کارناوال - راهنمای سفر

ایا صوفیه استانبول

نقد و بررسی کارناوال

مشخصات کلی

نقشه و مسیریابی

کاربران

نگاه سریع

هزینه:
ورود 72 لیر ترکیه(155,000تومان)
ساعت دسترسی:
امروز جمعه 9:00 صبح تا 17:00
مدت زمان پیشنهادی:
1 تا 2 ساعت
آدرس:
ترکیه، استانبول، محله اروپایی سلطان احمد، میدان ایا صوفیه، موزه ایا صوفیه

پارکینگ

ندارد

آنتن موبایل

دارد

ایستگاه مترو

5.4 کیلومتر - Vezneciler

پمپ بنزین

1 کیلومتر - Moil Kumkapi

ایستگاه اتوبوس

500 متر - Sultanahmet Square

رستوران

180 متر - Matbah Restaurant

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

4.9

امتیاز نقد و بررسی کاربران

4.5
3 نظر

نقد و بررسی تخصصی کارناوال

زينب شيرازی

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

12 فروردین 1398

به روز رسانی

15 شهریور 1398

معرفی /

ایا صوفیه استانبول، محبوب ترین جاذبه این شهر است و محال است به استانبول بروید و از آن دیدن نکنید. ایاصوفیه، کلیسا، مسجد و موزه ای در قلب شهر است که با گنبد وسیع و چهار مناره اش به راحتی شناسایی می شود. وقتی از ایا صوفیه حرف می زنیم، باید بدانید تنها با یک ساختمان ساده رو به رو نیستید؛ ساختمانی با بیش از 1500 سال قدمت پیش روی شماست. همراه کارناوال باشید تا با آدرس و عکس مسجد ایاصوفیه آشنا شوید و از جذابیت هایش بیشتر بدانید.

Photo by : ÖZGÜR ZEYHAN

چرا ایا صوفیه استانبول؟


  • محبوب ترین و پربازدیدترین جاذبه استانبول است.
  • یکی از باشکوه ترین آثار به جا مانده از امپراتوری بیزانس است. 
  • ایا صوفیه به مدت هزار سال بزرگترین کلیسای جهان بود.
  • با بازدید از این ساختمان، شکوه معماری و تاریخ را لمس می کنید.
  • دسترسی به ایا صوفیه بسیار ساده است.
Photo by : Unknown

آشنایی با ایاصوفیه استانبول | Hagia Sophia

ایاصوفیه بی شک یکی از باشکوه ترین و البته زیباترین سازه های تاریخی استانبول است که درست در مرکز شهر دلبری می کند. هنگامی که به سراغ ایاصوفیه می روید، بیش از همه گنبد منحصر به فردش توجه شما را جلب می کند و سپس ۴ مناره در اطراف، نگاه‌تان را به سوی خود می خواند. ایاصوفیه که در ابتدا به عنوان کلیسا ساخته شد، با نام کلیسای اعظم شناخته می شد. دلیل این نامگذاری ابعاد بزرگ ایاصوفیه نسبت به دیگر کلیساهای شهر بود. کلیسای اعظم که درست در کنار کاخ اعظم کنستانتین قرار داشت، یکی از کلیدی ترین کلیساهای امپراتوری روم به شمار می‌رفت و برای تاجگذاری ها استفاده می‌شد. سنگ بنای کلیسای ایاصوفیه نخستین بار در سال 360 میلادی گذاشته شد؛ اما چیزی که آن زمان کلیسا خوانده می شد با شکل امروزی ایاصوفیه تفاوت های بسیاری داشت. در واقع ایاصوفیه کلیسایی است که سه بار در همین نقطه از نو ساخته شد و هربار شکل بسیار متفاوتی پیدا کرد. این کلیسا، ظاهر کنونی خود را مدیون امپراتور بزرگ بیزانس، ژوستینین یکم (Justinian I) است. ژوستینین در سال 532 دستور داد تا ظاهر باشکوهی برای ایا صوفیه مهیا کنند. به این ترتیب معماران رومی دست به کار شدند و با ترکیبی از مرمر سفید، کاشی های خارق العاده، موزاییک های زیبا و خلاقیتی بی بدیل، کلیسای ایاصوفیه را بنا کردند. این کلیسا به مدت هزار سال به صورت فعالی مورد توجه بود و در همان زمان، عنوان بزرگترین کلیسای جهان را در دست داشت. البته با روی کار آمدن عثمانی ها، داستان ایا صوفیه شکل دیگری به خودش گرفت. 

 در سال ۱۴۵۳، زمانی که محمد فاتح، سلطان مسلمان و عثمانی، استانبول را فتح کرد، ایا صوفیه به مسجد بدل شد و تا قرن بیستم کاربری خود را حفظ کرد. چیزی نگذشت که مسجد ایاصوفیه به مرکزی برای تجمع مسلمانان تبدیل شد و روزانه بسیاری برای ادای نماز و شرکت در فعالیت های مذهبی به این مسجد می رفتند. به تدریج مناره ها، محراب، منبر، جایگاه موذن، حوزه علمیه و دیگر نمادهای مسلمانانه به این ساختمان اضافه شدند و ایاصوفیه بیشتر به مساجد عثمانی شبیه شد. البته ایاصوفیه برای همیشه مسجد نماند و پس از روی کار آمدن جمهوری ترکیه، آتاتورک، رییس جمهور وقت در سال ۱۹۳۵ این ساختمان را به عنوان یکی از موزه های شهر افتتاح کرد. به این ترتیب امروزه اگر به سراغ ایا صوفیه بروید، می توانید همزمان نمادهای کلیسا و مسجد را ببینید و از مجموعه موزه آن بازدید کنید. بد نیست بدانید ایا صوفیه در سال 1985 میلادی در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. 

اگر کنجکاوید تا ببینید درون ایا صوفیه به چه شکل است و یا این ساختمان زیبا در طی بیش از هزار سال چه داستان هایی را پشت سرگذاشته، همراه کارناوال باشید تا در زمان سفر کنیم و گوشه گوشه آن را از نزدیک ببینیم.

Artur Bogacki
Matej Kastelic

ویدیویی هوایی و جذاب از ایا صوفیه ببینید:

تاریخچه ایا صوفیه | از کلیسای کاخ اعظم تا تولد کلیسای سوم

ایا صوفیه یکی از شگفتی های جهان باستان است که شکل و شمایلی بیزانسی دارد و تا امروز نه تنها همچنان پابرجاست و خم به ابرو نیاورده، بلکه کم از گذشته ندارد و شکوه خود را حفظ کرده است. این ساختمان با قدمت 1500 ساله اش، جایگاه مهمی در میان ساختمان های تاریخی دنیا دارد و در زیبایی، معماری، وسعت، اندازه و کاربری چشمگیر است. همان طور که اشاره کردیم، این ساختمان در مجموع سه بار به طور کامل ساخته شد و هر بار قیافه ای متفاوت یافت در ادامه ایا صوفیه را در گذر زمان جستجو می کنیم. 

