نقد و بررسی کارناوال

اطلاعات کلی

مسیریابی و جاذبه های نزدیک

نقد و بررسی کاربران

  • Address : Ayasofya Square, Sultanahmet, Istanbul , Turkey
  • آدرس : ترکیه، استانبول، محله سلطان احمد، میدان ایا صوفیه
  • ساعت دسترسی : امروز شنبه 9:00 صبح تا 17:00
    شنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    یکشنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    دوشنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    سه‌شنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    چهارشنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    پنج‌شنبه : 9:00 صبح تا 17:00
    جمعه : 9:00 صبح تا 17:00
  • تلفن : +90 212 522 17 50
  • هزینه : ورود 60 لیر ترکیه (معادل 135,030 تومان)
  • وب سایت : کلیک کنید
  • امتیاز کارناوال : 5
  • امتیاز گوگل : 4.7
  • امتیاز Trip Advisor : 4.5
  • سطح هزینه : اقتصادی $$ - $$$
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 تا 2 ساعت
  • منطقه : سلطان احمد (Sultanahmet)
  • سال افتتاح : 537 میلادی
  • سبک معماری : بیزانس
نقد و بررسی تخصصی کارناوال

مسجد ایا صوفیه استانبول | معروف ترین جاذبه ترکیه

دست‌تان را به کارناوال بدهید تا امروز شما را به بازدید جاذبه ای منحصر به فرد و مشهور ببریم. جاذبه ای که استانبول را به نامش می شناسند و محال است به این شهر بروید و از آن دیدن نکنید. درست است؛ ایا صوفیه، کلیسا، مسجد و یا موزه ای در قلب شهر که با گنبد وسیع و چهار مناره اش به راحتی شناسایی می شود. وقتی از ایا صوفیه حرف می زنیم، باید بدانید تنها با یک ساختمان ساده رو به رو نیستید؛ ساختمانی با بیش از 1500 سال قدمت پیش روی شماست که به دست امپراتوران روم شرقی ساخته شد و بعدها بسیار مورد توجه سلاطین عثمانی قرار گرفت. ایا صوفیه سال های سال در قلب شهر می درخشید و هر بار در طی دوره ای طولانی پذیرای مراسم و آداب روحانی متفاوتی بود. نزدیک هزار سال مسیحیان در این ساختمان عبادت می کردند و سپس این مسلمانان بودند که پای‌شان به ایا صوفیه باز شد و در آن مشغول راز و نیاز شدند. 

با همه این ها، گرچه مدت زیادی از زمان ساخت این بنا می گذرد؛ اما امروزه نه تنها از شکوهش کاسته نشده است، بلکه ایا صوفیه چونان نگینی در دل استانبول خودنمایی می کند. کافیست از درهای ایا صوفیه عبور کنید تا متوجه شوید چه ترکیبی از ابهت و زیبایی در برابر شما نقش می بندد. ساختمانی با دیوارهای بلند، موزاییک های بی نظیر و کاشی کاری های منحصر به فرد در انتظار شماست.

با کارناوال به ایا صوفیه بیایید...

ایا صوفیه استانبول | Photo by : ÖZGÜR ZEYHAN
Photo by : ÖZGÜR ZEYHAN

چرا ایا صوفیه استانبول؟


  • محبوب ترین و پربازدیدترین جاذبه استانبول است.
  • یکی از باشکوه ترین آثار به جا مانده از امپراتوری بیزانس است. 
  • ایا صوفیه به مدت هزار سال بزرگترین کلیسای جهان بود.
  • با بازدید از این ساختمان، شکوه معماری و تاریخ را لمس می کنید.
  • دسترسی به این ایا صوفیه بسیار ساده است.
ایا صوفیه استانبول | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown
ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

آشنایی با ایا صوفیه استانبول | Hagia Sophia

بی شک یکی از باشکوه ترین و البته زیباترین سازه های تاریخی استانبول، ایا صوفیه است که درست در مرکز شهر دلبری می کند. هنگامی که به سراغ ایا صوفیه می روید، بیش از همه گنبد منحصر به فردش توجه شما را جلب می کند و سپس ۴ مناره در اطراف، نگاه‌تان را به سوی خود می خواند. ایا صوفیه که در ابتدا به عنوان کلیسا ساخته شد، نخست با نام کلیسای اعظم شناخته می شد. دلیل این نامگذاری ابعاد بزرگ ایا صوفیه به نسبت دیگر کلیساهای شهر بود. کلیسای اعظم که درست در کنار کاخ اعظم کنستانتین قرار داشت، یکی از کلیدی ترین کلیساهای امپراتوری روم به شمار می رفت و میزبان تاجگذاری های بسیاری بود. سنگ بنای کلیسای ایا صوفیه نخستین بار در سال 360 میلادی گذاشته شد؛ اما چیزی که آن زمان کلیسا خوانده می شد با شکل امروزی ایا صوفیه تفاوت های بسیاری داشت. در واقع ایا صوفیه کلیسایی است که سه بار در همین نقطه از نو ساخته شد و هربار شکل بسیار متفاوتی پیدا کرد. این کلیسا، ظاهر کنونی خود را مدیون امپراتور بزرگ بیزانس، ژوستینین یکم (Justinian I) است. ژوستینین در سال 532 دستور داد تا ظاهر باشکوهی برای ایا صوفیه مهیا کنند. به این ترتیب معماران رومی دست به کار شدند و با ترکیبی از مرمر سفید، کاشی های خارق العاده، موزاییک های زیبا و خلاقیتی بی بدیل، کلیسای ایا صوفیه را بنا کردند. این کلیسا به مدت هزار سال به صورت فعالی مورد توجه بود و در همان زمان، عنوان بزرگترین کلیسای جهان را در دست داشت. البته با روی کار آمدن عثمانی ها، داستان ایا صوفیه شکل دیگری به خودش گرفت. 

 در سال ۱۴۵۳، زمانی که محمد فاتح، سلطان مسلمان و عثمانی، استانبول را فتح کرد، ایا صوفیه به مسجد بدل شد و تا قرن بیستم کاربری خود را حفظ کرد. چیزی نگذشت که مسجد ایا صوفیه به مرکزی برای تجمع مسلمانان تبدیل شد و روزانه بسیاری برای ادای نماز و شرکت در فعالیت های مذهبی به این مسجد می رفتند. به تدریج مناره ها، محراب، منبر، جایگاه موذن، حوزه علمیه و دیگر نمادهای مسلمانانه به این ساختمان اضافه شدند و ایا صوفیه بیشتر به مساجد عثمانی شبیه شد. البته ایا صوفیه برای همیشه مسجد نماند و پس از روی کار آمدن جمهوری ترکیه، آتاتورک، رییس جمهور وقت در سال ۱۹۳۵ این ساختمان را به عنوان یکی از موزه های شهر افتتاح کرد. به این ترتیب امروزه اگر به سراغ ایا صوفیه بروید، می توانید همزمان نمادهای کلیسا و مسجد را ببینید و از مجموعه موزه آن بازدید کنید. بد نیست بدانید ایا صوفیه در سال 1985 میلادی در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. 

اگر کنجکاوید تا ببینید درون ایا صوفیه به چه شکل است و یا این ساختمان زیبا در طی بیش از هزار سال چه داستان هایی را پشت سرگذاشته، همراه کارناوال باشید تا در زمان سفر کنیم و گوشه گوشه آن را از نزدیک ببینیم.

ویدیویی هوایی و جذاب از ایا صوفیه ببینید:

تاریخچه ایا صوفیه | از کلیسای کاخ اعظم تا تولد کلیسای سوم

ایا صوفیه یکی از شگفتی های جهان باستان است که شکل و شمایلی بیزانسی دارد و تا امروز نه تنها همچنان پابرجاست و خم به ابرو نیاورده، بلکه کم از گذشته ندارد و شکوه خود را حفظ کرده است. این ساختمان با قدمت 1500 ساله اش، جایگاه مهمی در میان ساختمان های تاریخی دنیا دارد و در زیبایی، معماری، وسعت، اندازه و کاربری چشمگیر است. همان طور که اشاره کردیم، این ساختمان در مجموع سه بار به طور کامل ساخته شد و هر بار قیافه ای متفاوت یافت در ادامه ایا صوفیه را در گذر زمان جستجو می کنیم. 

به سال 337 میلادی و خیابان های قسطنطنیه (کنستانتین) (1) پا می گذاریم. از کنار ارابه های رومی و قایق های جنگی بندرگاه می گذریم و رفت و آمد مردم و سربازهای بیزانسی توجهمان را جلب می کند. به دنبال جمعیت راه می افتیم و چیزی نمی گذرد که به مرکز شهر می رسیم. در میان خانه های کوچک قسطنطنیه، ساختمانی گنبدی و بزرگ به چشم می خورد. داستان این سازه متفاوت از آن جا آغاز شد که کنستانتین دوم (Constantius II) امپراتور روم شرقی، در این سال تصمیم به احداث کلیسایی متفاوت گرفت. برای ساخت آن، مکانی را درست در کنار کاخ اعظم امپراتور در نظر گرفتند و به این ترتیب نام کلیسای اعظم را رویش گذاشتند. این کلیسا از چوب و دیوارهای بلند ساخته شده بود که البته عمر بلندی نداشت و در طی یک حادثه از دست رفت. قضیه از آن قرار بود که در سال 404 میلادی اختلافی میان ملکه ادوکسیا همسر امپراتور وقت و اسقف اعظم قسطنطنیه پیش آمد و در نتیجه آن اسقف تبعید شد. به این ترتیب شورشی عمومی رخ داد و در طی درگیری ها و آتش سوزی هایی که به وقوع پیوست، کلیسای اعظم آسیبی جدی دید و بقایای آن تعمیر نشد. با این وجود شاید جالب باشد بدانید که پرتره موزاییکی اسقف از آن زمان باقی مانده که در بخش شمالی ایا صوفیه به چشم می خورد. همچنین تعدادی آجر با نام امپراتور آرکادیوس در انبار موزه یافت شد که پیش بینی می شود مربوط به این زمان باشد.

