خانه مشروطه تبریز

چرا خانه مشروطه تبریز؟

• مشهورترین و پرافتخارترین خانه تاریخی در تبریز است.
• یادگاری از دوران قاجار است و حال و هوای مشروطه را برای تان تداعی می‌کند.
• از مراکز مهم مشروطه‌خواهان بوده و افراد مهمی همچون ستارخان و باقرخان به آن رفت و آمد داشته‌اند.
• معماری و تزیینات زیبا و چشمگیری دارد.
• موزه‌ای در این بنا برپاست که اشیا و اسناد مربوط به دوران مشروطه در آن به نمایش گذاشته شده‌اند.

آشنایی با خانه مشروطه تبریز | موزه مشروطه

خانه مشروطه تبریز، بنایی در بافت تاریخی شهر و در محدوده بازار تبریز است که از دوره قاجار به جا مانده و برای مدت‌ها، محل اجتماع مشروطه‌خواهان تبریز بود. خانه‌ای که در سال 1247 خورشیدی، به دستور حاج مهدی کوزه‌کنانی ساخته و به محل رفت و آمد افراد مهم و مشروطه‌خواهان تبدیل شد. این افراد بیش از 100 سال پیش برای تصمیم‌گیری و همفکری در مورد مشروطه در این خانه گرد هم می‌آمدند و فعالیت‌های خود را از این مکان سازماندهی می‌کردند. موضوعی که باعث شد این خانه تاریخی در سال 1375 به عنوان خانه مشروطه تبریز نام‌گذاری شود و با برپایی موزه مشروطه تبریز در آن، اسناد و آثار این دوره از تاریخ ایران به نمایش درآید. شما با بازدید از این مکان تاریخی می‌توانید با حال و هوای مشروطه و مدارک و اسناد مرتبط با آن آشنا شوید.

تاریخچه خانه مشروطه تبریز

خانه مشروطه تبریز در سال 1247 خورشیدی، به دستور حاج مهدی کوزه‌کنانی -از تجار و بازاریان معتبر تبریز- به عنوان خانه شخصی وی ساخته شد. او در اوج مشروطه‌خواهی در تبریز، عضوی از مشروطه‌خواهان شد و ثروت خود را برای پشتیبانی مالی از انقلاب مشروطه اختصاص داد. پس از آنکه محمدعلی شاه قاجار در سال 1287 خورشیدی مجلس شورای ملی را به توپ بست، بزرگان آذربایجان به دنبال جایی برای جمع شدن و برگزاری جلسات بودند. در این زمان حاج مهدی کوزه کنانی خانه‌اش را در اختیار بزرگان و مشروطه‌خواهان قرار دارد تا جلسه سران و چاپ و پخش اعلامیه های ضد قاجار در آن انجام شود. خانه وی نه تنها به عنوان مکانی برای تشکیل نشست‌های انجمن تبریز مورد استفاده قرار گرفت بلکه مرکز فرماندهی مجاهدان در طی محاصره ۱۱ ماهه تبریز نیز بود و تصمیم پایین‌آوردن پرچم‌های تسلیم در برابر شاه قاجار نیز در همین مکان گرفته شد. 

چه کسانی به خانه مشروطه رفت و آمد داشتند؟

افراد زیادی به این خانه می‌رفتند و در جلسات شرکت می‌کردند که از میان آنها به جز خود حاج مهدی کوزه‌کنانی می توان به این موارد اشاره کرد:

• ستارخان
• باقرخان
• ثقةالاسلام تبریزی | از علمای آذربایجان و کشته‌شدگان جنبش مشروطه
• حاجی میرزا آقا فرشی | بازرگان، از مشروطه خواهان آذربایجان و نماینده مجلس شورای ملی در دوره قاجار و پهلوی

سرنوشت این خانه پس از مشروطه چه شد؟

این خانه در دهه 1320 و پس از جنگ دوم جهانی و اشغال آذربایجان توسط ارتش سرخ شوروی در ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ خورشیدی، به عنوان مرکز اجلاس سران فرقه دمکرات آذربایجان مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1354 این بنا به ثبت ملی رسید و در سال 1367 تحت مالکیت میراث فرهنگی قرار گرفت. در سال 1375 این مکان را به موزه مشروطه تبدیل کردند و امروزه مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد.