به سال 337 میلادی و خیابان های قسطنطنیه (کنستانتین) (1) پا می گذاریم. از کنار ارابه های رومی و قایق های جنگی بندرگاه می گذریم و رفت و آمد مردم و سربازهای بیزانسی توجهمان را جلب می کند. به دنبال جمعیت راه می افتیم و چیزی نمی گذرد که به مرکز شهر می رسیم. در میان خانه های کوچک قسطنطنیه، ساختمانی گنبدی و بزرگ به چشم می خورد. داستان این سازه متفاوت از آن جا آغاز شد که کنستانتین دوم (Constantius II) امپراتور روم شرقی، در این سال تصمیم به احداث کلیسایی متفاوت گرفت. برای ساخت آن، مکانی را درست در کنار کاخ اعظم امپراتور در نظر گرفتند و به این ترتیب نام کلیسای اعظم را رویش گذاشتند. این کلیسا از چوب و دیوارهای بلند ساخته شده بود که البته عمر بلندی نداشت و در طی یک حادثه از دست رفت. قضیه از آن قرار بود که در سال 404 میلادی اختلافی میان ملکه ادوکسیا همسر امپراتور وقت و اسقف اعظم قسطنطنیه پیش آمد و در نتیجه آن اسقف تبعید شد. به این ترتیب شورشی عمومی رخ داد و در طی درگیری ها و آتش سوزی هایی که به وقوع پیوست، کلیسای اعظم آسیبی جدی دید و بقایای آن تعمیر نشد. با این وجود شاید جالب باشد بدانید که پرتره موزاییکی اسقف از آن زمان باقی مانده که در بخش شمالی ایا صوفیه به چشم می خورد. همچنین تعدادی آجر با نام امپراتور آرکادیوس در انبار موزه یافت شد که پیش بینی می شود مربوط به این زمان باشد.

دومین باری که ساختمان ایا صوفیه ساخته شد، مربوط به زمان امپراتوری تئودئوس دوم (Theodosius II) و سال 405 میلادی است. در این زمان ایا صوفیه را با 5 محراب و یک ورودی باشکوه و بسیار بزرگ بنا کردند که با سقفی چوبی پوشیده شده بود. بقایِ این ساختمان هم دیری نپایید و در طی شورش مشهور نیکا (2) در زمان ژوستینین یکم، یعنی سال 532 میلادی بار دیگر کلیسا نابود شد. بد نیست بدانید ام ام شیندر، از موسسه باستان شناسی آلمان در استانبول مسوولیت کاوش در ایا صوفیه را به عهده داشت و توانست بقایایی از کلیسای دوم را کشف کند. او درست 2 متر زیر طبقه همکف ایا صوفیه توانست پله های ورودی کلیسا، پایه های ستون و قطعاتی تزیین شده از ورودی را پیدا کند. جالب آن که قطعاتی از ورودی ساختمان دوم ایا صوفیه را امروزه می توان در باغ غربی دید. 

در نهایت سومین ساختمان و کلیسای کنونی ایا صوفیه در همان دوران امپراتوری ژوستینین یکم ساخته شد. امپراتور روم طراحی و معماری کلیسای جدید را به عهده ایزیدوروس (Isidoros) و آنتمیوس (Anthemios) گذاشت. هر دوی این افراد در زمان خود اشخاص مشهور و کاردرستی ارزیابی می شدند؛ ایزیدوروس دانشمند و ریاضی دان و آنتیمیوس مهندس و معماری قابل بود. ساخت کلیسا در تاریخ 23 فوریه 532 میلادی آغاز شد و 5 سال بعد به پایان رسید و در تاریخ 27 دسامبر 537 میلادی، درهای ایا صوفیه برای برگزاری مراسم مذهبی به روی مردم گشوده شد. گفته می شود در این روز امپراتور ژوستینین اول با گفتن جملاتی چون: «خدایا تو را شاکرم که فرصت ساخت چنین مکان مقدسی را به من عطا کردی» وارد کلیسا شد. گویند ژوستینین در ادامه با خوشحالی اعلام کرد: «سلیمان، تو را شکست دادم.» منظور این امپراتور، معبدی به نام سلیمان در سرزمین اورشلیم بود که بسیار مورد توجه قرار داشت. 

از آن پس دوران طلایی ایا صوفیه شروع شد، چرا که این ساختمان با عنوان کلیسای امپراتوری روم شرقی شناخته می شد و از آن برای برگزاری محل تاجگذاری امپراتوران استفاده می کردند. بد نیست بدانید نام ایا صوفیه در همین زمان به کلیسا اعطا شد و در لغت به معنای «خرد مقدس» است. 

اگر مایلید تا نمونه ای از کاربرد سلطنتی ایا صوفیه را از نزدیک ببینید، کافیست به بخش سمت راست صلا (نیایشگاه درون کلیسا) بروید. به زودی طرحی دایره ای و پوشیده از سنگ های رنگین خواهید دید. این نقطه درست همان جایی است که امپراتورهای روم شرقی در 1500 سال پیش در هنگام تاج گذاری روی آن می ایستادند! 

پاورقی


1- قسطنطنیه و کنستانتین، هر دو نام های تاریخی شهر استانبول هستند. توجه داشته باشید که قسطنطنیه خود کلمه معرب شده کنستانتین است که پس از ورود عثمانی ها به این شهر رایج شد. 

2- شورش نیکا (Nika riots) ویران کننده ترین شورشی بود که شهر استانبول از دیرباز تا کنون به خود دیده است. در طی این آشوب نزدیک نیمی از قسطنطنیه سوخت و ده ها هزار نفر از مردم جان باختند. 

ایا صوفیه در طی امپراتوری عثمانی | از کلیسا تا مسجد

جنگ های صلیبی در طی سال های 1204 تا 1261 میلادی، مقدمه ای بر آغاز فصل جدیدی برای ایا صوفیه شدند. در طی این جنگ ها استانبول به دست مردم ایتالی (مردم ساکن ایتالیای مرکزی و باستانی) و لاتین ها افتاد و به این ترتیب بخش زیادی از اماکن مهم شهر از جمله ایا صوفیه تخریب شدند. سال ها طول کشید تا روم شرقی در سال 1261 میلادی توانست تسلط بر استانبول را بازیابد و ایا صوفیه در این زمان، در وضعیت چندان خوشایندی قرار نداشت.

البته زمان حکومت روم شرقی بر استانبول به انتها رسیده بود و دیگر فرمانروایان این حکومت فرصت نکردند تا به سر و وضع ایا صوفیه رسیدگی کنند. در نهایت در سال 1453 میلادی بود که سلطان محمد دوم توانست استانبول را فتح کرده و آن را تحت سلطه خود درآورد. پس از آن که سلطان محمد دوم و همراهانش وارد شهر شدند، به سرعت توجه‌شان به کلیسای ایا صوفیه جلب شد. سلطان محمد دوم که مسلمان بود، با دیدن ایا صوفیه اصرار داشت تا کاربری آن را تغییر دهد و آن را به مسجد بدل کند. گویند یکی از علمایی که از همراهان وی بود، درجا از منبر ایا صوفیه بالا رفت و مشغول خواندن شهادتین شد، به این ترتیب تغییر کاربری ایا صوفیه آغازی رسمی به خود گرفت. پس از مدت کوتاهی، به دستور سلطان محمد که حالا فاتح لقب گرفته بود، ایا صوفیه مورد بازسازی قرار گرفت. در نتیجه ساختمان کلیسا تحکیم شد و به خوبی مورد توجه قرار گرفت. البته این تنها بخشی از تغییرات بود؛ از آن جا که ایا صوفیه دیگر به عنوان مسجد شهر شناخته می شد، به زودی 4 مناره به مجموعه اضافه شد که مسوولیت طراحی و ساختش را معمار سنان (Sinan) به عهده داشت. همچنین ستون هایی درون مجموعه ساختند تا ایا صوفیه را در برابر زلزله ها مقاوم سازند. 

از دیگر بخش هایی که در طی حکومت سلطان محمد فاتح به ایا صوفیه اضافه شد، می توان به مدرسه قرآنی یا مکتب خانه اشاره کرد. البته بعدها در قرن هفدهم این بخش تخریب و ساختمان جدیدی برای مدرسه ساخته شد. بد نیست بدانید که در طی کاوش های سال 1982 میلادی، بقایایی از مدرسه اول کشف شد. 

