ویدیو HD
زينب شيرازی

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

12 اسفند 1395

به روز رسانی

20 شهریور 1396

فرهنگ و تمدن، دو کلمه ای هستند که زیاد به گوشمان می خورند و اغلب اگر ترکیب شان را در کنار نام ایران ببینیم، امپراتوری قدرتمند هخامنشی و تمدن باستانی ایلامی و فرهنگ و هنر باختر و ... را به یادمان می آورند و چه بسیار با این پیشینه کهن به خودمان می بالیم و وقت و بی وقت در هر موقعیتی با اشاره به آن، سرمست می شویم.

اما واقعا چقدر از فرهنگ و تمدن باشکوه ایران باستان می دانیم؟ آیا اطلاعات ما به قدری هست که بتوانیم تعریفی درخور و شایسته در برابر میهمانی خارجی از خودمان بروز دهیم؟ اصلا می رویم سراغ حکومت مشهور و بسیار شناخته شده هخامنشی که اسم و رسمش را بسیار شنیده ایم. چقدر از ساز و برگ، قدرت و یا پهناوری سرزمین ایران در دوران طلایی هخامنشی آگاهید؟ 

همراه کارناوال باشید و این بار با ما به دل تاریخ بیایید تا با یکی از قدرتمند ترین پادشاهان ایرانی در طول تاریخ و فرمانروایی هخامنشی آشنا شوید. تاریخ را ورق می زنیم و دست می گذاریم روی خشایارشا، پادشاهی که نوه کوروش بزرگ و فرزند آتوسا و داریوش اول بود. البته که افتخارات این پادشاه به همین جا محدود نمی شود و کارهای بزرگ تر او در طول تاریخ جهان به ثبت رسیده است. 

همراه ما باشید تا به شهر وان ترکیه و بازدید از کتیبه های ساخته شده در زمان خشایارشا، این پادشاه مقتدر ایرانی برویم.

چرا کتیبه سه زبانه خشایارشا؟


- نشانه ای باشکوه از قدمت تمدن فرهنگ و تمدن ایرانی است.

- قدمتی نزدیک به 2500 سال دارد.

- یکی از معدود کتیبه های هخامنشی است که در خارج از مرزهای ایران قرار دارد.

- یکی از معدود کتیبه هایی است که در زمان خود به سه زبان زنده دنیا حک شده است.

آشنایی با کتیبه سه زبانه خشایارشا

کتیبه خشایارشا، کتیبه ای سه زبانه است که ابتدا به دستور داریوش بزرگ ساخته شد اما در زمان خود او، هیچ گاه کار ساخت آن به پایان نرسید و در نهایت خشایارشا، فرزند او فرمان تکمیل کتیبه ها را داد. این کتیبه ها در ارتفاع ۲۰ متری از سطح زمین قرار دارند و بر روی آن ۲۷ سطر و ۳ ستون به چشم می خورد. نوشته ها از چپ به راست بر روی کتیبه های سنگی درج شده اند و در سه زبان پارسی باستان، عیلامی و اکدی ( بابلی ) به نگارش در آمده اند. خشایارشا، پسر داریوش بزرگ و آتوسا، یکی از قدرتمند ترین پادشاهان ایرانی است که در این کتیبه ابتدا به مدح و ستایش خدای یگانه ( اهورامزدا ) می پردازد و در ادامه بابت شادی مردم شکرگزاری می کند و از خود تعریف هایی را ارائه می دهد.

جالب است بدانید که باستان شناسان از مکان دقیق کتیبه خبری نداشتند تا آن که به تازگی و در سال 1386 زوجی ایرانی به نام خانم و آقای قیدی در طی سفر فرهنگی و هشتصد روزه خود به دور دنیا، توانستند محل دقیق کتیبه سه زبانه خشایارشا را کشف و از آن عکس و فیلم تهیه کنند. 

این کتیبه تنها سنگ نبشته هخامنشی است که در حال حاضر در ترکیه کنونی و در نزدیکی شهر وان قرار دارد.