دومین باری که ساختمان ایا صوفیه ساخته شد، مربوط به زمان امپراتوری تئودئوس دوم (Theodosius II) و سال 405 میلادی است. در این زمان ایا صوفیه را با 5 محراب و یک ورودی باشکوه و بسیار بزرگ بنا کردند که با سقفی چوبی پوشیده شده بود. بقایِ این ساختمان هم دیری نپایید و در طی شورش مشهور نیکا (2) در زمان ژوستینین یکم، یعنی سال 532 میلادی بار دیگر کلیسا نابود شد. بد نیست بدانید ام ام شیندر، از موسسه باستان شناسی آلمان در استانبول مسوولیت کاوش در ایا صوفیه را به عهده داشت و توانست بقایایی از کلیسای دوم را کشف کند. او درست 2 متر زیر طبقه همکف ایا صوفیه توانست پله های ورودی کلیسا، پایه های ستون و قطعاتی تزیین شده از ورودی را پیدا کند. جالب آن که قطعاتی از ورودی ساختمان دوم ایا صوفیه را امروزه می توان در باغ غربی دید. 

در نهایت سومین ساختمان و کلیسای کنونی ایا صوفیه در همان دوران امپراتوری ژوستینین یکم ساخته شد. امپراتور روم طراحی و معماری کلیسای جدید را به عهده ایزیدوروس (Isidoros) و آنتمیوس (Anthemios) گذاشت. هر دوی این افراد در زمان خود اشخاص مشهور و کاردرستی ارزیابی می شدند؛ ایزیدوروس دانشمند و ریاضی دان و آنتیمیوس مهندس و معماری قابل بود. ساخت کلیسا در تاریخ 23 فوریه 532 میلادی آغاز شد و 5 سال بعد به پایان رسید و در تاریخ 27 دسامبر 537 میلادی، درهای ایا صوفیه برای برگزاری مراسم مذهبی به روی مردم گشوده شد. گفته می شود در این روز امپراتور ژوستینین اول با گفتن جملاتی چون: «خدایا تو را شاکرم که فرصت ساخت چنین مکان مقدسی را به من عطا کردی» وارد کلیسا شد. گویند ژوستینین در ادامه با خوشحالی اعلام کرد: «سلیمان، تو را شکست دادم.» منظور این امپراتور، معبدی به نام سلیمان در سرزمین اورشلیم بود که بسیار مورد توجه قرار داشت. 

از آن پس دوران طلایی ایا صوفیه شروع شد، چرا که این ساختمان با عنوان کلیسای امپراتوری روم شرقی شناخته می شد و از آن برای برگزاری محل تاجگذاری امپراتوران استفاده می کردند. بد نیست بدانید نام ایا صوفیه در همین زمان به کلیسا اعطا شد و در لغت به معنای «خرد مقدس» است. 

اگر مایلید تا نمونه ای از کاربرد سلطنتی ایا صوفیه را از نزدیک ببینید، کافیست به بخش سمت راست صلا (نیایشگاه درون کلیسا) بروید. به زودی طرحی دایره ای و پوشیده از سنگ های رنگین خواهید دید. این نقطه درست همان جایی است که امپراتورهای روم شرقی در 1500 سال پیش در هنگام تاج گذاری روی آن می ایستادند! 

پاورقی


1- قسطنطنیه و کنستانتین، هر دو نام های تاریخی شهر استانبول هستند. توجه داشته باشید که قسطنطنیه خود کلمه معرب شده کنستانتین است که پس از ورود عثمانی ها به این شهر رایج شد. 

2- شورش نیکا (Nika riots) ویران کننده ترین شورشی بود که شهر استانبول از دیرباز تا کنون به خود دیده است. در طی این آشوب نزدیک نیمی از قسطنطنیه سوخت و ده ها هزار نفر از مردم جان باختند. 

ایا صوفیه در طی امپراتوری عثمانی | از کلیسا تا مسجد

جنگ های صلیبی در طی سال های 1204 تا 1261 میلادی، مقدمه ای بر آغاز فصل جدیدی برای ایا صوفیه شدند. در طی این جنگ ها استانبول به دست مردم ایتالی (مردم ساکن ایتالیای مرکزی و باستانی) و لاتین ها افتاد و به این ترتیب بخش زیادی از اماکن مهم شهر از جمله ایا صوفیه تخریب شدند. سال ها طول کشید تا روم شرقی در سال 1261 میلادی توانست تسلط بر استانبول را بازیابد و ایا صوفیه در این زمان، در وضعیت چندان خوشایندی قرار نداشت.

البته زمان حکومت روم شرقی بر استانبول به انتها رسیده بود و دیگر فرمانروایان این حکومت فرصت نکردند تا به سر و وضع ایا صوفیه رسیدگی کنند. در نهایت در سال 1453 میلادی بود که سلطان محمد دوم توانست استانبول را فتح کرده و آن را تحت سلطه خود درآورد. پس از آن که سلطان محمد دوم و همراهانش وارد شهر شدند، به سرعت توجه‌شان به کلیسای ایا صوفیه جلب شد. سلطان محمد دوم که مسلمان بود، با دیدن ایا صوفیه اصرار داشت تا کاربری آن را تغییر دهد و آن را به مسجد بدل کند. گویند یکی از علمایی که از همراهان وی بود، درجا از منبر ایا صوفیه بالا رفت و مشغول خواندن شهادتین شد، به این ترتیب تغییر کاربری ایا صوفیه آغازی رسمی به خود گرفت. پس از مدت کوتاهی، به دستور سلطان محمد که حالا فاتح لقب گرفته بود، ایا صوفیه مورد بازسازی قرار گرفت. در نتیجه ساختمان کلیسا تحکیم شد و به خوبی مورد توجه قرار گرفت. البته این تنها بخشی از تغییرات بود؛ از آن جا که ایا صوفیه دیگر به عنوان مسجد شهر شناخته می شد، به زودی 4 مناره به مجموعه اضافه شد که مسوولیت طراحی و ساختش را معمار سنان (Sinan) به عهده داشت. همچنین ستون هایی درون مجموعه ساختند تا ایا صوفیه را در برابر زلزله ها مقاوم سازند. 

از دیگر بخش هایی که در طی حکومت سلطان محمد فاتح به ایا صوفیه اضافه شد، می توان به مدرسه قرآنی یا مکتب خانه اشاره کرد. البته بعدها در قرن هفدهم این بخش تخریب و ساختمان جدیدی برای مدرسه ساخته شد. بد نیست بدانید که در طی کاوش های سال 1982 میلادی، بقایایی از مدرسه اول کشف شد. 

مدرسه تنها بخشی نبود که فرمانروایان عثمانی به ایا صوفیه اضافه کردند. با تبدیل ایا صوفیه به مسجد، طبیعی بود که بخش هایی چون محراب، منبر، ضریح و جایگاه موذن نیز ساخته شوند. 

در طی سلطنت سلطان مجید، بین سال های 1847 تا 1849 میلادی، بازسازی های جدید و گسترده ای در مجموعه ایا صوفیه انجام شد. این بازسازی ها بر عهده برادران معمار و سوئیسی-ایتالیایی فساتی (Fossati brothers) گذاشته شده بود. در این دوره، معماران خارجی اتاق مخصوص عبادت سلاطین عثمانی را که در بخش شمالی ایا صوفیه قرار داشت، تخریب کردند و در مقابل یک اتاق در سمت چپ محراب ساختند. از دیگر کارهای دیگری که زیر نظر این دو برادر انجام شد، تحکیم گنبد، مستقیم ساختن ستون ها و افزودن تزیینات جدید به هر دو بخش داخلی و خارجی ایا صوفیه بود. 

یکی از مهم ترین اتفاقاتی که در دوره عثمانی رخ داد، ساخت مسجدی بسیار بزرگ و باشکوه درست در مقابل ایا صوفیه بود. حکومت عثمانی که از زمان فتح استانبول، از ایا صوفیه به عنوان مسجد جامع شهر استفاده می کردند، تا به حال هیچ مسجد مستقل و باشکوهی برای خود نداشتند. سلطان احمد، سلطان جوانی که در قرن هفدهم میلادی قدرت امپراتوری خویش را در خطر فرض می کرد، تصمیم گرفت برای نشان دادن صلابت امپراتوری عثمانی، مسجدی منحصر به فرد بسازد. به این ترتیب مسجد سلطان احمد در برابر ایا صوفیه ساخته شد تا شکوه خود را به رخ ساختمان قدیمی بکشد. پس از آن نیز، مسجد جدید به مسجد جامع استانبول بدل شد؛ اما با این حال چیزی از جذابیت و اعتبار ایا صوفیه کم نشد و توجه ها به این ساختمان تاریخی همچنان ادامه داشت. 

ورود به صفحه اختصاصی مسجد سلطان احمد

تاریخچه ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

ایا صوفیه در دوره معاصر | گشایش موزه

با تضعیف امپراتوری عثمانی و سپس به روی کار آمدن جمهوری، باز هم وضعیت متفاوتی برای ایا صوفیه رقم زده شد. مصطفی کمال آتاتورک، بنیان گذار جمهوری ترکیه و نخستین رییس جمهور این کشور در سال 1935 دستور داد تا ایا صوفیه به موزه بدل شود و از تاریخ 1 فوریه همان سال، درهای مجموعه به روی تمام گردشگران ترک و خارجی گشوده شد. 