مدرسه تنها بخشی نبود که فرمانروایان عثمانی به ایا صوفیه اضافه کردند. با تبدیل ایا صوفیه به مسجد، طبیعی بود که بخش هایی چون محراب، منبر، ضریح و جایگاه موذن نیز ساخته شوند. 

در طی سلطنت سلطان مجید، بین سال های 1847 تا 1849 میلادی، بازسازی های جدید و گسترده ای در مجموعه ایا صوفیه انجام شد. این بازسازی ها بر عهده برادران معمار و سوئیسی-ایتالیایی فساتی (Fossati brothers) گذاشته شده بود. در این دوره، معماران خارجی اتاق مخصوص عبادت سلاطین عثمانی را که در بخش شمالی ایا صوفیه قرار داشت، تخریب کردند و در مقابل یک اتاق در سمت چپ محراب ساختند. از دیگر کارهای دیگری که زیر نظر این دو برادر انجام شد، تحکیم گنبد، مستقیم ساختن ستون ها و افزودن تزیینات جدید به هر دو بخش داخلی و خارجی ایا صوفیه بود. 

یکی از مهم ترین اتفاقاتی که در دوره عثمانی رخ داد، ساخت مسجدی بسیار بزرگ و باشکوه درست در مقابل ایا صوفیه بود. حکومت عثمانی که از زمان فتح استانبول، از ایا صوفیه به عنوان مسجد جامع شهر استفاده می کردند، تا به حال هیچ مسجد مستقل و باشکوهی برای خود نداشتند. سلطان احمد، سلطان جوانی که در قرن هفدهم میلادی قدرت امپراتوری خویش را در خطر فرض می کرد، تصمیم گرفت برای نشان دادن صلابت امپراتوری عثمانی، مسجدی منحصر به فرد بسازد. به این ترتیب مسجد سلطان احمد در برابر ایا صوفیه ساخته شد تا شکوه خود را به رخ ساختمان قدیمی بکشد. پس از آن نیز، مسجد جدید به مسجد جامع استانبول بدل شد؛ اما با این حال چیزی از جذابیت و اعتبار ایا صوفیه کم نشد و توجه ها به این ساختمان تاریخی همچنان ادامه داشت. 

ورود به صفحه اختصاصی مسجد سلطان احمد

Photo by : Unknown

ایا صوفیه در دوره معاصر | گشایش موزه

با تضعیف امپراتوری عثمانی و سپس به روی کار آمدن جمهوری، باز هم وضعیت متفاوتی برای ایا صوفیه رقم زده شد. مصطفی کمال آتاتورک، بنیان گذار جمهوری ترکیه و نخستین رییس جمهور این کشور در سال 1935 دستور داد تا ایا صوفیه به موزه بدل شود و از تاریخ 1 فوریه همان سال، درهای مجموعه به روی تمام گردشگران ترک و خارجی گشوده شد. 

از جمله کارهایی که برای آماده سازی ایا صوفیه برای بازدید گردشگران انجام دادند، خروج فرش ها از ساختمان بود. پس از شستشو و تمیزکاری ساختمان، تزیینات مرمرین کف ایا صوفیه بعد از مدت ها پدیدار شد. با این حال ایا صوفیه حال چندان خوشی نداشت و در بسیاری از بخش ها احتیاح به مرمتی جدی دیده می شد. به طور مثال سقف مسی ساختمان ترک خورده بود و در هنگام بارش باران، آب به روی موزاییک ها، کاشی ها و تزیینات داخلی چکه می کرد. در همین اوضاع و احوال، افزایش سطح آب زیرزمینی زیر ساختمان نیز سبب شد تا رطوبت از کف به داخل ساختمان نفوذ پیدا کند و سنگ ها و نقاشی های ایا صوفیه در وضعیت ناپایداری قرار بگیرند. تمام این شرایط در کنار هم باعث شد تا ایا صوفیه در طی سال های 1997 تا 2002 میلادی، از سوی موسسه بین المللی «صندوق جهانی آثار تاریخی» (World Monuments Fund) بودجه های بازسازی دریافت کند. در طی این رویدادها ابتدا نوسازی بخش خارجی گنبد و سپس بخش داخلی آن در برنامه قرار گرفت. در نهایت پروژه موسسه صندوق جهانی آثار تاریخی در سال 2006 به پایان رسید؛ اما ایا صوفیه هنوز هم نیازمند به بازسازی هایی در دیگر بخش های خود بود و نوسازی ها همچنان ادامه یافت.

بد نیست بدانید پس از تبدیل ایا صوفیه به موزه، به تدریج این ساختمان زیبا مورد توجه قرار گرفت، به گونه ای که به پربازدیدترین موزه کشور ترکیه بدل شد و سالانه نزدیک 4 میلیون نفر بازدیدکننده داشت. 

Photo by : holafz

طراحی و ساخت ایا صوفیه

برای ساخت کلیسای کنونی ایا صوفیه، معماران یونانی 3 طرح سنتی کلیسا را با هم ترکیب کرده و برای ساخت گنبدی مرکزی نقشه ریختند. در نقشه ایا صوفیه یک محراب و دو محوطه ورودی داخلی و خارجی به چشم می خورد. طول کلیسا از محراب تا محوطه ورودی خارجی 100 متر بود و ساختمان عرضی برابر با 69.5 متر داشت. همان طور که گفته شد در مرکز ساختمان گنبدی وجود دارد که ارتفاع آن را 55.60 متر ارزیابی می کنند. با بررسی ابعاد گنبد ایا صوفیه می توان متوجه شد که با یک دایره طرف نیستیم؛ چرا که شعاع این گنبد در بخش شمالی جنوبی 31.87 متر و در بخش شرقی غربی 30.86 متر است. 

نکته جالبی که درباره ساخت ایا صوفیه وجود دارد آن است که ژوستینین یکم، دستور داد برای ساخت هر چه با شکوه تر کلیسا، هر کس در حد توان خود، اشیا و قطعه های ساختمانی در دسترسش را برای ساخت کلیسا تحویل دهد. به این ترتیب ستون ها و بخش های مرمرینی در ایا صوفیه وجود دارد که در واقع راهی طولانی را از شهرهای باستانیِ اطراف آناتولی و سوریه پیموده اند تا به قسطنطنیه برسند. از جمله شهرهایی که مصالح آن ها در ساخت ایا صوفیه به کار رفته می توان به شهر مشهور افسوس (در نزدیکی شهر سلجوک امروزی)، آسپندوس (در استان آنتالیای کنونی)، بعلبک (در کشور لبنان) و طرسوس (در استان مرسین ترکیه) اشاره کرد. آن چه که از افسوس در ایا صوفیه جای گرفت، ستون های مرمرین معبد آرتمیس بودند که در شبستان به کار گرفته شدند. همچنین 8 ستونی که برای حفظ گنبد کلیسا به کار رفتند، ره آوردی از مصر بودند. در مجموع 104 ستون در ساختمان ایا صوفیه وجود دارد که 40 تا از آن ها در طبقه همکف و باقی در طبقه اول مجموعه هستند. 

سنگ های مرمر از جزیره مرمره، سنگ سماق سبز از جزیره وابیه یونان، مرمر صورتی از شهر افیون قره‌حصار ترکیه و مرمر زرد نیز از شمال آفریقا راهی ایا صوفیه شدند. وقتی به دیوارهای داخلی ایا صوفیه نگاه می کنیم، می بینیم برای تزیین از بلوک های مرمر دو بخشی استفاده شده است. قدری که فاصله بگیریم خواهیم دید هر یک از این بلوک ها در کنار هم، شکلی هندسی و متقارن می سازند. به غیر از این دیوار مرمرین، باقی دیوارهای ایا صوفیه با موزاییک های جذاب آراسته شده اند. چیزی که این موزاییک ها را منحصر به فرد می سازد، وجود طلا، نقره، شیشه، سفال و سنگ های رنگین است که در مجموع جلوه ای بسیار چشمگیر ایجاد کرده اند.

