقسیم شده است. نقشه ای که در تصاویر هوایی به خوبی دیده می شود. 

  • Address : Ardeshir Palace, Firuzabad City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر فیروزآباد، جاده کوار-فیروزآباد، کاخ اردشیر
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.7
  • امتیاز Trip Advisor : 5
  • سطح هزینه : رایگان
  • سبک معماری : ساسانی
  • منطقه : فیروزآباد فارس

نوع بنا

  • کاخ

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سبک معماری

  • ساسانی

دومین بنای مهم ساسانی دشت فیروزآباد بعد از اردشیرخوره، کاخ اردشیر است که بین مردم بومی با نام آتشکده اردشیر شناخته می شود. کاخ اردشیر در 2 کیلومتری شهر اردشیرخوره قرار دارد و برج و باروی حفاظتی ندارد. مساله ای که نشان می دهد اردشیر این کاخ را زمانی ساخته است که نیازی نداشت ملاحظات امنیتی و نظامی را در منطقه فیروزآباد رعایت کند. کاخ اردشیر در واقع محل اقامت رسمی پادشاه ساسانی خارج از شهر اردشیرخوره به شمار می آمد. 

در محوطه کاخ اردشیر آبگیری به چشم می خورد که یکی از دلایل اصلی اردشیر و معماران او برای انتخاب محل کاخ به شمار می رفت. خود کاخ یک فضای پذیرایی عمومی دارد که از یک ایوان وسیع با اتاق های جانبی تشکیل شده و به یک فضای گنبددار منتهی می شود. در پشت فضاهای گنبددار، حیاطی ایوان دار با تالارهای بزرگ شبیه به هم دیده می شود. 

  • Address : Qal'eh Dokhtar, Firuz abad City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر فیروزآباد، جاده کوار به فیروزآباد
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.4
  • امتیاز Trip Advisor : 4.5
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 تا 2 ساعت
  • سبک معماری : ساسانی
  • منطقه : فیروزآباد فارس

نوع بنا

  • قلعه

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سبک معماری

  • ساسانی

قلعه دختر دیگر سازه بازمانده از تاریخ دوران ساسانی ست و در نزدیکی شهر فیروزآباد استان فارس قرار دارد. این قلعه در حکم دژی دفاعی و مانعی مهم برای جلوگیری از عبور دشمن در دره تنگاب بود و توسط اردشیر بابکان، موسس سلسله ساسانی در سال 224 پس از میلاد ساخته شد. او این قلعه را پیش از جنگ با پادشاه پارتیان اردوان پنجم و زمانی که می خواست بر ناحیه فارس مسلط شود بنا کرد. قلعه دختر بر فراز کوهی در نزدیکی جاده ساخته شده و دامنه سازه آن بر روی پستی و بلندی های کوه به صورت شیب‌دار امتداد پیدا کرده است. شکل کلی قلعه ذوزنقه مانند است و محدوده ای از بخش های پایینی منتهی به دره تنگاب تا بالاترین بخش کوه را در بر می گیرد. گنبد مدور این بنا که قسمت هایی از آن فروریخته یکی از تماشایی ترین بخش های آن به شمار می رود. به طور کلی قلعه دختر 2300 مترمربع زیربنا دارد و از لاشه سنگ، گچ دست کوب و ملاط ساروج ساخته شده است. 

  • Address : The Victory Relief of Ardashir, Firuzabad City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر فیروزکوه، جاده فیروزآباد -کوار، سنگ نوشته پیروزی اردشیر
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 24 ساعته
    شنبه : 24 ساعته
    یکشنبه : 24 ساعته
    دوشنبه : 24 ساعته
    سه‌شنبه : 24 ساعته
    چهارشنبه : 24 ساعته
    پنج‌شنبه : 24 ساعته
    جمعه : 24 ساعته
  • امتیاز گوگل : 4.7
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 ساعت
  • منطقه : فیروزآباد فارس

نوع بنا

  • سنگ نوشته

وضعیت نگهداری

  • خوب

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • خوب

 سنگ نگاره پیروزی اردشیر یکم بر اردوان پنجم آخرین اثر تاریخی مهم ساسانی ست که در دره "تنگ آب" می بینید و پیش از ورود به دشت فیروزآباد قرار دارد. سنگ نگاره ای که صحنه ای تاریخی از 224 سال پس از میلاد در آن به چشم می خورد و نبرد پیروزمندانه اردشیر بابکان (اردشیر یکم) بر آخرین پادشاه اشکانی، اردوان پنجم  بر روی آن به زیبایی تراشیده شده است. صخره ای عمودی که در ساحل سمت راست رودخانه توجه رهگذران را به خود جلب می کند و با ابعادی به اندازه 18 متر طول و 4 متر عرض بزرگترین سنگ نگاره تاریخ هنر ایران محسوب می شود. 