از جمله کارهایی که برای آماده سازی ایا صوفیه برای بازدید گردشگران انجام دادند، خروج فرش ها از ساختمان بود. پس از شستشو و تمیزکاری ساختمان، تزیینات مرمرین کف ایا صوفیه بعد از مدت ها پدیدار شد. با این حال ایا صوفیه حال چندان خوشی نداشت و در بسیاری از بخش ها احتیاح به مرمتی جدی دیده می شد. به طور مثال سقف مسی ساختمان ترک خورده بود و در هنگام بارش باران، آب به روی موزاییک ها، کاشی ها و تزیینات داخلی چکه می کرد. در همین اوضاع و احوال، افزایش سطح آب زیرزمینی زیر ساختمان نیز سبب شد تا رطوبت از کف به داخل ساختمان نفوذ پیدا کند و وضعیت ناپایداری در سنگ ها و نقاشی های ایا صوفیه ایجاد شود. تمام این شرایط در کنار هم باعث شد تا ایا صوفیه در طی سال های 1997 تا 2002 میلادی، از سوی موسسه بین المللی «صندوق جهانی آثار تاریخی» (World Monuments Fund) بودجه های بازسازی دریافت کند. در طی این رویدادها ابتدا نوسازی بخش خارجی گنبد و سپس بخش داخلی آن در برنامه قرار گرفت. در نهایت پروژه موسسه صندوق جهانی آثار تاریخی در سال 2006 به پایان رسید؛ اما ایا صوفیه هنوز هم نیازمند به بازسازی هایی در دیگر بخش های خود بود و نوسازی ها همچنان ادامه یافت.

بد نیست بدانید پس از تبدیل ایا صوفیه به موزه، به تدریج این ساختمان زیبا مورد توجه قرار گرفت، به گونه ای که به پربازدیدترین موزه کشور ترکیه بدل شد و سالانه نزدیک 4 میلیون نفر بازدیدکننده داشت. 

موزه ایا صوفیه | Photo by : holafz
Photo by : holafz

طراحی و ساخت ایا صوفیه

برای ساخت کلیسای کنونی ایا صوفیه، معماران یونانی 3 طرح سنتی کلیسا را با هم ترکیب کرده و برای ساخت گنبدی مرکزی نقشه ریختند. در نقشه ایا صوفیه یک محراب و دو محوطه ورودی داخلی و خارجی به چشم می خورد. طول کلیسا از محراب تا محوطه ورودی خارجی 100 متر بود و ساختمان عرضی برابر با 69.5 متر داشت. همان طور که گفته شد در مرکز ساختمان گنبدی وجود دارد که ارتفاع آن را 55.60 متر ارزیابی می کنند. با بررسی ابعاد گنبد ایا صوفیه می توان متوجه شد که با یک دایره طرف نیستیم؛ چرا که شعاع این گنبد در بخش شمالی جنوبی 31.87 متر و در بخش شرقی غربی 30.86 متر است. 

نکته جالبی که درباره ساخت ایا صوفیه وجود دارد آن است که ژوستینین یکم، دستور داد برای ساخت هر چه با شکوه تر کلیسا، هر کس در حد توان خود، اشیا و قطعه های ساختمانی در دسترسش را برای ساخت کلیسا تحویل دهد. به این ترتیب ستون ها و بخش های مرمرینی در ایا صوفیه وجود دارد که در واقع راهی طولانی را از شهرهای باستانیِ اطراف آناتولی و سوریه پیموده اند تا به قسطنطنیه برسند. از جمله شهرهایی که مصالح آن ها در ساخت ایا صوفیه به کار رفته می توان به شهر مشهور افسوس (در نزدیکی شهر سلجوک امروزی)، آسپندوس (در استان آنتالیای کنونی)، بعلبک (در کشور لبنان) و طرسوس (در استان مرسین ترکیه) اشاره کرد. آن چه که از افسوس در ایا صوفیه جای گرفت، ستون های مرمرین معبد آرتمیس بودند که در شبستان به کار گرفته شدند. همچنین 8 ستونی که برای حفظ گنبد کلیسا به کار رفتند، ره آوردی از مصر بودند. در مجموع 104 ستون در ساختمان ایا صوفیه وجود دارد که 40 تا از آن ها در طبقه همکف و باقی در طبقه اول مجموعه هستند. 

سنگ های مرمر از جزیره مرمره، سنگ سماق سبز از جزیره وابیه یونان، مرمر صورتی از شهر افیون قره‌حصار ترکیه و مرمر زرد نیز از شمال آفریقا راهی ایا صوفیه شدند. وقتی به دیوارهای داخلی ایا صوفیه نگاه می کنیم، می بینیم برای تزیین از بلوک های مرمر دو بخشی استفاده شده است. قدری که فاصله بگیریم خواهیم دید هر یک از این بلوک ها در کنار هم، شکلی هندسی و متقارن می سازند. به غیر از این دیوار مرمرین، باقی دیوارهای ایا صوفیه با موزاییک های جذاب آراسته شده اند. چیزی که این موزاییک ها را منحصر به فرد می سازد، وجود طلا، نقره، شیشه، سفال و سنگ های رنگین است که در مجموع جلوه ای بسیار چشمگیر ایجاد کرده اند.

اگر وقتی بگذارید و نزدیک موزاییک های زیبای ایا صوفیه شوید، می بینید بر روی آن ها نقوشی گیاهی و هندسی به چشم می خورد که یادگاری از قرن ششم میلادی هستند. اگر به موزاییک های سقف دقت کنید، تصاویر پرتره ای از اشخاص مذهبی و مهم تاریخی را خواهید دید. این آثار در طی قرن هفتم و هشتم میلادی وارد تزیینات ایا صوفیه شدند. 

مجموعه های موزاییکی ایا صوفیه

در نخستین لحظاتی که به درون ایا صوفیه پا می گذارید، با موزاییک های زیبایی رو به رو خواهید شد که تصاویر و پرتره های مختلفی را بر روی سقف و دیوارهای ساختمان تشکیل داده اند. این موزاییک ها از جمله بخش های جذاب و شاخص ایا صوفیه محسوب می شوند که درون ساختمان و هر یک در نقطه ای قرار دارند. در این جا به طور جداگانه به هر تصویر و مشخصات آن می پردازیم و در ادامه به معرفی سایر بخش های داخل ایا صوفیه خواهیم پرداخت. 

مسیح و لئوی ششم | VI. Leon Mosaic

یکی از خاص ترین موزاییک های ایا صوفیه مربوط به پرتره غمگین مسیح و لئوی ششم است که قدمتش به قرن دهم میلادی بر می گردد. در این تصویر مسیح مغموم را می بینید که بر تخت تکیه زده، دست خود را بالا گرفته و کتاب انجیل را در دست چپ نگاه داشته است. اگر با هنر و معماری بیزانس آشنایی داشته باشید و یا پیش از این هم از بناهای بیزانسی بازدید کرده باشید، با این تصویر ناآشنا نیستید. در واقع به این شکل خاص از به تصویر کشیدن مسیح (حالت دست راست و چپ و صورت مغموم) پانکراتور می گویند. پانکراتورها یکی از رایج ترین تصاویر مذهبی در کلیساهای ارتدکس و هنر بیزانس هستند. در ایا صوفیه چند پانکراتور وجود دارد که این نمونه درست بر بالای ورودی اصلی شبستان نقش بسته است. 

در کنار این تصویر، لئوی ششم، امپراتور بیزانسی را می بینید که در کنار تخت به پای مسیح افتاده و از او طلب آمرزش دارد. اگر به دست مسیح دقت کنید، بر روی کتاب انجلیش عبارات «رحمت خدا با تو... من نور الهی هستم» را می بینید. علاوه بر این ها، دو دایره در سمت چپ و راست مسیح وجود دارد که دایره راست جبرئیل و دایره چپ شمایل مریم مقدس را به تصویر کشیده است. 

مسیح و لئوی ششم | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک سونو | Sunu Mosaic

با ورود به شبستان ایا صوفیه و گذر از در، بر بالای در سالن جنوبی ساختمان، یکی از برجسته ترین موزاییک های مجموعه را با نام سونو می توانید ببینید. جالب آن که این مجموعه را براداران فساتی در طی بازسازی های قرن نوزدهم کشف کردند. در مجموعه سونو، پیش از همه مریم مقدس را می بینید که به روی تختی بدون تکیه گاه نشسته و مسیح را روی پایش نگه داشته است. در دو طرف سر حضرت مریم دو کلمه THEOU و METER به چشم می خورد که نشان دهنده عبارت «حامل خدا» هستند. در اطراف مریم مقدس دو مرد می بینید که فرد سمت چپی کنستانتین، امپراتور مشهور رومی است که در دستش ماکتی از شهر استانبول را دارد. در سمت راست کنستانتین عباراتی به یونانی و در حروف آبی دیده می شود که به صورت عمودی نوشته شده اند: «کنستانتین از جمله افراد مقدس است»

در سمت راست مریم مقدس، دیگر امپراتور بیزانس، ژوستینین یکم قرار دارد که ماکتی از ایا صوفیه را در دست دارد. در کنار این امپراتور نیز عباراتی آبی رنگ وجود دارد که ژوستینین یکم را معرفی کرده و از او با عنوان امپراتور مشهور یاد کرده است.

وجود ماکت های استانبول و ایا صوفیه در دست کنستانتین و ژوستینین، نشان از آن دارند که این شهر و کلیسا تحت حفاظت معنوی مریم مقدس و مسیح قرار دارند. مجموعه موزاییکی قدمتی 1100 ساله دارد و متعلق به قرن دهم میلادی است.

موزاییک سونو | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک های محراب کلیسای ایا صوفیه | Apse Mosaic

برای آن که محراب کلیسای ایا صوفیه را پیدا کنید، کافیست پس از عبور از در ورودی، راه مستقیم را پیش بگیرید. در واقع محراب مسجد و کلیسای ایا صوفیه هر دو در یک نقطه قرار دارند و بنابراین پیدا کردن‌شان کار چندان دشواری نیست. با ارتفاعی 50 متری بر بالای محراب مسجد، نیم گنبدی خواهید دید که درست در میان آن شمایل موزاییکی حضرت مریم و مسیح به چشم می خورد. موزاییک های محراب یکی از ارزشمندترین بخش های ایا صوفیه محسوب می شوند، چرا که از نخستین ها هستند و قدمت شان به قرن نهم میلادی بر می گردد. 