از خشایارشا، شاه قدرتمند هخامنشی چه می دانید؟

خشایار شا فرزند داریوش اول و آتوسا، دختر کوروش بزرگ و چهارمین پادشاه قدرمتند امپراتوری شکوهمند هخامنشی است که با لقب های شاه شاهان و خشایارشای بزرگ شناخته می شد. خشایارشا در سن 34 یا 35 سالگی به پادشاهی رسید که داستان آن نیز جالب است. داریوش بزرگ پسران بسیاری داشت و بنا بر قوانین پادشاهی معمولا بزرگ ترین پسر صاحب تاج و تخت پدر می شد. در این میان خشایارشا بزرگ ترین پسر داریوش اول نبود اما توانست این امتیاز را کسب کند. در این باره روایات مختلف است اما یکی از مهم ترین دلایل آن، آتوسا مادر خشایارشا بود. آتوسا که دختر نخستین پادشاه هخامنشیان بود، توانست با زیرکی و اقتدار و استفاده از نسب خود، خشایارشا را به جانشینی پادشاه وقت برساند. 

جالب است بدانید خشایارشا اسمی است دو بخشی و ترکیبی از دو کلمه «خشای» و «آرشای». خشای در لغت به معنای شاه و فرمانروا بوده و آرشای به معنای قوی، زورمند و قهرمان می باشد و در مجموع خشایارشا به معنی شاه قدرتمند و یا فرمانروا قوی است. به نظر می رسد از آن جا که خشایارشا، شاه بوده است در مرور زمان نامش با «خشایار شاه» اشتباه گرفته شده و به نام خشایار تقلیل یافته است. 

بسیاری از اطلاعاتی که درباره خشایارشا وجود دارد در نوشتارها و گزارشات تاریخی هردوت به دست آمده است. هردوت یکی از مورخان مشهور یونانی بوده و با نام پدر تاریخ شناخته می شود و بسیاری از نوشته های او توسط باستان شناسان تائید شده و با شواهد تاریخی تطابق داشته است. گویند خشایارشا در سال 486 پیش از میلاد به تخت نشست و درست 1 سال بعد از آن، ابتدا آشوب و شورشی را که در مصر راه افتاده بود، فرونشاند و سپس به سراغ بابل رفت و اوضاع آن را رو به راه کرد. از دیگر لشکرکشی های بزرگ خشایارشا حمله به آتن برای انتقام و خونخواهی و به آتش کشیدن این شهر بود. پس از آن چند نبرد ناکام کننده روی داد که به شکست منجر شد. در نهایت خشایارشا در 51 سالگی به دست یکی از سرداران خود در خواب کشته شد.

از خشایارشاه کتیبه ها و سنگ نبشته هایی تاریخی بر جا مانده است که کتیبه های گنج نامه همدان، کتیبه دو زبانه تخت جمشید و البته کتیبه سه زبانه در ترکیه از آن جمله هستند. برای آشنایی کامل با کتیبه های گنج نامه همدان، مطلب زیر را از دست ندهید: 

کتیبه های گنجنامه همدان | جلوه ای از شکوه تاریخ هخامنشی

کتیبه سه زبانه خشایارشا در ترکیه
کتیبه خشایارشا در ترکیه

کشف کتیبه سه زبانه خشایارشا توسط زوج ایرانی

اوژون بورنوف، یکی از محققین و شرق شناسان مشهور فرانسوی ست که در شناسایی الفبای پارسی باستان نقش عمده ای داشت. او در سال 1836 بود که توانست متن کتیبه سه زبانه خشایارشا را بخواند و قدم بزرگ دیگری در رمزگشایی خط میخی بردارد. 

پس همان طور که طبق شواهد بر می آید دانشمندان و محققین از وجود چنین کتیبه ای آگاه بودند اما کسی از مکان دقیق آن اطلاعی نداشت. گویا خوانش و کار بر روی این کتیبه از طریق نقاشی ها و تصاویری که دیگر جهانگردان تهیه کرده بودند، صورت گرفته است. 