اگر وقتی بگذارید و نزدیک موزاییک های زیبای ایا صوفیه شوید، می بینید بر روی آن ها نقوشی گیاهی و هندسی به چشم می خورد که یادگاری از قرن ششم میلادی هستند. اگر به موزاییک های سقف دقت کنید، تصاویر پرتره ای از اشخاص مذهبی و مهم تاریخی را خواهید دید. این آثار در طی قرن هفتم و هشتم میلادی وارد تزیینات ایا صوفیه شدند. 

Abdullah Rhwanjy

بخش های مختلف ایا صوفیه

همان طور که در تاریخچه پرماجرای ایا صوفیه متوجه شدیم، این ساختمان سال ها کلیسا بوده و بعد در دوره عثمانی، مسلمانان ایاصوفیه را به مسجد تبدیل می کنند. به همین دلیل است که وقتی در بخش های مختلف این ساختمان مقدس گردش می کنید، می توانید همزمان نشانه های کلیسا و مسجد را در آن پیدا کنید. در ادامه با تمام بخش های داخلی و خارجی ایاصوفیه آشنا می شویم.

1- گنبد ایا صوفیه

تفاوت بارز و چشمگیر معماری ایا صوفیه با دیگر کلیساها، وسعت، اندازه بسیار بزرگ و البته گنبد مرتفع و قابل توجهش است. ارتفاع این گنبد از طبقه همکف تا بالاترین نقطه، برابر با 55.60 و شعاع آن در بخش شمالی جنوبی 31.87 متر و در بخش شرقی غربی 30.86 متر است. با این حساب می توان متوجه شد که گنبد مرکزی ایا صوفیه دایره ای 60 متری را درون سقف به خودش اختصاص می دهد! 

معماران در ساخت گنبد ایا صوفیه از مرمر، سنگ و آجرهای به خصوصی استفاده کردند که نه تنها سبک اند، بلکه مقاومت بسیار زیادی دارند. بد نیست بدانید خاک این آجرها از جزیره رودس در یونان تهیه شده اند. 

گنبد ایا صوفیه پس از تکمیل ساخت در سال 537 میلادی به شکل یکپارچه، فشرده و سنگین بود. همه این ویژگی های سازه باعث شد که تنها در کمتر از 20 سال، دو بار بر اثر زلزله آسیب ببیند. این آسیب ها نیز به نوبه خود در تاریخ 7 می 558 میلادی باعث شدند تا بخش شرقی گنبد کاملا فرو بریزد. برای بازسازی گنبد ایا صوفیه، برادرزاده جوان و هم نام ایزیدوروس دست به کار شد. این معمار جوان برای حل مشکل، تدابیر جالبی اندیشید. او یک سیستم محافظت کننده برای گنبد تعبیه کرد که در طی آن سیم هایی خارجی بر روی آجرها کشیده می شد و همچنین 40 پنجره در دورتا دور گنبد افزود؛ اما مهم ترین تغییری که ایزیدوروس جوان ایجاد کرد، افزایش طول یا ارتفاع گنبد به اندازه 7 متر بود. به این ترتیب گنبد ایا صوفیه نه تنها کوچک تر که سبک تر هم شد.

گنبد ایا صوفیه اما هزار سالِ پر فراز و نشیب را در پی داشت. در قرن نهم میلادی، از یک آتش سوزی و زلزله جان سالم به در برد؛ اما در اثر زلزله سال 989 میلادی آسیب دید و بلافاصله ترمیم شد. اما زلزله که دست بردار نبود، در سال های دیگری چون 1343 و 1344 میلادی نیز گنبد و بخشی از قوس آن را تخریب کرد. البته امپراتوران روم شرقی نسبت به ایا صوفیه بی توجه نبودند و هر بار برای بازسازی سازه اقدام می کردند. 

گنبد ایا صوفیه در نخستین روزهای تغییر حکومت و ورود عثمانی ها، وضعیت خوبی را پشت سر گذاشت و بارها بازسازی شد. مهم ترین نوسازی که در این دوره بر روی گنبد ایا صوفیه انجام شد، توسط سلطان عبدالمجید بود. در این دوره، شکاف های بزرگ گنبد را پر کردند و لبه آن، محافظ های استیلی قرار دادند. همچنین در همین دوره بود که مصطفی عزت افندی 35 ردیف از آیات قرآن را بر روی گنبد خوشنویسی کرد. 

Uroš Petrič

2- مجموعه های موزاییکی ایا صوفیه

در نخستین لحظاتی که به درون ایا صوفیه پا می گذارید، با موزاییک های زیبایی رو به رو خواهید شد که تصاویر و پرتره های مختلفی را بر روی سقف و دیوارهای ساختمان تشکیل داده اند. این موزاییک ها از جمله بخش های جذاب و شاخص ایا صوفیه محسوب می شوند که همگی درون مایه ای تاریخی و مذهبی دارند و داستان های مختلفی را روایت می کنند. از محبوب ترین تصاویر موزاییکی می توان به شمایل موزاییکی حضرت مریم و مسیح و مسیح و لئوی ششم نام برد. این تصاویر هر یک در گوشه ای از ایاصوفیه جا خوش کرده اند و سرگذشت متفاوتی دارند که در آینده به طور مقصل به آن می پردازیم. 

3- محراب مسجد ایا صوفیه

همان طور که احتمالا می دانید یکی از اصلی ترین نمادهای معماری یک مسجد سنتی، محراب آن است. محراب ایا صوفیه در بخش جنوب شرقی ساختمان قرار دارد و نمونه زیبا و مرمرینی از یک شاه‌نشین چند گوشه است که بر روی آن تصاویری از خورشید و ستارگان به چشم می خورد. اگر به محراب ایا صوفیه دقت کنید، طلاکاری های جذابی بر روی آن خواهید دید که به نقوشی از برگ های کنگر و شاخه های در هم پیچیده مزین شده است. در دو گوشه محراب دو شمعدان به چشم می خورد که یادگارهایی از کلیسای سلطنتی پادشاهی مجارستان هستند. در واقع ابراهیم پاشا، وزیر بزرگ سلطان سلیمان در قرن شانزدهم این دو شمعدان را از یکی از سفرهایش به مجارستان، با خود به استانبول آورد.

4- منبر ایا صوفیه

منبر بلند و مرمرین ایا صوفیه را در سمت راست محراب خواهید دید. این منبر در قرن شانزدهم و به دستور سلطان مراد سوم ساخته شد. نگاهی گذرا به این منبر کافیست تا تایید کنید که بر روی آن تزیینات بسیار زیبایی به چشم می خورد. منبر ایا صوفیه هنر دست بهترین هنرمندان مرمرکار زمان خود است که به دستور امپراتور به ساختش مشغول شدند. 

Photo by : Cemil ŞAHİN

4- خوشنویسی های ایا صوفیه

یکی از نخستین بخش هایی که در تماشای بخش های داخلی ایا صوفیه خودنمایی می کند، خوشنویسی های بسیار بزرگ، طلایی رنگ و با پس زمینه ای سبز بر روی دیوار هستند. در واقع باید بدانید که در حال تماشای بزرگترین خوشنویسی های جهان اسلام هستید. کافی است سرتان را بالا بگیرید تا تابلوهایی با نام عمر، عثمان، ابوبکر، حضرت محمد، امام علی، امام حسن و امام حسین را ببینید. این تابلوها ابعادی 8 در 7.5 متری دارند و درست بر دیوارهای سالن مرکزی ساختمان آویخته شده اند. خوشنویسی این تابلوها را مصطفی عزت افندی، خطاط مشهور ترکی به عهده داشته است. 

