نقد و بررسی کارناوال

اطلاعات کلی

مسیریابی و جاذبه های نزدیک

نقد و بررسی کاربران

  • Address : Ayatollah Taleghani St.,West of the Vakil Bazaar, Shiraz, Fars Province, Iran
  • آدرس : استان فارس، شیراز، خیابان آیت الله طالقانی، غرب بازار وکیل
  • ساعت دسترسی : امروز یکشنبه 08:00 صبح تا 20:00
    شنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    یکشنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    دوشنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    سه‌شنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    چهارشنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    پنج‌شنبه : 08:00 صبح تا 20:00
    جمعه : 08:00 صبح تا 20:00
  • تلفن : 071-32241475
  • هزینه : اتباع ایرانی 1,000 تومان
  • هزینه اتباع خارجی : 15,000 تومان
  • امتیاز کارناوال : 4.5
  • امتیاز گوگل : 4.4
  • امتیاز Trip Advisor : 4
  • تاریخ شروع ساخت : 1185 هجری قمری
  • تاریخ پایان ساخت : 1187 هجری قمری
  • مدت پیشنهادی بازدید : 1 تا 2 ساعت
  • سبک معماری : ایرانی-اسلامی
نقد و بررسی تخصصی کارناوال

مسجد وکیل شیراز | یادگاری ارزشمند از دوران زندیه

پیروان هر مذهب و آیینی، محلی را برای پرستش خدا و راز و نیاز با معبودشان انتخاب کرده و آن را به شیوه خاص خود آراسته اند. یهودیان کنیسه ها را بنا کردند و مسیحیان به ساخت کلیساها روی آوردند. بودایی ها و هندوها معابد را شایسته این کار دانستند و با وسواس تمام، گوشه گوشه آنها را با هنر خود زینت بخشیدند. از همان زمان که پیامبر (ص) سنگ بنای مسجدی را در مدینه گذاشت؛ این مکان به جایی مقدس برای مسلمانان تبدیل شد و به دنبال آن مساجد مختلفی شکل گرفتند. . 

ورود اسلام به ایران، سرآغازی برای احداث بناهای مذهبی به شیوه اسلامی بود. هنرمندان ایرانی که مسلمان شده بودند، تمام تلاش خود را به کار گرفتند و عشق و هنر را در آمیختند تا بتوانند عبادتگاه خود را به بهترین شکل بسازند. کاشی کاران، تکه های کوچک کاشی ها را کنار هم چیدند و نقش و نگارهایی چشم نواز آفریدند. معماران هر آنچه را که می دانستند بر روی طرح های شان پیاده کردند تا مراجعان به این مکان های مذهبی در آسایش باشند و با آسودگی خیال معبودشان را بخوانند.

امروزه حاصل کار و هنرمندی آنها در هر شهر و دیاری به چشم می خورد و چشم ها را به خود خیره می کند. مساجد به جای مانده از گذشته قصه های زیادی برای روایت کردن دارند و سرد و گرم روزگار را تاب آورده اند تا آنها را به گوش آیندگان برسانند. یکی از آنها مسجد وکیل است که در کوچه پس کوچه های شیراز و در غرب بازار وکیل قرار دارد و گردشگران را برای دیدن زیبایی هایش فرا می خواند.

 

کارناوال می خواهد شما را به این مسجد ببرد و برای تان از تاریخچه و معماری اش سخن بگوید. با ما باشید و از لمس زیبایی های این مکان لذت ببرید...

چرا مسجد وکیل شیراز؟


  • یکی از زیباترین مساجد ایران است.
  • در نزدیکی بازار و حمام وکیل قرار دارد و می توانید این دو جاذبه را نیز ببینید. 
  • معماری حیرت انگیزی دارد و به واسطه ستون های زیبایش مشهور شده است.
مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

آشنایی با مسجد وکیل | یادگاری از کریم خان زند

کافیست با ورود به شیراز، سراغ محله درب شاهزاده را بگیرید تا مجموعه ای از جاذبه ها پیش روی تان قرار گیرند و رنگ تازه ای به گردش تان در این شهر ببخشند. در گوشه ای از این محله این مسجد وکیل است که شما را به درون خود می کشاند و دریچه ای تازه را پیش چشم تان می گشاید. این مسجد که با نام مسجد سلطانی نیز شناخته می شود، اثری به جا مانده از دوران زندیان بوده و به دستور کریم‌خان زند ساخته شده است.