دو فرشته محراب | Two Angels on the Apses

در گوشه سمت راست طاق محراب، شمایلی از جبرئیل به چشم می خورد. سال های قبل در گوشه سمت چپ نیز تصویری موزاییکی از میکائیل قرار داشت؛ اما امروزه تنها بال و بخشی از پای او باقی مانده است. موزاییک های دو فرشته محراب متعلق به نیمه دوم قرن نهم میلادی هستند. 

دو فرشته | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

تصاویر فرشته های گنبد | Dome Angel Figures

بر روی چهار گوشه پایینی گنبد، تصویر 4 فرشته با یک سر و 6 بال خودنمایی می کند که به اعتقاد بسیاری نشان دهنده سرافیم (Seraphim) هستند. بد نیست بدانید سرافیم، به اعتقاد مسیحیان نام گروهی از فرشته های محافظ تاج و تخت خدا در بهشت هستند. وقتی به این فرشته ها دقت کنید، متوجه خواهید فرشته های سمت راست موزاییکی هستند؛ اما فرشته های سمت چپ موزاییک ندارند و تصاویر آن ها را با نقاشی دیواری تکمیل کرده اند. در واقع این دو در زمان حکومت روم شرقی از بین رفتند و بعدها به این شکل بازسازی شدند. 

در زمان حکمرانی عثمانی ها، صورت این فرشته ها را با ستاره های فلزی و ریزی پوشانده بودند که بعدها و در زمان بازسازی کلیسا، این اشکال از روی موزاییک ها حذف شدند.

موزاییک های اسقف بر بالای ورودی | Patriarch Mosaics on the Tympanum

در بخش غربی ورودی ایا صوفیه، تصاویری از اسقف های اعظم کلیسا در دوران های مختلف به چشم می خورد. این تصاویر که هر یک بر بالای طاقچه ای قرار داشتند، امروزه تنها بر بالای طاقچه های اول، چهارم و ششم دیده می شوند. در واقع باقی موزاییک های قدیمی در طی زمان از دست رفته اند. گرچه قدمت دقیق موزاییک های اسقف مشخص نیست؛ اما گمان می رود که متعلق به قرن 9 و 10 میلادی هستند. 

ترکیب دسیسی | Deisis Composition

بر روی دیوار غربی ایا صوفیه می توانید موزاییک های «ترکیب دسیسی» را ببینید. در این ترکیب که از دوره رنسانس روم شرقی به جا مانده است، یکی دیگر از پانکراتورهای مجموعه را می بینید. در میان ترکیب، شمایل مغموم مسیح به چشم می خورد، در سمت راست حضرت یحیی و در سمت چپ نیز مریم مقدس به تصویر کشده شده اند. ترکیب دسیسی در واقع خیرخواهی مریم و یحیی از مسیح را رویات می کند؛ این دو بزرگوار شفاعت مردم در روز قیامت را می خواهند.

از جمله ویژگی هایی که ترکیب دسیسی را از سایرین متفاوت می کند آن است که این موزاییک ها یکی از بهترین نمونه های نقاشی باستانی در هنر روم شرقی محسوب می شوند. درباره قدمت موزاییک های این ترکیب بحث و نظر بسیار است؛ اما محتمل ترین فرضیه آن است که متعلق به قرن سیزدهم میلادی هستند. 

ترکیب دسیسی | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک های کمننوس | Komnenos Mosaic

این مجموعه از آن رو کمننوس نام گرفته که سه عضو از خانواده کمننوس، از خانواده های اشرافی روم شرقی را نشان می دهد. در میان موزاییک ها مریم مقدس را می بینید که حضرت مسیح را در آغوش گرفته است و ژان دوم، امپراتور بیزانسی، همسرش ارنی و پسر کوچک‌شان دیده می شود. در اطراف سر ژان دوم نوشته های قرمز رنگی به چشم می خورد که به امپراتور بودن ژان دوم و تولدش در خانواده سلطنتی کمننوس اشاره دارد. 

در سمت چپ حضرت مریم، ملکه ارنی قرار دارد که نوشته هایی نیز در اطراف سرش به چشم می خورد. این نوشته ها حاکی از آن هستند که ملکه ارنی در خانواده ای سلطنتی و مجارستانی به دنیا آمده بود. جزییات ملکه ارنی در این موزاییک تاریخی قابل توجه است، به طوری که می توان پوست سفید رنگ، چشمان رنگی، گونه های قرمز و موهای بافته اش را تشخیص داد. 

در دیوار موزاییکی و مجاور، پسر این خانواده سلطنتی یعنی الکسیوس دوم دیده می شود. جالب است بدانید الکسیوس دوم در سال 1222 میلادی در تاج و تخت پدرش شریک شد؛ اما هیچ گاه بر تخت امپراتوری تکیه نزد، چرا که در جوانی و بر اثر بیماری از دنیا رفت. هنگامی که به پرتره این پسر در مجموعه موزاییکی نگاه کنید، وضعیت نزار چهره الکسیوس به همین داستان اشاره دارد. 

چیزی که باعث شد چهره این خانواده در میان مجموعه های موزاییکی ایا صوفیه جای بگیرد، کمک مالی امپراتور ژان دوم برای نوسازی این کلیسا بود.

موزاییک های کمننوس | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک امپراتریس زوئه | Zoe Mosaic

گرچه این مجموعه را با نام امپراتریس زوئه می شناسند؛ اما در واقع با پرتره ای موزاییکی از کنستانتین نهم و همسرش طرف هستیم. این مجموعه نیز میزبان پانکراتور دیگری از مسیح است و زوئه و کنستانتین نیز در دو طرف مسیح قرار دارند. در اطراف این دو نیز عباراتی در وصف مرتبه آن ها در امپراتوری و علاقه شان به مسیح چیزهایی نوشته شده است. موزاییک امپراتریس زوئه و کنستانتین نهم نیز به جهت حمایت مالی این زوج برای بازسازی ایا صوفیه در این ساختمان جای گرفت. 

موزاییک امپراتریس زوئه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک امپراتور الکساندر | Emperor Alexander Mosaic

الکساندر، یکی دیگر از امپراتوران روم شرقی در قرن نهم میلادی بود که پرتره اش در بخش جنوب شرقی ایا صوفیه قرار دارد. برای پیدا کردن این پرتره موزاییک باید قدری تلاش کنید، چرا که بر خلاف دیگر مجموعه ها نه تنها در تیررس قرار نگرفته بلکه در نقطه کور ساختمان است. در واقع انتخاب این مکان بی دلیل نبوده است، چرا که الکساندر یکی از ضعیف ترین امپراتوران روم شرقی بود که تاج و تخت خود را با برادرش شریک شد و تنها وقتی که جانشین دیگری وجود نداشت، به ناچار عنوان امپراتوری را پذیرفت. در دوره او همچنین جنگ روم شرقی با بلغارها از سر گرفته شد. البته دور از دسترس بودن این مجموعه باعث شده تا از گزند روزگار در امان بماند و شما بتوانید یکی از سالم ترین موزاییک های قدیمی ایا صوفیه را تماشا کنید. 

موزاییک امپراتور الکساندر | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک اتاق های کشیشان | Mosaics in the Priest Rooms

اتاق کشیشان یکی از بخش های ایا صوفیه است که در خود مجموعه های موزاییکی سالم و جذابی دارد. اگر بتوانید وارد این بخش شوید، شانس آن را دارید تا تصاویری از حضرت مسیح و مریم مقدس را در بخش بالایی در ببینید که به خوبی سالم و دست نخورده باقی مانده اند. البته موزاییک های حضرت یحیی در این بخش کاملا تخریب شده است. تزیینات اتاق کشیشان تنها در موزاییک هایش خلاصه نمی شود و انشعبات پیچیده و وسیعی از حلقه ها در اطراف در ورودی وجود دارد که متعلق به قرن ششم میلادی است. 

اتاق کشیشان در گذشته میزبان پرتره های موزاییک دیگری از افرادی چون زکریا، هلنا (مادر کنستانتین اول) و ... بوده که امروزه اثر چندانی از آن ها باقی نمانده است.

متاسفانه نمی توانید این شمایل موزاییکی را از نزدیک ببینید، چرا که امروزه از اتاق کشیشان برای نگهداری دیگر تصاویر و مقاله های کلیسا استفاده می شود. 

موزاییک اتاق های کشیشان | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

موزاییک امضای سلطان عبدالمجید | Mosaic Signature of Sultan Abdülmecid

در قرن نوزدهم میلادی زمانی که برادران فساتی به دستور سلطان عبدالمجید مشغول نوسازی و بازسازی ایا صوفیه بودند، در انتها نیز طغرایی موزاییکی و طلایی در دیوار سمت راست ورودی اصلی ساختند. طغرا، نوعی خوش نویسی خاص و پیچیده است که سلاطین و پادشاهان از آن به عنوان مهر و امضا استفاده می کردند. نوشته های میانی این طغرای موزاییکی، سبز رنگ بوده و زمینه طلایی آن با حاشیه ای آبی رنگ احاطه شده است. نکته جالب توجه طغرای موزاییکی، ریشه ترکیبی آن است؛ به این معنا که طرحش نمادی از دوره عثمانی و مصالح به کار رفته شده نشانی از امپراتوری روم شرقی دارد. 

موزاییک طغرا | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

بخش های مختلف ایا صوفیه

همان طور که در تاریخچه پرماجرای ایا صوفیه متوجه شدیم، این ساختمان سال ها کلیسا بوده و سپس با ورود مسلمانان به استانبول، به مسجد تغییر کاربری می دهد. به همین دلیل است که وقتی در بخش های مختلف این ساختمان مقدس گردش می کنید، می توانید همزمان نشانه های کلیسا و مسجد را در آن پیدا کنید. در ادامه با تمام بخش های داخلی و خارجی ایا صوفیه آشنا می شویم.