در کنار این تابلوهای غول پیکر، خوشنویسی های کوچک تری نیز در بخش محراب ایا صوفیه وجود دارد. این خوشنویسی ها در ابعاد معمولی به چشم می خورند و به فرمان سلاطین عثمانی و در دوره های مختلف به ایا صوفیه اهدا شده اند.

Photo by : Samet Güler

5- کاشی کاری های ایا صوفیه

هنگامی که از ایا صوفیه بازدید می کنید، کاشی کاری های آبی و طرح داری را در برخی از نقاط خواهید دید. در این جا با مشخصات و مکان قرارگیری هر یک از کاشی های ایا صوفیه آشنا می شویم:

کاشی های اطراف محراب

در اطراف محراب ایا صوفیه، چند نوع کاشی به چشم می خورد. یکی از آن ها نواری از کاشی های آبی رنگ در پشت محراب است که بر روی آن «آیه الکرسی» نوشته شده است. اگر خوب به این نوار کاشی کاری شده دقت کنید، نام «فاکر محمد» خطاط و کاشی کار را خواهید دید که امضای او در تاریخ 1016 قمری، نشان از قدمت کاشی ها دارد. مجموعه دیگری درست در سمت راست و چپ محراب ایا صوفیه قرار دارد که به شکل مستطیل است. در این ترکیب کاشی کاری شده نقشه ای از کعبه، خانه خدا و مسجد النبی در مدینه دیده می شود. در اطراف این دو نقشه نیز نگاره هایی گیاهی به رنگ آبی در پس زمینه ای سفید خودنمایی می کنند.

قدمت کاشی های اطراف محراب به قرن شانزدهم و هفدهم میلادی بر می گردد و از نمونه های مرغوب ایزنیکی هستند. ایزنیک که روزگاری مرکز سفالگری سرزمین آناتولی و ترکیه قدیم محسوب می شد، در مهارت، تکنیک و نقش و نگار کاشی کاری ها زبانزد خاص و عام بود.

کاشی های کتابخانه سلطان محمود اول

بهترین نمونه های کاشی ترکی را می توانید در کتابخانه سلطان محمود ایا صوفیه پیدا کنید. بر روی آن ها نقوشی از گل های رز، میخک، لاله و درخت سرو وجود که از راهروها شروع می شود، تا کتابخانه و مخزن کتاب ادامه پیدا می کند. امضای سلطان محمود اول در دیوار شرقی کتابخانه نشان از حامی ساخت چنین بنا و تزییناتی درون ایا صوفیه دارد. از دیگر ترکیباتی که در کاشی کاری های کتابخانه توجه را به خودش جلب می کند، می توان به مجموعه ای از اسماء الحسنی و آیه 22 و 23 سوره حشر که با رنگ سفید بر روی کاشی هایی آبی رنگ نوشته شده، اشاره کرد. 

کاشی های مقبره سلاطین عثمانی

در کنار ایا صوفیه، مجموعه ای از مقبره های سلاطین عثمانی وجود دارد که از آن جمله می توان به مقبره سلطان سلیم دوم، سلطان مراد سوم، سلطان محمد سوم، سلطان مصطفی اول و سلطان ابراهیم اشاره کرد. این امپراتوران عثمانی که به شکوه و زیبایی ایا صوفیه علاقه بسیاری داشتند، می خواستند که پس از مرگ، صاحب مقبره ای در کنار آن باشند.

در میان این مقبره ها، حساب مقبره سلطان سلیم دوم جداست و به جرات می توان گفت که زیباترین مقبره استانبول است. با ورود به این مجموعه شاهد کاشی کاری های منحصر به فردی هستید که قدمت شان به قرن شانزدهم بر می گردد. این کاشی کاری ها آیه هایی از سوره بقره و بخش مشهور آیه الکرسی را در بر دارند که در ردیف بالایی پنجره های پایین مقبره قرار دارند. همچنین کاشی کاری های اطراف در، گل هایی به رنگ های خاصی چون ارغوانی، قرمز، سبز و آبی را بر روی پس زمینه سفیدی به نمایش می گذارد. 

در میان دیگر مقبره ها، مقبره سلطان مراد سوم نیز کاشی کاری های جذابی دارد. در بخش داخلی این مقبره، کاشی های صورتی رنگی خواهید دید که تنها یک بار در شهر ایزنیک تولید شدند و فرایند مرموز ساخت آن ها هیچ گاه پس از آن کشف نشد. همچنین در این مقبره آیه هایی از سوره ملک را بر روی کاشی های آبی رنگی می بینید که با حاشیه ای از گل های لاله، رز، میخک، سنبل و برگ نیلوفر در رنگ های مختلف تزیین شده است. البته بازدید از بخش بیرونی مقبره سلطان مراد سوم را هم از دست ندهید و ترکیب های بی نظیر گل های آبی بر روی پس زمینه سفید را از نزدیک تماشا کنید.

کاشی های اطراف محرابSuleyman Sonmez
کاشی های اطراف محراب

6- اتاق سلطان

پس از آن که استانبول به دست عثمانی ها افتاد، این حکومت اتاقی مخصوص در ایا صوفیه بنا کرد که برای اقامه نماز سلاطین استفاده می شد. در واقع رسم بود که سلطان نماز جمعه و عیدهای خاص را در مسجد مرکزی شهر بخواند و به این ترتیب امپراتوران عثمانی از اتاق سلطان استفاده می کردند. اتاق سلطان شکلی هشت ضلعی دارد و از 5 ستون ساخته شده است. برای ساخت این اتاق کوچک و مجلل در بخش پایینی از مرمر و در بخش بالایی از چوب طلاکاری شده استفاده کرده اند. سقف اتاق نیز با نقوشی دست ساز از گل و گیاه تزیین شده است.

امروزه برای آن که اتاق سلطان را در ایا صوفیه به تماشا بنشینید، کافیست به سوی محراب بروید تا اتاق سلطان را درست در سمت چپش ببینید. البته این اتاق در طی بازسازی های قرن نوزدهم به این نقطه منتقل شد و از جایگاه دقیق اتاق قبلی اطلاعاتی در دست نیست. 

7- ماذنه | جایگاه اذان

ماذنه ایا صوفیه نیز یکی از بخش هایی است که پس از فتح استانبول به دست عثمانی ها ساخته شد. این جایگاه نیز به سوی خانه خدا قرار دارد و موذن با بالا رفتن از آن، مشغول سر دادن اذان می شود و همچنین در طی نماز، مکبرها از آن استفاده می کنند. ماذنه ایا صوفیه در طی حکومت سلطان مراد سوم (1574-1595) و در بخش شرقی ایا صوفیه ساخته شد.

از آن جا که ایا صوفیه وسعت بسیاری دارد و اغلب جمعیت زیادی برای برپایی نماز به ایا صوفیه می آمدند، یک ماذنه کفاف این مسجد را نمی داد و بنابراین بعدها چهار ماذنه دیگر در این مجموعه ساختند. نکته جالبی که درباره ماذنه های ایا صوفیه وجود دارد، هماهنگی این سازه ها با خود ساختمان مسجد است، به گونه ای که برای ساخت آن ها از بهترین مرمرکاری های قرن شانزدهم میلادی استفاده شد.