این مسجد در همسایگی بازار و حمام وکیل قرار دارد که در کنار هم مجموعه وکیل را تشکیل می دهند. مسجد وکیل در بخش غربی بازار و در انتهای راسته شمشیرگرها واقع شده است و حدود 100 متر نیز با حمام فاصله دارد. وسعت زیاد این بنا به همراه زیبایی و اصول معماری به کار رفته در این مسجد، باعث شده تا از آن، به عنوان یکی از بناهای محبوب شیراز یاد شود. اداره این مسجد بر عهده سازمان اوقاف و امور خیریه‌ شیراز است و نام آن از ۱۸ تیر ۱۳۱۱ با شماره 182 در فهرست آثار ملی قرار دارد.

مسجد وکیل | Photo by : Mohammadjavad Dehghanpoor
Photo by : Mohammadjavad Dehghanpoor
شبستان مسجد وکیل | Photo by : Cristina Pavón
Photo by : Cristina Pavón
شبستان مسجد وکیل | Photo by : Khorshid MF
Photo by : Khorshid MF

تاریخچه مسجد وکیل

بسیاری از ما کریم خان زند را می شناسیم؛ پادشاهی که در زمان حکومت خود، بناهای ارزشمند و باشکوهی را در ایران بنا نهاد و میراثی گرانبها از خود بر جای گذاشت. شهر شیراز مرکز فرماندهی وی بود و همواره در معرض توجه پادشاه قرار داشت. او در زمان حکومتش این شهر را به یکی از نقاط چشم نواز و آباد آن دوره تبدیل کرد و بناهایی خیره کننده را در آن ساخت. مسجد وکیل، حمام وکیل و بازار وکیل عماراتی به جای مانده از همان دوران هستند که به مجموعه‌ وکیل شهرت دارند. بر اساس اسناد، تاریخ ساخت مسجد به سال ۱۱۸۷ هجری قمری باز می‌گردد. اطلاعات نوشته های کهن ایران نشان می دهند که معماران و سازندگان مسجد وکیل، همزمان با احداث ساختمان میدان و بازار به ایجاد این بنای مذهبی مشغول بوده اند. نقل قول‌ها و متون تاریخی حکایت از این دارند که مسجد وکیل توسط حسین علی میرزا فرمانفرما -پسر فتحعلی‌شاه قاجار- مرمت شده است. قسمتی از کاشی کاری های طاق ها نیز توسط اداره حفاظت آثار باستانی مورد بازسازی قرار گرفته اند و بعد از انقلاب نیز بودجه هایی برای کف سازی و مرمت آن اختصاص داده شده است.

مسجد وکیل در سفرنامه به سوی اصفهان پیرلوتی (Pierre Loti) -نویسنده و جهانگرد فرانسوی-  این گونه معرفی شده‌است:

امروز خوشبختانه موفق شدم وارد مسجد کریم خان شوم بی شبهه اگر مدتی در این جا بمانم به همه محل‌هایی که دخول به آنها اکنون به طور کامل برایم ممنوع است، وارد می‌شوم. مردم این شهر نسبت به من بسیار ملایم و مهربانند. خطوط و نقوش معماری مسجد، ساده و بی‌آلایش است، ولی در همه جا، میناکاری و رنگ‌های سبز و قرمز دیده می‌شود و این تجمل به حد افراط رسیده‌است هیچ قسمتی از دیوار را نمی‌توان یافت که به دقت میناکاری نشده باشد. اکنون در کاخی لاجوردین و فیروزه فام هستیم.

مسجد وکیل شیراز | Photo by : Mohammad Reza Domiri Ganji
Photo by : Mohammad Reza Domiri Ganji

معماری مسجد وکیل شیراز

مسجد وکیل شیراز مساحتی بالغ بر ۱۱ هزار متر مربع و ۸۶۶۰ متر زیربنا دارد. بررسی های معماران و باستان‌شناسان نشان می دهد که طول و عرض مسجد از قسمت بیرونی، با ۱۲۰ و ۸۰ متر است و برخی بر این باورند که مساحت بخش مربوط به مسجد به ۹۶۰۰ متر مربع نیز می رسد. صحن و سرای مسجد به همراه شبستان ها و رواق ها ۸۰۰۰ مترمربع مساحت دارند؛ نزدیک به ۳۰۰۰ متر شبستان و رواق ها و ۵۰۰۰ مترمربع صحن و سرا. وسعت صحن مسجد به ۳۶۰۰ متر مربع می رسد و شبستان ۲۷۰۰ متر مربع وسعت دارد.