نداستن محل دقیق کتیبه ها تا همین چند سال پیش ادامه داشت تا آن که زوج جهانگردی ایرانی به نام های آقای محمود قیدی و خانم معصومه امیری مقدم در  طی سفر هشتصد روزه خود به دور دنیا توانستند محل دقیق کتیبه را کشف کنند. این زوج ایرانی که به هدف گسترش فرهنگ و منش ایرانی دست به سفر خود زده بودند، با پاداشی گزاف در ابتدای این مسیر مواجه شدند. این خانم و آقا با تهیه عکس و فیلم محل دقیق کتیبه را به هموطنان و حامیان فرهنگی خود اطلاع دادند.

کتیبه سه زبانه خشایارشا در ترکیه

مشخصات و متن کتیبه سه زبانه خشایارشا

 همان طور که گفته شد کتیبه خشایارشا در سه زبان، سه ستون و 27 خط نگاشته شده است. این کتیبه ها فاصله ای 20 متری از زمین دارند و بر روی سطحی صاف از کوه به نگارش در آمده اند و متنی مشابه کتیبه های گنج نامه همدان دارند. قدمت کتیبه سه زبانه به حدود 2500 سال پیش بر می گردد و تاریخ ساخت دقیق تر آن را میتوان بین سال های ۴۸۵–۴۶۵ پیش از میلاد دانست.  

متن کتیبه سه زبانه خشایارشا از این قرار است:

اهورامزدا خدایی است بزرگ

خدای خدایان که زمین را آفرید 

آسمان را پدید آورد

انسان را خلق کرد

شادی را برای انسان ها قرار داد

کسی که خشایارشا را شاه کرد

شاهی برای تمامیان

حاکمی برای همه

من خشایارشا

فرمانروای بزرگ

شاه شاهان

شاه تمام مردم با هر نژادی

شاه این زمین بزرگ و پهناور

پسر داریوش شاه هخامنشی

گوید خشایارشا: پدرم، داریوش شاه، با عظمت و لطف اهورامزدا سازه های بسیار بنا کرد و به فرمان او (اهورا مزدا) این کتیبه را ساخت. اما از آن جا که کار او نیمه تمام ماند، فرمان تکمیل کتیبه را صادر کردم. 

امید است که اهورامزدا و دیگر خدایان

مرا، پادشاهیم را و تمام آن چه را که ساخته ام، حفظ کنند. 

تفسیر نوشته های خشایارشا در کتیبه سه زبانه

با نگاهی به کتیبه خشایارشا، پیش از همه می توان دریافت که او فردی یکتاپرست ومعتقد به خدای یگانه بوده است و شدت این اعتقاد به قدری است که دلیل آفرینش تمام زمین و مردمانش و حتی حال خوش انسان ها را خدا ( اهورامزدا ) می داند. البته خشایارشا بخشایش پروردگار را به همین جا محدود نمی داند و با افتخار اعلام می دارد که این پادشاهی و تمام دستاوردهای آن نیز تحفه ای از سوی پروردگار و لطف خدا می باشد. خشایارشا در ادامه به وسعت سرزمین خود و انواع مردمانی که در این کشور پهناور زندگی می کنند اشاره ای می کند و سپس از پدرش و کارهایی که خود انجام داده، سخن می گوید. 

یکی از قسمت های بسیار جالب توجه این کتیبه، بخش پایانی آن است که از دغدغه و نگرانی خشایارشا برای مردمان آینده خود حکایت می کند. این جملات و دغدغه ها زمانی ارزش بیش تری می باید که نگاهی به وضعیت دیگر پادشاهان در طول تاریخ و در سرزمین های دیگر داشته باشیم. زمانی که اغلب فرمانرواها، اهمیتی به وضعیت معیشت مردم و حال آن ها نمی دادند و تنها به رفاه و خوشگذرانی خویش فکر می کردند. گذاشتن این دو حقیقت در کنار هم، به ما بُعد جدیدی از شخصیت خشایارشا را نشان می دهد.