1- گنبد ایا صوفیه

تفاوت بارز و چشمگیر معماری ایا صوفیه با دیگر کلیساها، وسعت، اندازه بسیار بزرگ و البته گنبد مرتفع و قابل توجهش است. ارتفاع این گنبد از طبقه همکف تا بالاترین نقطه، برابر با 55.60 و شعاع آن در بخش شمالی جنوبی 31.87 متر و در بخش شرقی غربی 30.86 متر است. با این حساب می توان متوجه شد که گنبد مرکزی ایا صوفیه دایره ای 60 متری را درون سقف به خودش اختصاص می دهد! 

معماران در ساخت گنبد ایا صوفیه از مرمر، سنگ و آجرهای به خصوصی استفاده کردند که نه تنها سبک اند، بلکه مقاومت بسیار زیادی دارند. بد نیست بدانید خاک این آجرها از جزیره رودس در یونان تهیه شده اند. 

گنبد ایا صوفیه پس از تکمیل ساخت در سال 537 میلادی به شکل یکپارچه، فشرده و سنگین بود. همه این ویژگی های سازه باعث شد که تنها در کمتر از 20 سال، دو بار بر اثر زلزله آسیب ببیند. این آسیب ها نیز به نوبه خود در تاریخ 7 می 558 میلادی باعث شدند تا بخش شرقی گنبد کاملا فرو بریزد. برای بازسازی گنبد ایا صوفیه، برادرزاده جوان و هم نام ایزیدوروس دست به کار شد. این معمار جوان برای حل مشکل، تدابیر جالبی اندیشید. او یک سیستم محافظت کننده برای گنبد تعبیه کرد که در طی آن سیم هایی خارجی بر روی آجرها کشیده می شد و همچنین 40 پنجره در دورتا دور گنبد افزود؛ اما مهم ترین تغییری که ایزیدوروس جوان ایجاد کرد، افزایش طول یا ارتفاع گنبد به اندازه 7 متر بود. به این ترتیب گنبد ایا صوفیه نه تنها کوچک تر که سبک تر هم شد.

گنبد ایا صوفیه اما هزار سالِ پر فراز و نشیب را در پی داشت. در قرن نهم میلادی، از یک آتش سوزی و زلزله جان سالم به در برد؛ اما در اثر زلزله سال 989 میلادی آسیب دید و بلافاصله ترمیم شد. اما زلزله که دست بردار نبود، در سال های دیگری چون 1343 و 1344 میلادی نیز گنبد و بخشی از قوس آن را تخریب کرد. البته امپراتوران روم شرقی نسبت به ایا صوفیه بی توجه نبودند و هر بار برای بازسازی سازه اقدام می کردند. 

گنبد ایا صوفیه در نخستین روزهای تغییر حکومت و ورود عثمانی ها، وضعیت خوبی را پشت سر گذاشت و بارها بازسازی شد. مهم ترین نوسازی که در این دوره بر روی گنبد ایا صوفیه انجام شد، توسط سلطان عبدالمجید بود. در این دوره، شکاف های بزرگ گنبد را پر کردند و لبه آن، محافظ های استیلی قرار دادند. همچنین در همین دوره بود که مصطفی عزت افندی 35 ردیف از آیات قرآن را بر روی گنبد خوشنویسی کرد. 

2- محراب مسجد ایا صوفیه

همان طور که احتمالا می دانید یکی از اصلی ترین نمادهای معماری یک مسجد سنتی، محراب آن است. محراب ایا صوفیه در بخش جنوب شرقی ساختمان قرار دارد و نمونه زیبا و مرمرینی از یک شاه‌نشین چند گوشه است که بر روی آن تصاویری از خورشید و ستارگان به چشم می خورد. اگر به محراب ایا صوفیه دقت کنید، طلاکاری های جذابی بر روی آن خواهید دید که به نقوشی از برگ های کنگر و شاخه های در هم پیچیده مزین شده است. در دو گوشه محراب دو شمعدان به چشم می خورد که یادگارهایی از کلیسای سلطنتی پادشاهی مجارستان هستند. در واقع ابراهیم پاشا، وزیر بزرگ سلطان سلیمان در قرن شانزدهم این دو شمعدان را از یکی از سفرهایش به مجارستان، با خود به استانبول آورد.

محراب ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

3- منبر ایا صوفیه

منبر بلند و مرمرین ایا صوفیه را در سمت راست محراب خواهید دید. این منبر در قرن شانزدهم و به دستور سلطان مراد سوم ساخته شد. نگاهی گذرا به این منبر کافیست تا تایید کنید که بر روی آن تزیینات بسیار زیبایی به چشم می خورد. منبر ایا صوفیه هنر دست بهترین هنرمندان مرمرکار زمان خود است که به دستور امپراتور به ساختش مشغول شدند. 

منبر ایاصوفیه | Photo by : Cemil ŞAHİN
Photo by : Cemil ŞAHİN

4- خوشنویسی های ایا صوفیه

یکی از نخستین بخش هایی که در تماشای بخش های داخلی ایا صوفیه خودنمایی می کند، خوشنویسی های بسیار بزرگ، طلایی رنگ و با پس زمینه ای سبز بر روی دیوار هستند. در واقع باید بدانید که در حال تماشای بزرگترین خوشنویسی های جهان اسلام هستید. کافی است سرتان را بالا بگیرید تا تابلوهایی با نام عمر، عثمان، ابوبکر، حضرت محمد، امام علی، امام حسن و امام حسین را ببینید. این تابلوها ابعادی 8 در 7.5 متری دارند و درست بر دیوارهای سالن مرکزی ساختمان آویخته شده اند. خوشنویسی این تابلوها را مصطفی عزت افندی، خطاط مشهور ترکی به عهده داشته است. 

در کنار این تابلوهای غول پیکر، خوشنویسی های کوچک تری نیز در بخش محراب ایا صوفیه وجود دارد. این خوشنویسی ها در ابعاد معمولی به چشم می خورند و به فرمان سلاطین عثمانی و در دوره های مختلف به ایا صوفیه اهدا شده اند.

خوشنویسی های ایا صوفیه | Photo by : Samet Güler
Photo by : Samet Güler

5- کاشی کاری های ایا صوفیه

هنگامی که از ایا صوفیه بازدید می کنید، کاشی کاری های آبی و طرح داری را در برخی از نقاط خواهید دید. در این جا با مشخصات و مکان قرارگیری هر یک از کاشی های ایا صوفیه آشنا می شویم:

کاشی های اطراف محراب

در اطراف محراب ایا صوفیه، چند نوع کاشی به چشم می خورد. یکی از آن ها نواری از کاشی های آبی رنگ در پشت محراب است که بر روی آن «آیه الکرسی» نوشته شده است. اگر خوب به این نوار کاشی کاری شده دقت کنید، نام «فاکر محمد» خطاط و کاشی کار را خواهید دید که امضای او در تاریخ 1016 قمری، نشان از قدمت کاشی ها دارد. مجموعه دیگری درست در سمت راست و چپ محراب ایا صوفیه قرار دارد که به شکل مستطیل است. در این ترکیب کاشی کاری شده نقشه ای از کعبه، خانه خدا و مسجد النبی در مدینه دیده می شود. در اطراف این دو نقشه نیز نگاره هایی گیاهی به رنگ آبی در پس زمینه ای سفید خودنمایی می کنند.

قدمت کاشی های اطراف محراب به قرن شانزدهم و هفدهم میلادی بر می گردد و از نمونه های مرغوب ایزنیکی هستند. ایزنیک که روزگاری مرکز سفالگری سرزمین آناتولی و ترکیه قدیم محسوب می شد، در مهارت، تکنیک و نقش و نگار کاشی کاری ها زبانزد خاص و عام بود.

کاشی های کتابخانه سلطان محمود اول

بهترین نمونه های کاشی ترکی را می توانید در کتابخانه سلطان محمود ایا صوفیه پیدا کنید. بر روی آن ها نقوشی از گل های رز، میخک، لاله و درخت سرو وجود که از راهروها شروع می شود، تا کتابخانه و مخزن کتاب ادامه پیدا می کند. امضای سلطان محمود اول در دیوار شرقی کتابخانه نشان از حامی ساخت چنین بنا و تزییناتی درون ایا صوفیه دارد. از دیگر ترکیباتی که در کاشی کاری های کتابخانه توجه را به خودش جلب می کند، می توان به مجموعه ای از اسماء الحسنی و آیه 22 و 23 سوره حشر که با رنگ سفید بر روی کاشی هایی آبی رنگ نوشته شده، اشاره کرد. 

کاشی های مقبره سلاطین عثمانی

در کنار ایا صوفیه، مجموعه ای از مقبره های سلاطین عثمانی وجود دارد که از آن جمله می توان به مقبره سلطان سلیم دوم، سلطان مراد سوم، سلطان محمد سوم، سلطان مصطفی اول و سلطان ابراهیم اشاره کرد. این امپراتوران عثمانی که به شکوه و زیبایی ایا صوفیه علاقه بسیاری داشتند، می خواستند که پس از مرگ، صاحب مقبره ای در کنار آن باشند.

در میان این مقبره ها، حساب مقبره سلطان سلیم دوم جداست و به جرات می توان گفت که زیباترین مقبره استانبول است. با ورود به این مجموعه شاهد کاشی کاری های منحصر به فردی هستید که قدمت شان به قرن شانزدهم بر می گردد. این کاشی کاری ها آیه هایی از سوره بقره و بخش مشهور آیه الکرسی را در بر دارند که در ردیف بالایی پنجره های پایین مقبره قرار دارند. همچنین کاشی کاری های اطراف در، گل هایی به رنگ های خاصی چون ارغوانی، قرمز، سبز و آبی را بر روی پس زمینه سفیدی به نمایش می گذارد. 

در میان دیگر مقبره ها، مقبره سلطان مراد سوم نیز کاشی کاری های جذابی دارد. در بخش داخلی این مقبره، کاشی های صورتی رنگی خواهید دید که تنها یک بار در شهر ایزنیک تولید شدند و فرایند مرموز ساخت آن ها هیچ گاه پس از آن کشف نشد. همچنین در این مقبره آیه هایی از سوره ملک را بر روی کاشی های آبی رنگی می بینید که با حاشیه ای از گل های لاله، رز، میخک، سنبل و برگ نیلوفر در رنگ های مختلف تزیین شده است. البته بازدید از بخش بیرونی مقبره سلطان مراد سوم را هم از دست ندهید و ترکیب های بی نظیر گل های آبی بر روی پس زمینه سفید را از نزدیک تماشا کنید.