در منابع تاریخی نامی از معمار این مسجد به میان نیامده است؛ اما فرصت الدوله شیرازی یکی از اجداد خود به نام میرزا نصیر را به عنوان طراح این بنا معرفی می کند. از آنجا که میرزا نصیر حکیم باشی کریم خان زند بود، درستی این ادعا هنوز در هاله ای از ابهام قرار دارد. 

 طرح این مسجد دو ایوانی بوده و دو شبستان جنوبی و شرقی را در خود جای داده است. قسمت های مختلف این بنای تاریخی عبارتند از: در ورودی، دالان، حیاط، شبستان بزرگ، شبستان زمستانی، محراب، منبر مرمرین، حیاط‌خلوت، دو ایوان، طاق مروارید و ....

اگر چه تمام مسجد وکیل از طراحی زیبایی برخوردار است؛ اما سه طاق با شکوه آن چیز دیگری‌ست که عبارتند از: طاق سردر ورودی، طاق مروارید و طاق ورودی به شبستان بزرگ. چنین طاق های پرابهتی کمتر در شیراز به چشم می خورد. تزیینات بی نظیر این مسجد نیز عبارتند از: کاشی کاری های خیره کننده، حجاری های 48 ستون شبستان حوض وسیع و منبر مرمرین یکپارچه.

در نگاه اول و کمی دقت متوجه معماری و طراحی خاص این مسجد می شوید؛ طرحی که هماهنگی ملموسی را بین زیبایی‌های دنیوی و فرهنگ مذهبی و دینی مردم آن دوران را به نمایش می گذارد. این مسجد بر اساس بافت معماری سنتی این دیار ساخته شده و در یک مجموعه اجتماعی قرار گرفته است. سادگی تصاویر و خطوط معماری استفاده شده در ساخت این مسجد نیز ستودنی هستند و به کارگیری رنگ‌ها و هنرهای متنوع ایرانی بر دیوارها و قسمت‌های مختلف، مجموعه ای فوق العاده را ایجاد کرده است.

مسجد وکیل در شب | Photo by : Vahid Setoode
Photo by : Vahid Setoode

اهمیت به مردم در مسجد وکیل | تاثیر منش کریم خان

یکی از نکات مسجد وکیل مردم واری آن است. یعنی رعایت تناسب اندام های ساختمانی با اندام های انسان و توجه به نیازهای او.

مهم ترین وجه تمایز مسجد وکیل شیراز با اغلب مساجد جامع شیوه های رازی، آذری و اصفهانی، نداشتن گنبدخانه است؛ این در حالی است که مساجد تا چندین قرن قبل و چندین قرن پس از آن دارای گنبدخانه بوده اند. شبستان مسجد وکیل دارای ارتفاع مناسبی است و تناسب ابعاد آنها به عنوان محل اصلی برگزاری نماز، ملاکی برای مردم واری آن به شمار می رود. در مسجد وکیل مناره ای به چشم نمی خورد و تنها دو ماذنه بر فراز سردر ورودی قرار دارد. فقدان عناصر مرتفع همچون گنبدخانه و مناره و استفاده از بافت صمیمانه آجری از نکات مهمی هستند که در مردم واری مسجد وکیل مطرح می شود. نبود مناره و وجود تزییناتِ محدود باعث شده تا مسجد فضای صمیمی تری داشته باشد و به نیازهای عملکردی نیز پاسخ دهد.

کشور ایران در زمان کریم خان غنی از غنایم هندی بود و این شاه در جهت بهبود وضعیت اقتصادی کارهای زیادی کرد. او می توانست مسجدی بزرگ و مجلل را از سازندگان مسجد وکیل بخواهد؛ اما ترجیح داد این بنا را با تجمل کمتری نسبت به سایر مساجد بسازد. کریم خان به پیشرفت امور ساختمانی مسجد تاکید داشت و به همین علت نوازندگانی را به سوی کارگران می فرستاد تا فضا را شاد کنند و نیرویی دو چندان به آنها ببخشند. علاقه مندی کریم خان به ساختمان به گونه ای بود که خودش ساختمان هایی را که می ساخت طراحی می کرد. 