در این سنگ نگاره شمایل شش سوارکار که در سه گروه دو نفره در حال جنگ با یکدیگر هستند، دیده می شود. در این گروه ها به ترتیب می توانید اردشیر را در حال حمله با نیزه به اردوان پنجم، شاپور -پسر اردشیر- در حال حمله به وزیر اردوان- دادبنداد- و در نهایت یک بزرگ زاده ساسانی را در حال گلاویز شدن با یک جنگجوی اشکانی ببینید. این سنگ نگاره به دلیل پویایی و داشتن جزییات فراوان مانند موها و ریش ها، ادوات جنگی و یراق اسبان اهمیت فراوانی دارد. 

  • Address : Ardashir investiture Relief, Friruzabad City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر فیروزآباد، یک کیلومتری قلعه دختر، سنگ نگاره تاجگذاری اردشیر
  • امتیاز گوگل : 4.8
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 ساعت
  • منطقه : فیروزآباد فارس

نوع بنا

  • سنگ نوشته

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سنگ نگاره تاجگذاری یا تاجگیری اردشیر بابکان، موسس دولت ساسانی در سال های 224 تا 241 میلادی، دیگر اثر ثبت جهانی شده ساسانی ست و در فاصله یک کیلومتری از جنوب قلعه دختر در ساحل سمت راست دره تنگ آب قرار دارد. اردشیر با دستور ساخت این سنگ نگاره، در کنار آغاز سلسله ساسانی سنت نگاره تراشی را نیز در میان پادشاهان این سلسله بنیان گذاشت. سنگ نگاره ای به ابعاد 3.7 در 7 متر که داستان تاجگذاری اردشیر به دست اهورامزدا را به نمایش می گذارد. 

  • Address : Bishapur Ancient City, Kazerun City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر کازرون، جاده قائمیه کازرون، شهر باستانی بیشاپور
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.5
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 2 تا 4 ساعت
  • سبک معماری : ساسانی

نوع بنا

  • شهر باستانی

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • خوب

سبک معماری

  • ساسانی

شهر بیشاپور از شهرهای باستانی مشهور ایرانی ست و داستان های بسیاری پیرامون آن وجود دارد. شهری که توسط دومین شاه ساسانی شاپور یکم در بخش شرقی دشت بیشاپور، در همسایگی رشته کوهی بلند به نام داوون و در جنوب رود شاپور ساخته شد. در دوره ساسانی این شهر یکی از پنج مرکز اداری استان فارس به شمار می رفت و برای اینکه در تقاطع دو مسیر مهم ترافیکی قرار داشت بسیار مورد توجه بود. یک مسیری که به سمت جنوب ایران و خلیج فارس می رفت و دیگری مسیری که فارس را به خوزستان متصل می کرد. 

بقایای بسیاری از آثار تاریخی گوناگون که مرتبط و هم دوره با شهر هستند و شامل محوطه‌ها و قلعه‌ها و سنگ‌­نگاره ها می شوند در خود بیشاپور، دره تنگ چوگان و در کوه‌های نزدیک شهر به چشم می خورد. شهر ساختمان ها، دیواره ها، کاخ ها و سازه های متعددی دارد و در کنار هم مجموعه ای جذاب از جاذبه های باستانی دوره ساسانی را گرد هم آورده است. همچنین اینجا می توانید به دیگر آثار جذاب ساسانی مانند محوطه ها، قلعه ها، سنگ نگاره ها در خود بیشاپور، دره تنگ چوگان و در کوه های نزدیک شهر دسترسی پیدا کنید. 