8- درهای ایا صوفیه

در بخش های مختلف ساختمان ایا صوفیه، درهای ورودی مختلفی وجود دارد:

باب همایون یا در امپراتور: بزرگترین در مجموعه است که در قرن ششم میلادی ساخته شد و ورود به بخش داخلی ایا صوفیه را میسر می کند. طولی 7 متری دارد و از چوب بلوط و قابی برنزی ساخته شده است. همچنین ورقه هایی از برنز بر روی لنگه های در امپراتور دیده می شود. جالب است بدانید این در از آن رو امپراتور خوانده می شد که تنها امپراتور و همراهانش حق استفاده از آن را داشتند. برخی از منابع به جا مانده از روم شرقی معتقدند که برای ساخت در امپراتور ایا صوفیه از چوپ کشتی نوح استفاده شده و برخی نیز معتقدند چوب آن، از قفسه چوبی حامل کتاب مقدس یهودیان گرفته شده است.

در زیبا: این در قدیمی ترین عنصر معماری ایا صوفیه است که قدمتش به قرن دوم میلادی بر می گردد و در بخش خروجی جنوبی شبستان قرار دارد. این در که با شکل هایی گیاهی و هندسی تزیین شده، متعلق به معبدی مشرکانه در شهر باستانی طرسوس در ترکیه بوده است. در واقع در زیبا را امپراتور تئوفیلوس (Theophilos) در سال 838 میلادی از شهر طرسوس جدا کرد و با خود به ایا صوفیه آورد. اگر به لنگه های در توجه کنید، بر روی صفحات برنزی آن عباراتی با عنوان «خدا و مسیح به ما کمک کند» را خواهید دید. 

در مرمرین: بخش جنوبی ایا صوفیه که مخصوص مراسم تشریفاتی امپراتور و دیگر مقامات بالا رده بود، با یک در مرمرین از بخش غربی ساختمان جدا شده است. بر روی این در نگاره هایی از گیاهان، میوه ها و ماهی ها به چشم می خورد و گفته می شود یک لنگه آن نشانگر بهشت و دیگری نمادی از جهنم است. با عبور از در مرمری فضایی را می بینید که زمانی مخصوص برگزاری جلسات رسمی و مذهبی امپراتوری بیزانس بود. در داخل این فضا کتیبه هایی مرمری بر روی دیوار می بینید که نتیجه برخی از جلسات بر روی آن نوشته شده است. 

تصویر سمت راست در مرمرین | تصویر میانی در امپراتوری | تصویر سمت چپ در زیبا

در مرمری
در امپراتوریDinos Vergidis
در زیبا

9- سایر بخش های ایا صوفیه

از دیگر بخش های ایا صوفیه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

امفالیون | Omphalion

 امفالیون جایگاهی از ایا صوفیه است که در دوره حکومت روم شرقی کاربرد داشت. امفالیون محوطه ای دایره ای شکل است که با تعدادی از دایره های بزرگ و کوچک احاطه شده است. در واقع پادشاهان بیزانسی به هنگام مراسم تاج گذاری وارد این دایره می شدند.

مکعب های مرمرین

 در دو طرف ورودی اصلی ایا صوفیه دو مکعب مرمرین به چشم می خورد که قدمتی 2300 ساله دارند و متعلق به شهر برگاما ترکیه هستند. این دو مکعب در قرن شانزدهم از سوی سلطان مراد سوم به ایا صوفیه اهدا شدند. از این مکعب ها که فضایی توخالی دارند، به عنوان منبع آب و شربت استفاده می کردند و در مجموع گنجایشی 1250 لیتری دارند. مسوولان ایا صوفیه از آن ها برای پخش شربت در اعیاد خاص استفاده می کردند و در سایر زمان ها، آن ها را از آب پر می کردند و این مکعب ها نقش آبخوری داشتند. اگر به این مکعب ها دقت کنید، شیرهای آبی را در بخش پایینی آن ها خواهید دید.

سنگ قبر انریکو دونالدو

 انریکو دونالدو، یکی از حاکمان ونیزی بود که در زمان تسلط ایتالی ها بر استانبول، فرمان غارت و تخلیه اموال ایا صوفیه را صادر کرد. محل دفن او احتمالا طبقه بالای ایا صوفیه بوده است؛ اما امروزه نشانی از آن در این بخش وجود ندارد، چرا که عثمانی ها در هنگام ساخت و بازسازی ایا صوفیه و تبدیل آن به مسجد، این سنگ قبر را نابود کردند. بعدها یکی از تیم های بازسازی ایا صوفیه گور نمادینی نزدیک یکی از نقاط احتمالی دفن دونالدو ساختند و امروزه می توانید از آن بازدید کنید.

نوشته وایکینگی

در بخش جنوبی ایا صوفیه یک سکوی مرمری وجود دارد که بر روی آن نوشته ای وایکینگی متعلق به قرن نهم میلادی دیده می شود. بد نیست بدانید وایکینگ ها به سبب طبیعت جنگجوی‌شان، نزدیک 200 سال در گارد سلطنتی روم شرقی در استانبول حضور داشتند. 

قسمت های خصوصی

 کاربری ایا صوفیه در دوران عثمانی تنها در بعد مذهبی خلاصه نمی شد و از این ساختمان زیبا به عنوان مرکزی آموزشی نیز استفاده می کردند. در طی سالیان سال، سخنرانی های علمی و مذهبی بسیاری توسط برجسته ترین کشیش ها و دانشمندان در این بخش و در ساعت های خارج از برپایی دعا و نماز برگزار می شد. این رویدادها درون بخش های چوبی و به خصوصی انجام می گرفت که در مجموع 11 عدد ارزیابی می شود. 

ستون آرزو

 در شمال غربی ساختمان، ستونی با سوراخی در میان آن به چشم می خورد که در بخش پایینی با صفحه هایی برنزی پوشانده شده است. این ستون نام های مختلفی چون ستون آرزو و ستون خیس دارد و داستان های زیادی درباره اش نقل می شود. گویند اگر ستون آرزو را لمس کنی، دستانت خیس می شود؛ چرا که دارای قدرت های ماورایی و جادویی است. یکی از مشهورترین داستان هایی که درباره ستون آرزو گفته می شود آن است که روزی سنت جرج معجزه گر (اسقف معروف مسیحی و قرن سومی) در قرن سیزدهم درست در میان ستون ظاهر شد و ستون از شرم حضور این فرد مقدس خیس شد. گفته می شود رطوبت این ستون می تواند دردهای بی درمان را شفا دهد. 

مکعب های مرمرین
امفالیون
سنگ قبر انریکو دونالدو
نوشته وایکینگی

بخش های خارجی ایا صوفیه

در ادامه با بخش های خارجی ایا صوفیه آشنا می شویم. درباره برخی از قسمت های خارجی مانند موقتخانه، نوانخانه، ساختمان خزانه و حائل های ساختمان اطلاعاتی ندادیم چرا که بازدید ندارند و توضیح درباره آن ها خارج از حوصله این مطلب است. 

1- مناره ها

ایا صوفیه در مجموع 4 مناره دارد که ارتفاع‌شان 60 متر و بیش از گنبد است. نخستین مناره این ساختمان در همان سال تبدیل کلیسا به مسجد و به دستور سلطان محمد فاتح ساخته شد. امروزه از این مناره که از چوب ساخته شده بود، اثری باقی نمانده است. مناره دیگری در جنوب شرقی ایا صوفیه به چشم می خورد که بر سر قدمتش دو نظریه وجود دارد؛ برخی ساخت آن را به سلطان محمد فاتح و برخی دیگر به سلطان بایزدید دوم منسوب می کنند. مناره دیگری درست بر بالای باب همایون قرار دارد که گفته می شود معمار سنان ساخت آن را به عهده داشته است. مناره های دیگری نیز در بخش جنوب غربی و شمال غربی وجود دارد که درست شبیه این مناره اند و بنابراین معمار آن ها را نیز سنان می دانند. 