نوع نگاه او به مسجد بسیار متفات بود و این را می شود از توصیف باستانی محمد ابراهیم باستانی پاریزی -تاریخ‌دان و نویسنده- به خوبی فهمید:

روزهایی که کریم خان مشغول ساختن مسجد وکیل بود، سرکارگران اصرار داشتند که زودتر محراب و منبر سنگی و کتیبه ها و کاشی ها تمام شود؛ اما خود کریم خان اصرار داشت و پی در پی به کارگرانی که مشغول ساختن مستراح ها و دستشویی بودند سر می زد و به آنها انعام می داد و آخرکار هم به پیشکار خود می گفت: تا مستراح های مسجد به حد کمال نرسد من کتیبه ها و سردر و محراب و ایوان ها را بازدید نخواهم کرد. یک بار میرزا جعفر وزیر به او گفت: خان! بهترین هنرمندان، نقاشان، کاشی سازان، گچ کاران و سنگ تراشان در کار مسجد کار می کنند و مستراح ها را استاد بناهای عادی و پیش پا افتاده می سازند، معماران گله داشتند که اگر اسم خان، بنا باشد بماند در اثر کار و کوشش و هنر ما خواهد بود نه این کارگران دست دومِ کلفت کار. کریم خان گفت: به این معماران بگو اگر بنا باشد خدا گناهان مرا ببخشد و بیامرزد به خاطر همین مستراح هاست نه به خاطر مسجدش چرا که مردم بیش از آن محراب و کتیبه به این مستراح ها احتیاج دارند.

این بدان معنی است که برای کریم خان نیازهای ضروری تر مردم به آوازه شاهی و مسجدش ترجیح می داد. 

این مسجد گنبدخانه ندارد و تمامی چشمه های شبستان یک اندازه هستند. این مساله نشان از این دارد که بین جایگاه های شبستان تفاوت ارزشی وجود ندارد؛ یعنی ناپسندی فاصله و تفاوت جایگاه مردم نسبت به شاه و تمایل کریم خان به نزدیک کردن مقام و موقعیت حاکم نسبت به توده مردم.

در کنار همه این ها ساخت مسجد وکیل تنها دو سال طول کشیده و این با سیاست های کریم خان زند کاملا مرتبط است؛ سیاست هایی مثل مخارج اندک دربار، وضع مالیات های سبک از مردم و توجه به آسایش و شادمانی آنها.

بخش های مختلف مسجد وکیل

در ادامه قدم به این مسجد زیبا می گذاریم و قسمت هایش را از نظر می گذرانیم. 

1- ورودی

ورودی مسجد در مجاورت بازار شمشیرگرها قرار دارد. این ورودی دارای دو لنگه در است که هر یک از ارتفاعی بالغ بر ۸ متر و عرضی حدود ۳ متر برخوردارند. کافیست سرتان را بالا بگیرید تا مبهوت سقف زیبایی شوید که منقوش به تصاویر کاشی‌کاری شده از گل و بته است و عبارت زیبای لااله الاالله به خط کوفی در آن به چشم می خورد. پس از گذر از در ورودی به دالانی متشکل از هشت ضلع وارد می شوید. 

 ۲ راهرو در سمت چپ و راست می بینید که پس از چند متر با زاویه‌اى تقریبا ۹۰ درجه به صحن مسجد می رسند. معماران مسجد راهروها را به گونه ای به صحن مسجد مرتبط کرده اند که در عین کجى تغییر زاویه صحن محسوس نباشد. این کار به دو دلیل صورت گرفته است: 

*قبله مسجد با قبله شرعى مطابقت پیدا کند.

*نماى مسجد با درهاى فرعى بازار و خود بازار همخوانى داشته باشد.

بر فراز سردر مسجد کتیبه ای کاشی کاری شده از آیات قرآنی به چشم می خورد که با خط نسخ نوشته شده است و در پایان آن نیز تاریخ ۱۳۰۶ هجری قمری دیده می شود. بر فراز این کتیبه و در میان فضایی کاشی کاری شده کتیبه ای دیگر وجود دارد که نام فتحعلی شاه و حسین علی میرزا با خط ثلث و آب طلا کاری شده بر روی آن نقش بسته است. بیشتر این کاشی کاری ها، بر اثر زلزله از میان رفته اند و برخی از آنها در زمان فتحعلی شاه قاجار مورد مرمت قرار گرفته اند.

2- حیاط و حیاط خلوت

حیاط مسجد با سنگ‌های بزرگ مفروش شده و مربع مستطیل شکل است. این حیاط ابعادی برابر ۶۰ در ۶۵ متر دارد. حوضی بزرگ با ابعاد ۴۰ در 5 متر در میان آن خودنمایی می کند که از قطعات بزرگ سنگ ساخته شده است.