  • Address : Shahpour Sasani Cave, Shahpour Cave Rd, Kazerun City, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر کازرون، جاده کازرون-قائمیه، جاده غار شاهپور، غار شاهپور
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.4
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 تا 2 ساعت
  • سبک معماری : ساسانی

نوع بنا

  • غار

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سبک معماری

  • ساسانی

یکی از جالب ترین آثار مجموعه ساسانی استان فارس، غار شاهپور و مجسمه عظیم داخل آن است. غاری که در چهار کیلومتری دهانه تنگ چوگان در ارتفاعات سمت راست رودخانه شاپور قرار دارد. مهمترین و جالب ترین چیزی که در این غار توجه را به خود جلب می کند پیکره ای بزرگ از شاپور یکم است که بر یک استالاکمیت (چکیده) طبیعی که داخل غار وجود داشته، تراشیده شده است. پیکره ای که ارتفاع آن در حدود 6.70 متر و پهنای شانه های آن به حدود 2 متر می رسد و مهمترین پیکره سنگی بازمانده از دوره ساسانی به شمار می آید. جزییات فراوان هر بخش از پیکره از کنگره هایی که بر تاج به چشم می خورد تا موجی که به موهای شاپور داده شده، هنر سازنده آن را به زیبایی به نمایش می گذارد. 

  • Address : Sasan ( sarvestan ) palace, Sarvestan City, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شهر سروستان، جاده شیراز-بندرعباس، جاده خاوران-سروستان، کاخ ساسانی سروستان
  • ساعت دسترسی : امروز پنج‌شنبه 08:00 صبح تا 18:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 18:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 18:00
  • امتیاز گوگل : 4.6
  • سطح هزینه : رایگان
  • مدت پیشنهادی بازدید : 2 تا 4 ساعت
  • سبک معماری : ساسانی

نوع بنا

  • کاخ

وضعیت نگهداری

  • متوسط

دوران تاریخی

  • ساسانی

ارزش تاریخی

  • زیاد

وضعیت فعلی

  • متوسط

سبک معماری

  • ساسانی

کاخ سروستان در جنوب شهری به همین نام و در میانه راه شیراز به فسا قرار دارد، ساختمانی باشکوه که بین مردم محلی به نام های قصر ساسان یا چهارتاق نیز شناخته می شود. در مورد کارکرد اصلی این بنا هنوز نتیجه ای قطعی وجود ندارد و برخی آن را یک زیارتگاه، برخی یک کاخ بزرگ و تعدادی یک آتشکده یا استراحتگاه و شکارگاه سلطنتی می دانند.

بنای سروستان مستطیل شکل است و مصالح به کاررفته در آن شامل سنگ های نسبتا بزرگ، ملاط گچ و آهک می شود؛ هرچند گنبدهای آجری این سازه شکوه دو چندانی به آن بخشیده اند. این ساختمان از بخش های مختلفی مانند ورودی اصلی، اتاق گنبددار مرکزی، حیاط داخلی بنای سروستان، تالار ستون دار شرقی، اتاق گنبددار شمال شرقی و تالار ستون دار غربی تشکیل شده است. 

سخن آخر

 امروز به همراه شما گشتی در تاریخ ایران زمین داشتیم و ماشین زمان مان را تا دوره ساسانی به عقب بردیم. با تعدادی از مهمترین آثار این دوره کشورمان که ثبت جهانی هم شده اند بیشتر آشنا شدیم. 

شما تا چه اندازه با این قسمت از تاریخ ایران زمین آشنا بودید؟ آیا از وجود چنین آثار زیبا و مهمی در استان فارس خبر داشتید؟ از دیدگاه شما چه آثار دیگری در کشورمان قابلیت جهانی شدن دارد؟

نظرات، پیشنهادات و انتقادات تان را در این زمینه با ما و دوستان کارناوالی تان در میان بگذارید. اگر هم تجربه سفر به این مقاصد و جاذبه ها را داشته اید از طریق لینک زیر آن به صورت سفرنامه و عکس در کارناوال ثبت کنید.

کــــــــارناوالی شـــــــــو

ورود به صفحه اختصاصی راهنمای سفر به استان فارس
دیدگاه ها : 1
account_circle
email

لطفا منتظر بمانید ....

X