مناره های ایا صوفیه الگویی ضخیم داشته که از این نظر با ساختمان اصلی هماهنگی دارند. بر روی مناره ها تزییناتی کار شده است که همگی آن ها در طی بازسازی های ایا صوفیه در سال های مختلف اضافه شده اند. از آن جا که هر یک از این تزیینات به سبک خاصی ساخته شده اند، زمان اضافه شدن آن ها را می توان قرن های 15، 16 و 19 میلادی تشخیص داد. 

مناره
Nejdet Duzen

2- آبخوری ها

در ایا صوفیه چندین آبخوری به چشم می خورد که هر یک به شکلی ساخته شده اند. یکی از آن ها ساختمانی، با گنبدی باشکوه و به سبک عثمانی هاست که از بزرگترین و زیباترین آبخوری های استانبول به شمار می رود. این آبخوری به 8 پایه با هشت طاقچه مقرنس کاری شده مزین است و بر روی سقفش، لاله ای با نوشته نام الله به چشم می خورد. اگر وارد آبخوری شوید، با 16 بخش و 16 شیر برنزی در میان، رو به رو می شوید. جالب آن که بر بالای هر شیر آب، یک لوح برنزی قرار دارد که بر روی آن آیه ای از قرآن درج شده است: «ما همه چیز را از آب آفریده ایم.»

به غیر از آبخوری اصلی ایا صوفیه، دو آبخوری عمومی نیز در این مجموعه وجود دارد که برای استفاده عموم ساخته شده بودند. یکی از این آبخوری ها در کنار درِ هشتی حیاط و نزدیک دیوار جنوب غربی قرار دارد. قدمت دقیق این آبخوری مرمری مشخص نیست؛ اما با توجه به سبک معماری آن می توان فهمید که در قرن هجدهم میلادی ساخته شده است. دیگر آبخوری عمومی ایا صوفیه در طی حکومت سلطان ابراهیم در قرن هفدهم ساخته شده است و در گوشه جنوب شرقی ایا صوفیه قرار دارد.  

آبخوری عمومی
آبخوری سلطنتی

3- مقبره ها

 همان طور که گفته شد، مقبره تعدادی از امپراتوران عثمانی از جمله سلطان سلیم دوم، سلطان مراد سوم، سلطان محمد سوم، سلطان مصطفی اول و سلطان ابراهیم درست در کنار ساختمان ایا صوفیه ساخته شده اند. این مقبره ها هر یک طراحی و معماری متفاوتی دارند و بازدید از آن ها خالی از لطف نیست. به جرات می توان گفت زیباترین مقبره متعلق به سلطان سلیم دوم است که کاشی کاری های منحصر به فردی دارد. علاوه بر این ها نیز یک مقبره از شاهزادگان این دوره نیز وجود دارد که البته زیبایی و شکوه دیگر مقبره ها را ندارد. 

Photo by : Unknown

موزه ایا صوفیه

همان طور که گفته شد، در سال 1935 میلادی با دستور آتاتورک، ایا صوفیه از مسجد به موزه بدل شد و به این ترتیب گردشگران ترک و خارجی فرصت آن را پیدا کردند تا بتوانند با فراغ بال قسمت های مختلف موزه را از نزدیک ببینند. از آن زمان به بعد، موزه ایا صوفیه، میزبان مجموعه های مختلف شد که عبارتند از:

  • شمایل مذهبی و وسایل کلیسا: در این مجموعه همان طور که نامش نشان می دهد، با مجموعه ای قرون وسطایی رو به رو هستید. از شمایل مذهبی که زمانی بر در و دیوار کلیسای ایا صوفیه خودنمایی می کردند بگیرید تا جعبه جواهر نشان، خنجر، دستبند و ... را در این بخش می توانید ببینید.
  • وسایل مقبره ها: این بخش چندین وسیله از دوره عثمانی ایا صوفیه را در معرض نمایش گذاشته اند.
  • بخش های سنگی

 خوب است بدانید ساعت کاری و هزینه بازدید از موزه ایا صوفیه، با ساعت کاری و هزینه ورودی کل مجموعه یکسان است.

دسترسی و اطلاعات بازدید از ایا صوفیه

برای دسترسی به ایا صوفیه هیچ نگران نباشید! کافیست خود را با اولین ایستگاه اتوبوس، تراموا و یا مترو برسانید. پس از آن به راحتی می توانید تا نزدیک ایا صوفیه بروید. 

در ایا صوفیه می توانید واکمن هایی را اجاره کنید تا از توضیحات راهنمای صوتی بهره مند شوید. 

هزینه بازدید: 72 لیر ترکیه (معادل 155,210 تومان )

بازدید از مجموعه برای گردشگران خارجی زیر 12 سال رایگان است.

ساعت بازدید: موزه ایا صوفیه به جز دوشنبه ها هر روز باز است.

  • از 15 آپریل تا 30 اکتبر (26 فروردین تا 8 آبان): 9:00 تا 19:00
  • از 30 اکتبر تا 15 آپریل (8 آبان تا 26 فروردین): 9:00 تا 17:00

آخرین زمان ورود به ایا صوفیه، یک ساعت پیش از بسته شدن مجموعه است. 

آدرس: ترکیه، استانبول، محله سلطان احمد، میدان ایا صوفیه

Addres: Ayasofya Square, Sultanahmet, Istanbul , Turkey

Photo by : Unknown

جاذبه های اطراف ایا صوفیه

  • کاخ توپکاپی | Topkapi Place: فاصله 60 متری
  • کلیسای ایا ایرنه | Hagia Irene: در فاصله 200 متری
  • حمام خرم سلطان ایاصوفیه | Ayasofya Hurrem Sultan Hamam: فاصله 250 متری
  • باسیلیکا سیسترن | Basilica Cistern: در فاصله 300 متری
  • موزه باستان شناسی | Archaeological Museum: در فاصله 450 متری
  •  مسجد سلطان احمد | Sultan Ahmed Mosque: فاصله 500 متری
  • موزه هنرهای اسلامی و ترکی | Museum of Turkish and Islamic Arts: در فاصله 650 متری
  • پارک گلخانه | Gülhane Parkı: فاصله 750 متری
  • بازار ادویه | Arasta Bazaar: در فاصله 750 متری
  • برج گالاتا | Galata Tower: در فاصله 2.9 کیلومتری

در ویدیویی کوتاه همراه کارناوال باشید تا با هم گشتی کوتاه در ایا صوفیه بزنیم:

رمز و رازهای ایا صوفیه

پیرامون ایا صوفیه نیز همانند بسیاری از دیگر ساختمان های مشهور دنیا، داستان ها و افسانه های مختلفی روایت می شود. در این جا به یکی از این افسانه های مشهور و حواشی اش می پردازیم:

  • کلیسای ایا صوفیه در طی امپراتوری روم شرقی، اهمیت بسیار زیادی داشت و نقطه ای کلیدی در شهر محسوب می شد. از همین رو تونل های بسیار بزرگی در زیر زمین های این کلیسا حفر کرده بودند که از زیرِ سرتاسر قسطنطنیه عبور می کردند و تا جزیره پرنس کشیده می شدند. به این ترتیب درون این تونل های زیر زمینی آب در جریان بود و کشتی های جنگی گالی می توانستند در آن حرکت کنند. این تونل ها به اتاق هایی مخفی در ایا صوفیه ختم می شدند که محلی خاص برای نوشتن اسرار بود. همچنین گفته می شود هنگامی که ایا صوفیه در محاصره بود، از همین اتاق های مخفی برای پنهان کردن گنج ها استفاده کردند. 