در بخش شمال شرقی حیاط مسجد به حیاطی کوچک بر می خوریم که حوضی سنگی به طول و عرض ۷×۱۲ متر در میان خود دارد. طول این حیاط 35 متر است و عرض آن به حدود 20 متر می رسد. دسترسی به این حیاط از طریق یک دالان امکان پذیر است.

حیاط مسجد وکیل | Photo by : Amir Ziadloo
Photo by : Amir Ziadloo

3- ایوان شمالی یا طاق مروارید

در قسمت شمالی مسجد وکیل شیراز، طاقی بلند و دیدنی وجود دارد که که از دو گلدسته کاشی‌کاری شده تشکیل شده است و ارتفاع آن به ۲۰ متر می رسد.

عرض دهنه‌ این طاق بیش از ۱۲ متر است و کارشناسان معتقدند که این اندازه با احتساب جرزهای کاشی‌کاری شده در قسمت‌های چپ و راست طاق، می تواند تا ۲۰ متر نیز تخمین زده شود. سه طاق‌نمای کوچک و یک شاه تویزه (تویزه بزرگ) (1) در چهار قسمت طاق مروارید تعبیه شده است؛ یکی از طاق‌نماها راه ورودی به حیاط مسجد محسوب می شود و مابقی رواقی را با عرض 5 متر تشکیل می دهند.

سقف و جرزهای طاق مروارید را با کاشی هفت رنگ پوشانده اند و تزییناتی به صورت طرح‌های گیاهی و هندی زینت بخش آن شده است. ازاره‌ (2) بخش داخل طاق را از سنگ مرمر سبک و ازاره‌ جرزهای چپ و راست آن را  از نقوش سنگ گندمک ساخته اند. 

این ایوان دو کتیبه به خط ثلث سفید دارد که بر زمینه لاجوردی روی کاشی خشتی نقش بسته است؛ یکی در زیر طاق رومی ایوان با مضمون آیات قرآنی که عبارت زیر نیز با خط نستعلیق در آن آمده است:

" الحمدلله الذی شرفنی بکتابة من کتیبه هذا البیت الجامع و انا المذنب عبدالعلی یزدی اشرف محمودی" 

کتیبه دوم دور تا دور بالای اضلاع ایوان است و نام فتحعلی شاه، نام خطاط میرزا حسین بن محمد شریف حکاک- و تاریخ ۱۲۴۳ هجری بر روی آن دیده می شود.

پاورقی


1- تویزه در اصطلاح معماری سنتی به باریکه های سقف های قوسی شکل گفته می شود که فشار را به دیواره‌های جانبی و پایینی انتقال می دهند.

2- سنگ هایی که در اطراف بنا و پای دیوار نصب می شوند.

5- ایوان جنوبی

درست در مقابل طاق مروارید و در بخش جنوبی، ایوان یا طاقی دیده می شود که از چهار طاق‌نما تشکیل شده است. ازاره این ایوان را با سنگ های حجاری شده تزیین کرده و در دیواره ها کاشی هفت رنگ به کار برده اند. روی جرزهای (دیواره ها) ایوان، استفاده از کاشی های هفت رنگ به چشم می خورد و طرفین آنها را نیز با کاشی کاری معرق مزین کرده اند. در این ایوان دو کتیبه مربوط به دوره فتحعلی شاه دیده می شود که تاریخ های 1243 و 1244 بر روی آنها حک شده است.

مسجد وکیل | Photo by : Hamidreza Hassanvand
Photo by : Hamidreza Hassanvand
مسجد وکیل | Photo by : Pooya Manoochehri
Photo by : Pooya Manoochehri

6- شبستان جنوبی

طراحی مسجد به گونه ای بوده که دو ایوان و دو شبستان در بخش‌های جنوبی و شرقی داشته باشد. در قسمت زیرین طاق جنوبی، در ورودی شبستان بزرگ مسجد قرار دارد که ابعاد آن ۳۶ در ۷۵ متر (در بعضی منابع، ۵۰ در ۱۰۰متر) است و کارشناسان معماری مساحت آن را حدود ۵ هزار مترمربع برآورد کرده‌اند. 