6- اتاق سلطان

پس از آن که استانبول به دست عثمانی ها افتاد، این حکومت اتاقی مخصوص در ایا صوفیه بنا کرد که برای اقامه نماز سلاطین استفاده می شد. در واقع رسم بود که سلطان نماز جمعه و عیدهای خاص را در مسجد مرکزی شهر بخواند و به این ترتیب امپراتوران عثمانی از اتاق سلطان استفاده می کردند. اتاق سلطان شکلی هشت ضلعی دارد و از 5 ستون ساخته شده است. برای ساخت این اتاق کوچک و مجلل در بخش پایینی از مرمر و در بخش بالایی از چوب طلاکاری شده استفاده کرده اند. سقف اتاق نیز با نقوشی دست ساز از گل و گیاه تزیین شده است.

امروزه برای آن که اتاق سلطان را در ایا صوفیه به تماشا بنشینید، کافیست به سوی محراب بروید تا اتاق سلطان را درست در سمت چپش ببینید. البته این اتاق در طی بازسازی های قرن نوزدهم به این نقطه منتقل شد و از جایگاه دقیق اتاق قبلی اطلاعاتی در دست نیست. 

 | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

7- ماذنه | جایگاه اذان

ماذنه ایا صوفیه نیز یکی از بخش هایی است که پس از فتح استانبول به دست عثمانی ها ساخته شد. این جایگاه نیز به سوی خانه خدا قرار دارد و موذن با بالا رفتن از آن، مشغول سر دادن اذان می شود و همچنین در طی نماز، مکبرها از آن استفاده می کنند. ماذنه ایا صوفیه در طی حکومت سلطان مراد سوم (1574-1595) و در بخش شرقی ایا صوفیه ساخته شد.

از آن جا که ایا صوفیه وسعت بسیاری دارد و اغلب جمعیت زیادی برای برپایی نماز به ایا صوفیه می آمدند، یک ماذنه کفاف این مسجد را نمی داد و بنابراین بعدها چهار ماذنه دیگر در این مجموعه ساختند. نکته جالبی که درباره ماذنه های ایا صوفیه وجود دارد، هماهنگی این سازه ها با خود ساختمان مسجد است، به گونه ای که برای ساخت آن ها از بهترین مرمرکاری های قرن شانزدهم میلادی استفاده شد.

 | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

8- درهای ایا صوفیه

در بخش های مختلف ساختمان ایا صوفیه، درهای ورودی مختلفی وجود دارد:

باب همایون یا در امپراتور: بزرگترین در مجموعه است که در قرن ششم میلادی ساخته شد و ورود به بخش داخلی ایا صوفیه را میسر می کند. طولی 7 متری دارد و از چوب بلوط و قابی برنزی ساخته شده است. همچنین ورقه هایی از برنز بر روی لنگه های در امپراتور دیده می شود. جالب است بدانید این در از آن رو امپراتور خوانده می شد که تنها امپراتور و همراهانش حق استفاده از آن را داشتند. برخی از منابع به جا مانده از روم شرقی معتقدند که برای ساخت در امپراتور ایا صوفیه از چوپ کشتی نوح استفاده شده و برخی نیز معتقدند چوب آن، از قفسه چوبی حامل کتاب مقدس یهودیان گرفته شده است.

در زیبا: این در قدیمی ترین عنصر معماری ایا صوفیه است که قدمتش به قرن دوم میلادی بر می گردد و در بخش خروجی جنوبی شبستان قرار دارد. این در که با شکل هایی گیاهی و هندسی تزیین شده، متعلق به معبدی مشرکانه در شهر باستانی طرسوس در ترکیه بوده است. در واقع در زیبا را امپراتور تئوفیلوس (Theophilos) در سال 838 میلادی از شهر طرسوس جدا کرد و با خود به ایا صوفیه آورد. اگر به لنگه های در توجه کنید، بر روی صفحات برنزی آن عباراتی با عنوان «خدا و مسیح به ما کمک کند» را خواهید دید. 

در مرمرین: بخش جنوبی ایا صوفیه که مخصوص مراسم تشریفاتی امپراتور و دیگر مقامات بالا رده بود، با یک در مرمرین از بخش غربی ساختمان جدا شده است. بر روی این در نگاره هایی از گیاهان، میوه ها و ماهی ها به چشم می خورد و گفته می شود یک لنگه آن نشانگر بهشت و دیگری نمادی از جهنم است. با عبور از در مرمری فضایی را می بینید که زمانی مخصوص برگزاری جلسات رسمی و مذهبی امپراتوری بیزانس بود. در داخل این فضا کتیبه هایی مرمری بر روی دیوار می بینید که نتیجه برخی از جلسات بر روی آن نوشته شده است. 

تصویر سمت راست در مرمرین | تصویر میانی در امپراتوری | تصویر سمت چپ در زیبا

9- سایر بخش های ایا صوفیه

از دیگر بخش های ایا صوفیه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

امفالیون | Omphalion

 امفالیون جایگاهی از ایا صوفیه است که در دوره حکومت روم شرقی کاربرد داشت. امفالیون محوطه ای دایره ای شکل است که با تعدادی از دایره های بزرگ و کوچک احاطه شده است. در واقع پادشاهان بیزانسی به هنگام مراسم تاج گذاری وارد این دایره می شدند.

مکعب های مرمرین

 در دو طرف ورودی اصلی ایا صوفیه دو مکعب مرمرین به چشم می خورد که قدمتی 2300 ساله دارند و متعلق به شهر برگاما ترکیه هستند. این دو مکعب در قرن شانزدهم از سوی سلطان مراد سوم به ایا صوفیه اهدا شدند. از این مکعب ها که فضایی توخالی دارند، به عنوان منبع آب و شربت استفاده می کردند و در مجموع گنجایشی 1250 لیتری دارند. مسوولان ایا صوفیه از آن ها برای پخش شربت در اعیاد خاص استفاده می کردند و در سایر زمان ها، آن ها را از آب پر می کردند و این مکعب ها نقش آبخوری داشتند. اگر به این مکعب ها دقت کنید، شیرهای آبی را در بخش پایینی آن ها خواهید دید.

سنگ قبر انریکو دونالدو

 انریکو دونالدو، یکی از حاکمان ونیزی بود که در زمان تسلط ایتالی ها بر استانبول، فرمان غارت و تخلیه اموال ایا صوفیه را صادر کرد. محل دفن او احتمالا طبقه بالای ایا صوفیه بوده است؛ اما امروزه نشانی از آن در این بخش وجود ندارد، چرا که عثمانی ها در هنگام ساخت و بازسازی ایا صوفیه و تبدیل آن به مسجد، این سنگ قبر را نابود کردند. بعدها یکی از تیم های بازسازی ایا صوفیه گور نمادینی نزدیک یکی از نقاط احتمالی دفن دونالدو ساختند و امروزه می توانید از آن بازدید کنید.

نوشته وایکینگی

در بخش جنوبی ایا صوفیه یک سکوی مرمری وجود دارد که بر روی آن نوشته ای وایکینگی متعلق به قرن نهم میلادی دیده می شود. بد نیست بدانید وایکینگ ها به سبب طبیعت جنگجوی‌شان، نزدیک 200 سال در گارد سلطنتی روم شرقی در استانبول حضور داشتند. 

قسمت های خصوصی

 کاربری ایا صوفیه در دوران عثمانی تنها در بعد مذهبی خلاصه نمی شد و از این ساختمان زیبا به عنوان مرکزی آموزشی نیز استفاده می کردند. در طی سالیان سال، سخنرانی های علمی و مذهبی بسیاری توسط برجسته ترین کشیش ها و دانشمندان در این بخش و در ساعت های خارج از برپایی دعا و نماز برگزار می شد. این رویدادها درون بخش های چوبی و به خصوصی انجام می گرفت که در مجموع 11 عدد ارزیابی می شود. 

قسمت های خصوصی | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

ستون آرزو

 در شمال غربی ساختمان، ستونی با سوراخی در میان آن به چشم می خورد که در بخش پایینی با صفحه هایی برنزی پوشانده شده است. این ستون نام های مختلفی چون ستون آرزو و ستون خیس دارد و داستان های زیادی درباره اش نقل می شود. گویند اگر ستون آرزو را لمس کنی، دستانت خیس می شود؛ چرا که دارای قدرت های ماورایی و جادویی است. یکی از مشهورترین داستان هایی که درباره ستون آرزو گفته می شود آن است که روزی سنت جرج معجزه گر (اسقف معروف مسیحی و قرن سومی) در قرن سیزدهم درست در میان ستون ظاهر شد و ستون از شرم حضور این فرد مقدس خیس شد. گفته می شود رطوبت این ستون می تواند دردهای بی درمان را شفا دهد. 

بخش های خارجی ایا صوفیه

بخش های دیگری خارج از ایا صوفیه وجود دارد که مربوط به این ساختمان می شوند:

1- مناره ها

ایا صوفیه در مجموع 4 مناره دارد که ارتفاع‌شان 60 متر و بیش از گنبد است. نخستین مناره این ساختمان در همان سال تبدیل کلیسا به مسجد و به دستور سلطان محمد فاتح ساخته شد. امروزه از این مناره که از چوب ساخته شده بود، اثری باقی نمانده است. مناره دیگری در جنوب شرقی ایا صوفیه به چشم می خورد که بر سر قدمتش دو نظریه وجود دارد؛ برخی ساخت آن را به سلطان محمد فاتح و برخی دیگر به سلطان بایزدید دوم منسوب می کنند. مناره دیگری درست بر بالای باب همایون قرار دارد که گفته می شود معمار سنان ساخت آن را به عهده داشته است. مناره های دیگری نیز در بخش جنوب غربی و شمال غربی وجود دارد که درست شبیه این مناره اند و بنابراین معمار آن ها را نیز سنان می دانند. 