معماری خانه مشروطه تبریز

خانه مشروطه به سبک خانه‌های قاجاری ساخته شده و دارای دو بخش اندرونی و بیرونی است. معمار این بنا، حاج ولی معمار نام داشت که از معماران اهل تبریز و ساکن روسیه بود. او با بازگشت خود به ایران در سال 1247 خورشیدی، این بنای 1300 مترمربعی را در دو طبقه و با سنگ و آجر و خشت ساخت. ستون‌هایی با تزئینات گچ‌بری، استفاده از ارسی و شیشه‌های رنگی و استفاده از نورگیر تنها بخشی از ویژگی‌های این بنا به شمار می‌روند. همچنین از دیگر ویژگی‌های این خانه می‌توان به پنجره‌های بیرونی آن اشاره کرد که به صورت ارسی‌های تمام‌قد هستند و شیشه‌هایی به رنگ‌های قرمز، سبز و سفید دارند. تابش نور به این شیشه ها جلوه خاصی به درون عمارت می دهد. 

حیاط خانه مشروطه

پیش از آنکه به داخل ساختمان وارد شوید، گشتی در حیاط بزنید که با وجود یک حوض و گل‌کاری‌های رنگارنگ، فضای دلنشینی دارد. همچنین در حیاط خانه دو مجسمه و دو توپ جنگی را می بینید و فضای مشروطه را حس می‌کنید.

طبقه اول

در طبقه اول ۶ اتاق و سرسرا وجود دارد. نورگیر سرسرا روی چهار ستون بلند با تزیینات گچ‌بری شده واقع شده است و داخل آن از شیشه‌های رنگی و آینه برای تزئین استفاده کرده اند.

طبقه دوم

در طبقه دوم با سالنی بزرگ مشهور به طنبی مواجه می‌شوید که در سرسرای آن ۶ اتاق تعبیه شده است و درهای منبت‌کاری شده با طرح‌های برجسته اسلیمی و گل و برگ، از زیبایی‌های آن هستند. اتاق مشرف به حیاط و شاه‌نشین را می‌توان زیباترین قسمت این بنا دانست چرا که در و پنجه‌های مشبک با شیشه‌های رنگی دارد. در اتاق‌های جانبی (گوشواره) نیز با سقفی چوبی مواجه می‌شوید که هشت ضلعی‌های برجسته آن را مزین کرده‌اند. در این طبقه در دو سمت خانه، ایوان‌هایی وجود دارند که ستون‌های بلندی در بیرون ساختمان آنها را نگه داشته‌اند. 

جالب است بدانید ساختمانی با گنبد مخروطی شکل نیز در طرف دیگر حیاط وجود دارد که به آن کلاه فرنگی می‌گویند و تزئیناتی شبیه به ساختمان اصلی دارد. 

آثار خانه مشروطه تبریز

این خانه پس از تغییراتی کوچک در تالارها و اتاق‌ها در سال ۱۳۷۵ خورشیدی به موزه مشورطه بدل شد. این موزه آثاری مربوط به مشروطه را در خود دارد که برخی از آنها عبارتند از:

• تندیس‌هایی از مشروطه خواهان مشهور شامل:

• مهرهای گروه‌های انقلابی
• تصاویر مخالفان مشروطه مثل مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و ...
• دستگاه چاپ ژلاتینی مورد استفاده برای تکثیر شب نامه‌های دوره مشروطه
• شب نامه های دوره مشروطه
• اسناد تاریخی مربوط به انقلاب مشروطه
• سلاح کمری ستارخان | یک قبضه تپانچه ماوزر 10 تیر روسی به همراه غلاف چرمی، اهدایی یدالله خان پسر ستارخان 
• فرش مشروطه
• وسایل شخصی سران مشروطه 
• و...

در زیرزمین این مجموعه نیز کتابخانه و پژوهشکده ای برپاست که 500 کتاب شامل حدود 300 کتاب در زمینه مشروطه و مابقی شامل کتاب های تاریخی و هنری در آن وجود دارد.

سخن آخر

به یکی از خانه‌های تاریخی تبریز رفتیم که اهمیت زیادی در دوران مشروطه داشته است. شما از این خانه چه می‌دانید؟ آیا از آن بازدید کرده‌اید؟ به نظر شما از این اثر ارزشمند به خوبی نگهداری می‌شود؟

منتظر دیدگاه‌های‌تان هستیم.