کتیبه سه زبانه خشایارشا

کجا بمانیم؟ چی بخوریم؟

اگر یکی از دلایلی اصلی شما برای سفر به شهر وان، دیدن این کتیبه تاریخی و سه زبانه است، برای اقامت خود می توانید خود شهر وان را انتخاب کنید. کتیبه ها فاصله چندانی با این شهر ندارند.

اقامت در هتل های این شهر از شبی 20 تا 60 دلار (65 تا 200 هزار تومان) متفاوت است:

هتل دابل تری بای هیلتون وان : هتل 5 ستاره

هتل الیت ورلد وان: هتل 5 ستاره

هتل تامارا: 4 ستاره

هتل بیوک آسور اتلی: 2 ستاره

هتل ساید

برای صرف غذا نیز می توانید به رستوران های وان مراجعه کنید. از بهترین رستوران های این شهر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

رستوران کاروان سرای | Kervansaray Restaurant

رستوران اسیان او یمکلری | Asiyan Ev Yemekleri

رستوران بیرکوک کاوورما | Birkoc Kavurma

تصویری از هتل دابل تری بای هیلتون وان

کتیبه سه زبانه خشایارشا در ترکیه
کتیبه سه زبانه خشایارشا در ترکیه
کتیبه سه زبانه خشایارشا در ترکیه

دسترسی به کتیبه سه زبانه خشایارشا 

همان طور که گفته شد، کتیبه سه زبانه خشایارشا در نزدیکی شهر وان و به صورت دقیق تر در نزدیکی قلعه باستانی این شهر یعنی قلعه وان قرار گرفته است. بنابراین ابتدا باید به شهر وان و سپس به این قلعه بروید. برای رسیدن به این قلعه، کافیست سوار ون های شهر وان شوید که می توانید آن ها را از هر جای مرکز شهر بیابید. هزینه این ون ها تنها 2 لیر ( حدود 2 هزار تومان ) است و در طی 20 دقیقه شما را به قلعه وان می رسانند. هنگام سوار شدن ون بگویید که می خواهید به ( کَله ) یا قلعه بروید و در قسمت شمالی آن پیاده خواهید شد. 

هزینه ورودی قلعه: 5 لیر (حدود 5 هزار تومان)

کتیبه هخامنشی و سه زبانه خشایارشا را در وجه جنوبی قلعه وان خواهید دید.

آدرس: ترکیه، وان، مرکز وان، یالی، قلعه وان

Address: Yalı, 65040 Merkez/Van Merkez/Van, Turkey

موقعیت کتیبه سه زبانه روی نقشه:

 

جاذبه ها و دیدنی های اطراف کتیبه سه زبانه خشایارشا

در اطراف این کتیبه و در شهر وان جاذبه هایی وجود دارد که توصیه می شود دیدن آن ها را از دست ندهید:

قلعه باستانی وان

دریاچه وان

مسجد تاریخی عباس آقا

در زیر عکسی از قلعه وان می بینید:

قلعه وان ترکیه

دریاچه وان

دریاچه وان

سخن آخر

با هم سری زدیم به نشانه ای از تمدن و فرهنگ ایرانی در خارج از مرزهای ایران.

برای آشنایی با دیگر کتیبه های باستانی ایران و دیگر آثار باشکوه ایرانی در زیر بخوانید:

کتیبه های گنجنامه همدان | جلوه ای از شکوه تاریخ هخامنشی

باغ موزه کتیبه های کاخ نیاوران | گوشه ای از تاریخ ایران

آرامگاه هالیکارناسوس | مقبره باستانی فرماندار هخامنشی

آرامگاه کوروش بزرگ ; مردی به عظمت تاریخ

سردیس آتوسا | تندیس فیروزه ای دختر کوروش

پاسارگاد | یادگاری به جامانده از شکوه و قدرت ایران باستان

شما تا به حال به شهر وان سفر کرده اید؟ 

در طی سفر خود از این کتیبه هم دیده کرده اید و یا اصلا وجود آن اطلاعی نداشتید؟

نظرات، خاطرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.

همراه ما باشید
عضویت در خبرنامه

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.