مناره های ایا صوفیه الگویی ضخیم داشته که از این نظر با ساختمان اصلی هماهنگی دارند. بر روی مناره ها تزییناتی کار شده است که همگی آن ها در طی بازسازی های ایا صوفیه در سال های مختلف اضافه شده اند. از آن جا که هر یک از این تزیینات به سبک خاصی ساخته شده اند، زمان اضافه شدن آن ها را می توان قرن های 15، 16 و 19 میلادی تشخیص داد. 

2- آبخوری ها

در ایا صوفیه چندین آبخوری به چشم می خورد که هر یک به شکلی ساخته شده اند. یکی از آن ها ساختمانی، با گنبدی باشکوه و به سبک عثمانی هاست که از بزرگترین و زیباترین آبخوری های استانبول به شمار می رود. این آبخوری به 8 پایه با هشت طاقچه مقرنس کاری شده مزین است و بر روی سقفش، لاله ای با نوشته نام الله به چشم می خورد. اگر وارد آبخوری شوید، با 16 بخش و 16 شیر برنزی در میان، رو به رو می شوید. جالب آن که بر بالای هر شیر آب، یک لوح برنزی قرار دارد که بر روی آن آیه ای از قرآن درج شده است: «ما همه چیز را از آب آفریده ایم.»

به غیر از آبخوری اصلی ایا صوفیه، دو آبخوری عمومی نیز در این مجموعه وجود دارد که برای استفاده عموم ساخته شده بودند. یکی از این آبخوری ها در کنار درِ هشتی حیاط و نزدیک دیوار جنوب غربی قرار دارد. قدمت دقیق این آبخوری مرمری مشخص نیست؛ اما با توجه به سبک معماری آن می توان فهمید که در قرن هجدهم میلادی ساخته شده است. دیگر آبخوری عمومی ایا صوفیه در طی حکومت سلطان ابراهیم در قرن هفدهم ساخته شده است و در گوشه جنوب شرقی ایا صوفیه قرار دارد.  

3- مقبره ها

 همان طور که گفته شد، مقبره تعدادی از امپراتوران عثمانی از جمله سلطان سلیم دوم، سلطان مراد سوم، سلطان محمد سوم، سلطان مصطفی اول و سلطان ابراهیم درست در کنار ساختمان ایا صوفیه ساخته شده اند. این مقبره ها هر یک طراحی و معماری متفاوتی دارند و بازدید از آن ها خالی از لطف نیست. به جرات می توان گفت زیباترین مقبره متعلق به سلطان سلیم دوم است که کاشی کاری های منحصر به فردی دارد. علاوه بر این ها نیز یک مقبره از شاهزادگان این دوره نیز وجود دارد که البته زیبایی و شکوه دیگر مقبره ها را ندارد. 

مقبره ها | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

4- موقتخانه | Muvakkithane

موقتخانه ها، جایی هستند که دانشمندان با استفاده از مطالعات نجومی، زمان طلوع و غروب و اذان های صبح، ظهر و مغرب را مشخص می کردند. بد نیست بدانید در دوره عثمانی در مجموع 29 موقتخانه وسیع ساخته شد که یکی از آن ها در ایا صوفیه قرار داشت. این اتاق را برادران فساتی در قرن نوزدهم بنا کردند و در حال حاضر یکی از زیباترین اتاق های موقتخانه در ترکیه به شمار می رود. ورودی موقتخانه در بخش شمالی ایا صوفیه قرار گرفته و با ورود به آن به میزی دایره ای شکل می بینید که از مرمر یکپارچه ساخته شده است. پنجره های این اتاق را عریض و بزرگ ساخته اند تا همگان بتوانند از بیرون ساعت های درون این اتاق را ببینند. امروزه برخی از ساعت ها و وسایل این اتاق در مجموعه موزه نگهداری می شود از خود اتاق موقتخانه به عنوان دفتر مرکزی موزه استفاده می کنند.  

موقتخانه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

5- مکتب خانه 

مکتب خانه ایا صوفیه را در بخش جنوب غربی حیاط می بینید. این مدرسه در دهه 1740 میلادی و به دستور سلطان محمود اول ساخته شد و تا تبدیل ایا صوفیه به موزه همچنان مورد استفاده بود. با تغییر کاربری ایا صوفیه، این مدرسه نیز دستخوش تغییر شد و در حال حاضر از این فضا برای نگهداری اسناد، عکس و مرکز تحقیقات ایا صوفیه استفاده می کنند. 

6- حائل های ایا صوفیه

از آن جا که وزن گنبد ایا صوفیه بسیار زیاد بود، همواره و در دوره های مختلف، دیوارهای این مجموعه در معرض خطر ریزش قرار داشت. به همین دلیل در هنگام ساخت کلیسا، ترتیبی داده شد تا وزن گنبد در جهت های مختلف بر روی نیم گنبد، طاق، دیوارهای شبستان و ... وارد شود؛ اما باز هم این تمهیدات کافی نبودند. در نتیجه، هم در دوره امپراتور روم شرقی و هم در دوره عثمانی، حائل هایی برای حفظ بنا ساخته شدند. معمار سنان، ابتدا فضای بین پایه ها و دیوارهای جانبی را با طاق ها تحکیم بخشید و سپس از حائل های میان دو دیوار بهره برد. همچنین در دوره عثمانی، حائل های بیزانسی ایا صوفیه بازسازی شدند و برای استحکام هرچه بیشتر در آن ها از سنگ استفاده کردند. در مجموع در دیوارهای ایا صوفیه 24 حائل وجود دارد که برخی متعلق به دوره بیزانس و برخی عثمانی هستند. باقی حائل ها نیز در هر دو دوره مشترک بوده اند. 7 تا از حائل های ساختمان ایا صوفیه در بخش شرقی، 4 تا در جنوب، 4 تا در شمال و 5 حائل نیز در بخش غربی بنا قرار دارد. باقی حائل ها نیز از کل ساختمان حفاظت می کنند. 

7- نوانخانه

 سلطان محمود اول در سال 1743 میلادی دستور داد تا ساختمانی را برای نگهداری یتیمان و فقرا در بخش شمال شرقی ایا صوفیه بنا کنند. به این ترتیب ساختمانی زیبا و به سبک باروک ساختند تا محلی برای پناه دادن مردم فقیر و گدایان باشد. در این ساختمان همچنین غذا و مایحتاج بین آدم های نیازمند توزیع می شد. در سر در ساختمان نوانخانه، کتیبه هایی می بینید که زمان ساخت و بازسازی در آن درج شده است. 

8- ساختمان خزانه 

ساختمانی دایره ای و گنبد دار در گوشه شمال شرقی ایا صوفیه وجود دارد که در دوره روم شرقی، به عنوان خزانه کاربرد داشت و اشیای گرانبهای مجموعه را در آن نگهداری می کردند. البته با تبدیل ایا صوفیه به مسجد، کاربری این ساختمان نیز تغییر کرد و در دوره عثمانی به انبار خوراکیِ نوانخانه تبدیل شد. 

موزه ایا صوفیه

همان طور که گفته شد، در سال 1935 میلادی با دستور آتاتورک، ایا صوفیه از مسجد به موزه بدل شد و به این ترتیب گردشگران ترک و خارجی فرصت آن را پیدا کردند تا بتوانند با فراغ بال قسمت های مختلف موزه را از نزدیک ببینند. از آن زمان به بعد، موزه ایا صوفیه، میزبان مجموعه های مختلف شد که عبارتند از:

  • شمایل مذهبی و وسایل کلیسا: در این مجموعه همان طور که نامش نشان می دهد، با مجموعه ای قرون وسطایی رو به رو هستید. از شمایل مذهبی که زمانی بر در و دیوار کلیسای ایا صوفیه خودنمایی می کردند بگیرید تا جعبه جواهر نشان، خنجر، دستبند و ... را در این بخش می توانید ببینید.
  • وسایل مقبره ها: این بخش چندین وسیله از دوره عثمانی ایا صوفیه را در معرض نمایش گذاشته اند.
  • بخش های سنگی

 خوب است بدانید ساعت کاری و هزینه بازدید از موزه ایا صوفیه، با ساعت کاری و هزینه ورودی کل مجموعه یکسان است.

دسترسی و اطلاعات بازدید از ایا صوفیه

برای دسترسی به ایا صوفیه هیچ نگران نباشید! کافیست خود را با اولین ایستگاه اتوبوس، تراموا و یا مترو برسانید. پس از آن به راحتی می توانید تا نزدیک ایا صوفیه بروید. 

در ایا صوفیه می توانید واکمن هایی را اجاره کنید تا از توضیحات راهنمای صوتی بهره مند شوید. 

هزینه بازدید: 60 لیر ترکیه (معادل 135,030 تومان)

بازدید از مجموعه برای افراد زیر رایگان است:

  • گردشگران خارجی زیر 12 سال
  • کودکان و نوجوانان ترک زیر 18 سال
  • ساکنان بالای 65 سال ترکیه
  • جانبازها و خانواده شهدا و جانبازان
  • شهروندان کم توان جسمی با یک همراه
  • سربازان و افسران افتخاری
  • دارندگان کارت یونسکو، ایکوموس (ICOMOS) و ایکوم (ICOM)
  • خبرنگاران
  • و ...

ساعت بازدید: موزه ایا صوفیه هر روز باز است.

  • از 15 آپریل تا 30 اکتبر (26 فروردین تا 8 آبان): 9:00 تا 19:00
  • از 30 اکتبر تا 15 آپریل (8 آبان تا 26 فروردین): 9:00 تا 17:00

آخرین زمان ورود به ایا صوفیه، یک ساعت پیش از بسته شدن مجموعه است. 