البته هیچ اطلاعات دقیقی درباره مدفون شدن اشیایی در زیر ایا صوفیه وجود ندارد و تنها چیزی که با کاوش ها در هسته تاریخی استانبول پیدا شد، راهرویی باریک از ایا صوفیه به سمت میدان سلطان احمد و کاخ توپکاپی بود که ارتفاعی 70 سانتی متری دارد. با بررسی این راهرو کاربری آن مشخص شد؛ احتمالا امپراتور تئودئوس دوم از آن برای رفت و آمد مخفی و به دور از چشم مردم از این راهرو استفاده می کرد. 

حال امروزه همچنان موضوع وجود تونل در زیر ایا صوفیه در حد افسانه و راز باقی مانده است، چرا که وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه هرگونه کاوش و ایجاد تغییر در سطح زیرین ایا صوفیه را ممنوع کرده است و محققان نیز با کندو و کاو در این منطقه به چیزی دست نیافتند.

Photo by : Unknown

ثبت جهانی ایا صوفیه

همان طور که در ابتدا هم اشاره کردیم، ساختمان ایا صوفیه و هسته تاریخی استانبول در سال 1985 میلادی در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. دلایل این ثبت عبارت اند از:

  • نشان دهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی است.
  • نشان دهنده تبادل ارزش‌های بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه‌ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز است.
  • گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته است.
  • نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.
Alfons Salmhofer
Uxío Rivas

دانستنی های ایا صوفیه

1- در اطراف محراب دو چراغ برنزی خواهید دید که یادگاری از دوره سلطنت سلطان سلیمان در طی قرن شانزدهم هستند. سلطان سلیمان در واقع این چراغ ها را از سفرش به ایالت بودین امپراتوری عثمان سوغاتی آورده بود. بد نیست بدانید ایالت بودین بخشی در اروپای مرکزی است که امروزه مرکز آن بوداپست، پایتخت مجارستان می شود. 

2- بیش از 20 هزار نفر در ساخت ایا صوفیه نقش داشتند. 

3- ایا صوفیه در طی سال های 2014 و 2015 میلادی پربازدیدترین موزه ترکیه بود و تعداد بازدیدکنندگان این موزه در سال 2015 برابر با 3.47 میلیون نفر بود.

4- با تبدیل ایا صوفیه به موزه، ادای هرگونه نماز و مراسم مذهبی در این ساختمان به شدت ممنوع شد. البته در سال 2006 میلادی، غرفه کوچکی از موزه به عنوان نمازخانه کارکنان مسلمان و مسیحی موزه اختصاص یافت. 

5- از سال 2013، اجازه دادند تا موذن روزی دو بار برای سر دادن اذان از مناره ایا صوفیه بالا برود.

6- از سال 2007 میلادی، سیاستمداری آمریکایی و مسیحی کمپینی بین المللی راه اندازی کرد تا کاربری کلیسای ایا صوفیه را برگرداند. از سویی دیگر، تعدادی از مقامات بلند پایه ترک از سال 2010 خواستار بازگرداندن کاربری ایا صوفیه به مسجد بودند. 

7- در تاریخ 1 جولای 2016، پس از 85 سال برای نخستین بار مراسم نماز جماعت در ایا صوفیه برگزار شد.

8- در تاریخ 13 می سال 2017، جمعیت زیادی از سازمان جوانان آناتولی در برابر ایاصوفیه جمع شدند و با اقامه نماز صبح در آن جا، خواستار تغییر کاربری ایا صوفیه و تبدیل آن به مسجد شدند. 

9- امروزه مولاژی (شبیه سازی) از کاشی های زیبای مقبره سلطان سلیم دوم در موزه لوور نگهداری می شود. 

10- ساختمان ایا صوفیه را می توان در دریای مرمره از فاصله ای چند کیلومتری تشخیص داد.

11- در بیرون از ساختمان ایا صوفیه چندین گلوله توپ جنگی به چشم می خورد که بر خلاف تصور تزیینی نیستند. در واقع سلطان محمد دوم در طی فتح استانبول از این توپ ها استفاده می کرد.

12- به عقیده برخی امروزه ساختمان ایا صوفیه حال خوشی ندارد و به بازسازی های اساسی احتیاج دارد.

13- از آن جا که ایا صوفیه درست بر روی گسل ساخته شده است، برخی با نگرانی گمان می کنند که تنها یک لرزه بزرگ و شدید کافیست تا ایا صوفیه را فرو بریزد. 

14- امروزه همچنان کار و بازسازی بر روی ساختمان ایا صوفیه ادامه دارد. 

15- می توان گفت ایا صوفیه تنها ساختمان دنیاست که مورد استفاده ادیانی چون مسیحیت و اسلام بوده است. 

16- در حین بازسازی مقبره های مجموعه ایا صوفیه، مجموعه ای از اشیای تدفینی کشف شد که امروزه در نمایشگاهی در معرض دید قرار دارند.

17- مقبره های ایا صوفیه گرچه نام سلطان را بر دوش می کشند، اما پس از سلطان سلیم دوم، علاوه بر خود سلطان، از این مقبره ها برای دفن همسر و خانواده امپراتور نیز استفاده می کردند. 

Photo by : Unknown

توصیه های کارناوال

در نزدیکی ایا صوفیه غرفه های خوراکی وجود دارد که می توانید از آن ها خرید کنید.

همچنین در اطراف ایا صوفیه چرخ های دستی خوراکی بلال و بلوط فروشی به چشم می خورد که البته خرید از آن ها چندان توصیه نمی شود. معمولا این چرخ دستی ها گرانتر از سایر نقاط هستند. 

اگر می خواهید پس از بازدید از ایا صوفیه، برای برگشت سوار تاکسی شوید، باید بدانید تاکسی هایی نزدیکی این مجموعه به چشم می خورد که استفاده از آن ها توصیه نمی شود. این تاکسی ها خیلی گرانتر از نرخ معمول حساب می کنند.

برای بازدید از مجموعه ایا صوفیه می توانید از کارت استانبول استفاده کنید. این کارت به شما این امکان را می دهد تا برای ورود به این مجموعه جذاب هزینه کمتری بپردازید. برای آشنایی بیشتر با این کارت توصیه می کنیم مقاله زیر را بخوانید.

کارت موزه استانبول | راهی برای کاهش هزینه های بازدید

Photo by : Unknown

سخن آخر

با هم به ایا صوفیه رفتیم، جزییات زیبایش را از نزدیک بررسی کردیم، به بخش های مختلفش سرک کشیدیم و دیدیم با چه مجموعه وسیع و باشکوهی طرفیم. با کمک ایا صوفیه در واقع با تاریخ طول و دراز استانبول آشنا شدیم و دیدیم این ساختمان در طی سالیان سال، شاهد چه داستان هایی بوده است.

نظر شما درباره ایا صوفیه چه بود؟

تا به حال این موزه محبوب را از نزدیک دیده اید؟

اگر به استانبول سفر کنید، به ایا صوفیه هم خواهید رفت؟

دیدگاه های خود را بیان کنید و یا برای به اشتراک گذاشتن خاطرات و عکس های ارزشمندتان درباره ایا صوفیه، از این لینک استفاده کنید.

نتیجه نقد و بررسی کارناوال

4.9

بررسی شده توسط زينب شيرازی

ارزش تاریخی(عالی) 5
ارزش معماری(عالی) 5
ارزش هزینه به لذت(عالی) 4.5
دسترسی به وسایل حمل‌و‌نقل عمومی(عالی) 5

نقاط قوت

  • محبوب ترین و پربازدیدترین جاذبه استانبول
  • از باشکوه ترین و سالم ترین آثار به جا مانده از امپراتوری بیزانس
  • دسترسی راحت به حمل و نقل عمومی

نقاط ضعف

  • ندارد

نقد و بررسی کاربران

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.