آدرس: ترکیه، استانبول، محله سلطان احمد، میدان ایا صوفیه

Addres: Ayasofya Square, Sultanahmet, Istanbul , Turkey

اگر که مایلید تا با گزینه های مختلف حمل و نقل استانبول و هزینه آن ها اشنا شوید، خواندن مقاله زیر را از دست ندهید:

راهنمای حمل و نقل عمومی استانبول | گردشی بی دردسر در شهر

دسترسی به ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

جاذبه های اطراف ایا صوفیه

  • کاخ توپکاپی | Topkapi Place: فاصله 60 متری
  • کلیسای ایا ایرنه | Hagia Irene: در فاصله 200 متری
  • حمام خرم سلطان ایاصوفیه | Ayasofya Hurrem Sultan Hamam: فاصله 250 متری
  • باسیلیکا سیسترن | Basilica Cistern: در فاصله 300 متری
  • موزه باستان شناسی | Archaeological Museum: در فاصله 450 متری
  •  مسجد سلطان احمد | Sultan Ahmed Mosque: فاصله 500 متری
  • موزه هنرهای اسلامی و ترکی | Museum of Turkish and Islamic Arts: در فاصله 650 متری
  • پارک گلخانه | Gülhane Parkı: فاصله 750 متری
  • بازار ادویه | Arasta Bazaar: در فاصله 750 متری
  • برج گالاتا | Galata Tower: در فاصله 2.9 کیلومتری

در ویدیویی کوتاه همراه کارناوال باشید تا با هم گشتی کوتاه در ایا صوفیه بزنیم:

تور مجازی ایا صوفیه استانبول



رمز و رازهای ایا صوفیه

پیرامون ایا صوفیه نیز همانند بسیاری از دیگر ساختمان های مشهور دنیا، داستان ها و افسانه های مختلفی روایت می شود. در این جا به یکی از این افسانه های مشهور و حواشی اش می پردازیم:

  • کلیسای ایا صوفیه در طی امپراتوری روم شرقی، اهمیت بسیار زیادی داشت و نقطه ای کلیدی در شهر محسوب می شد. از همین رو تونل های بسیار بزرگی در زیر زمین های این کلیسا حفر کرده بودند که از زیرِ سرتاسر قسطنطنیه عبور می کردند و تا جزیره پرنس کشیده می شدند. به این ترتیب درون این تونل های زیر زمینی آب در جریان بود و کشتی های جنگی گالی می توانستند در آن حرکت کنند. این تونل ها به اتاق هایی مخفی در ایا صوفیه ختم می شدند که محلی خاص برای نوشتن اسرار بود. همچنین گفته می شود هنگامی که ایا صوفیه در محاصره بود، از همین اتاق های مخفی برای پنهان کردن گنج ها استفاده کردند. 

البته هیچ اطلاعات دقیقی درباره مدفون شدن اشیایی در زیر ایا صوفیه وجود ندارد و تنها چیزی که با کاوش ها در هسته تاریخی استانبول پیدا شد، راهرویی باریک از ایا صوفیه به سمت میدان سلطان احمد و کاخ توپکاپی بود که ارتفاعی 70 سانتی متری دارد. با بررسی این راهرو کاربری آن مشخص شد؛ احتمالا امپراتور تئودئوس دوم از آن برای رفت و آمد مخفی و به دور از چشم مردم از این راهرو استفاده می کرد. 

حال امروزه همچنان موضوع وجود تونل در زیر ایا صوفیه در حد افسانه و راز باقی مانده است، چرا که وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه هرگونه کاوش و ایجاد تغییر در سطح زیرین ایا صوفیه را ممنوع کرده است و محققان نیز با کندو و کاو در این منطقه به چیزی دست نیافتند.

رمز و رازهای ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

ثبت جهانی ایا صوفیه

همان طور که در ابتدا هم اشاره کردیم، ساختمان ایا صوفیه و هسته تاریخی استانبول در سال 1985 میلادی در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. دلایل این ثبت عبارت اند از:

  • نشان دهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی است.
  • نشان دهنده تبادل ارزش‌های بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه‌ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز است.
  • گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته است.
  • نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.

دانستنی های ایا صوفیه

1- در اطراف محراب دو چراغ برنزی خواهید دید که یادگاری از دوره سلطنت سلطان سلیمان در طی قرن شانزدهم هستند. سلطان سلیمان در واقع این چراغ ها را از سفرش به ایالت بودین امپراتوری عثمان سوغاتی آورده بود. بد نیست بدانید ایالت بودین بخشی در اروپای مرکزی است که امروزه مرکز آن بوداپست، پایتخت مجارستان می شود. 

2- بیش از 20 هزار نفر در ساخت ایا صوفیه نقش داشتند. 

3- ایا صوفیه در طی سال های 2014 و 2015 میلادی پربازدیدترین موزه ترکیه بود و تعداد بازدیدکنندگان این موزه در سال 2015 برابر با 3.47 میلیون نفر بود.

4- با تبدیل ایا صوفیه به موزه، ادای هرگونه نماز و مراسم مذهبی در این ساختمان به شدت ممنوع شد. البته در سال 2006 میلادی، غرفه کوچکی از موزه به عنوان نمازخانه کارکنان مسلمان و مسیحی موزه اختصاص یافت. 

5- از سال 2013، اجازه دادند تا موذن روزی دو بار برای سر دادن اذان از مناره ایا صوفیه بالا برود.

6- از سال 2007 میلادی، سیاستمداری آمریکایی و مسیحی کمپینی بین المللی راه اندازی کرد تا کاربری کلیسای ایا صوفیه را برگرداند. از سویی دیگر، تعدادی از مقامات بلند پایه ترک از سال 2010 خواستار بازگرداندن کاربری ایا صوفیه به مسجد بودند. 

7- در تاریخ 1 جولای 2016، پس از 85 سال برای نخستین بار مراسم نماز جماعت در ایا صوفیه برگزار شد.

8- در تاریخ 13 می سال 2017، جمعیت زیادی از سازمان جوانان آناتولی در برابر ایاصوفیه جمع شدند و با اقامه نماز صبح در آن جا، خواستار تغییر کاربری ایا صوفیه و تبدیل آن به مسجد شدند. 

9- امروزه مولاژی (شبیه سازی) از کاشی های زیبای مقبره سلطان سلیم دوم در موزه لوور نگهداری می شود. 

10- ساختمان ایا صوفیه را می توان در دریای مرمره از فاصله ای چند کیلومتری تشخیص داد.

11- در بیرون از ساختمان ایا صوفیه چندین گلوله توپ جنگی به چشم می خورد که بر خلاف تصور تزیینی نیستند. در واقع سلطان محمد دوم در طی فتح استانبول از این توپ ها استفاده می کرد.

12- به عقیده برخی امروزه ساختمان ایا صوفیه حال خوشی ندارد و به بازسازی های اساسی احتیاج دارد.

13- از آن جا که ایا صوفیه درست بر روی گسل ساخته شده است، برخی با نگرانی گمان می کنند که تنها یک لرزه بزرگ و شدید کافیست تا ایا صوفیه را فرو بریزد. 

14- امروزه همچنان کار و بازسازی بر روی ساختمان ایا صوفیه ادامه دارد. 

15- می توان گفت ایا صوفیه تنها ساختمان دنیاست که مورد استفاده ادیانی چون مسیحیت و اسلام بوده است. 

16- در حین بازسازی مقبره های مجموعه ایا صوفیه، مجموعه ای از اشیای تدفینی کشف شد که امروزه در نمایشگاهی در معرض دید قرار دارند.

17- مقبره های ایا صوفیه گرچه نام سلطان را بر دوش می کشند، اما پس از سلطان سلیم دوم، علاوه بر خود سلطان، از این مقبره ها برای دفن همسر و خانواده امپراتور نیز استفاده می کردند. 

ایا صوفیه | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

توصیه های کارناوال

در نزدیکی ایا صوفیه غرفه های خوراکی وجود دارد که می توانید از آن ها خرید کنید.

همچنین در اطراف ایا صوفیه چرخ های دستی خوراکی بلال و بلوط فروشی به چشم می خورد که البته خرید از آن ها چندان توصیه نمی شود. معمولا این چرخ دستی ها گرانتر از سایر نقاط هستند. 

اگر می خواهید پس از بازدید از ایا صوفیه، برای برگشت سوار تاکسی شوید، باید بدانید تاکسی هایی نزدیکی این مجموعه به چشم می خورد که استفاده از آن ها توصیه نمی شود. این تاکسی ها خیلی گرانتر از نرخ معمول حساب می کنند.

برای بازدید از مجموعه ایا صوفیه می توانید از کارت استانبول استفاده کنید. این کارت به شما این امکان را می دهد تا برای ورود به این مجموعه جذاب هزینه کمتری بپردازید. برای آشنایی بیشتر با این کارت توصیه می کنیم مقاله زیر را بخوانید.

کارت موزه استانبول | راهی برای کاهش هزینه های بازدید

 | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

سخن آخر

با هم به ایا صوفیه رفتیم، جزییات زیبایش را از نزدیک بررسی کردیم، به بخش های مختلفش سرک کشیدیم و دیدیم با چه مجموعه وسیع و باشکوهی طرفیم. با کمک ایا صوفیه در واقع با تاریخ طول و دراز استانبول آشنا شدیم و دیدیم این ساختمان در طی سالیان سال، شاهد چه داستان هایی بوده است.

نظر شما درباره ایا صوفیه چه بود؟

تا به حال این موزه محبوب را از نزدیک دیده اید؟

اگر به استانبول سفر کنید، به ایا صوفیه هم خواهید رفت؟

دیدگاه های خود را بیان کنید و یا برای به اشتراک گذاشتن خاطرات و عکس های ارزشمندتان درباره ایا صوفیه، از این لینک استفاده کنید.

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

نقاط قوت

  • محبوب ترین و پربازدیدترین جاذبه استانبول
  • از باشکوه ترین و سالم ترین آثار به جا مانده از امپراتوری بیزانس
  • دسترسی راحت

نقاط ضعف

  • ندارد
نکات کلی
مسجد ایا صوفیه استانبول






نقشه و مسیریابی
مسجد ایا صوفیه استانبول












X