کف شبستان پوشیده از تخته سنگ هایی کاملا صاف است و ازاره‌ آن تا ارتفاع 1.5 متری از سطح زمین زیر لایه ای از سنگ گندمک پنهان شده است. سطوح پوشش طاق و گنبد شبستان آجری است. تزیینات کاشی کاری در گنبدهای بین تویزه‌ها به چشم می خورد و به غیر از دهانه مرکزی -که از ورودی آغاز شده و به محراب می رسد- همه جا کاشی کاری معرق دیده می شود. عرق‌ چین‌ها با آجر پوشیده شده اند و زیبایی خاص خود را دارند. 

*ستون های حیرت انگیز

در طول داخلی شبستان ۱۳ دهنه و در عرض آن ۵ دهنه طاق‌نما وجود دارد که از ۴۸ ستون سنگی یک تکه، تشکیل شده اند. ارتفاع این ستون‌ها ۵ متر و قطر آنها ۸۰ سانتی متر است و به صورت ۴ ردیف ۱۲ تایی قرار گرفته اند. این ستون ها تنها سقف شبستان وسیع مسجد را نگه نمی دارند بلکه به صورت هماهنگ و مارپیچ حجاری شده اند و بسیار چشم نواز و ستودنی هستند.  

 *منبر مرمرین

منبر این مسجد از سنگ مرمر ساخته شده است و به نیت 14 معصوم، ۱۴ پله‌ یک اندازه دارد و نقش گل های چند پر بر حاشیه دو طرف آن دیده می شود. می گویند که سازندگان این بنای تاریخی سنگ‌های مرمر به کار رفته در ساخت پله‌ها را به دستور کریم‌خان زند از مراغه آورده اند. آوردن این سنگ ها از راه‌های پر پیچ و خم توسط چهارپایان آن قدر هزینه بر و سخت بود که کریم خان گفته است:

اگر این منبر را از طلا ساخته بودم،‌ ارزان‌تر تمام می‌شد.

منبر مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown
مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

*محراب

محراب مسجد در سمت راست منبر قرار داد و یکی از دیدنی ترین قسمت های آن است. کاشی‌کاران ماهر، جرزهای چپ و راست محراب را با کاشی‌ هفت‌رنگ و نقوش گل و بته زینت داده اند و عبارت زیبای یاعلی با خط کوفی و به صورت معرق کاری بر روی آن حک شده است. سقف مقرنس‌کاری شده محراب و عبارات حک شده بر کاشی‌های وسط آن فضایی خارق العاده را در آن ایجاد می کند. ازاره‌ محراب تا ارتفاع بیش از 1 متر پوشیده از سنگ مرمر است و همین مساله زیبایی آن را افزایش می دهد. 

دور تا دور محراب، کتیبه ای قرآنی به خط ثلث سفید قرار دارد که بر زمینه کاشی لاجوردی نقش بسته است و مورخ ۱۰۴۴ ه.ق را نشان می دهد. در خصوص عدم تطابق این تاریخ با تاریخ ساخت مسجد نظریات مختلفی وجود دارد:

کاشی کاری محراب مورد مرمت قرار گرفته و احتمالا عدد ۲ آن که جایگزین عدد صدگان می شود، از بین رفته است.

محراب از مسجدی از دوره صفویه به جامانده که قبلا در همین مکان وجود داشته است یا اینکه آن را از بنای دیگری به اینجا آورده اند.

7- طاق نماها

در بخش غربی حیاط مسجد طاق‌ نماهایی وجود دارد که گفته می شود تعداد آنها به 11 عدد می رسد. بخش‌های جرز مانند و لچکی این طاق نماها با کاشی‌های رنگین پوشانده شده اند و در قسمت جلو یا پیشانی آنها اسامی خداوند خودنمایی می کنند. در پیشانی طاق ششم، قسمتی از یک آیه قرآن با خط زیبای نسخ نگاشته شده است. در بخش شرقی به صورت قرینه با قسمت غربی، ۱۱ طاق‌نما وجود دارد که بر پیشانی ششمین طاق نما بخشی از یک آیه قرآن با خط نسخ دیده می شود که  قسمت اول آیات نقش بسته بر طاق ششم بخش غربی است. در پشت هر دو طاق‌نمای بخش شرقی و غربی رواقی کوچک قرار دارد. طرح لچکی های بالای طاق نماها بسیار زیبا هستند و اوج هنر نقاشی و کاشی کاری را به نمایش گذاشته اند.

8- شبستان زمستانی

در پشت رواق ضلع شرقی، شبستانی دیگر وجود دارد که با عنوان شبستان زمستانی مسجد وکیل شناخته می شود. این شبستان ۴ دهنه با طولی برابر با ۲۵ متر و عرضی بیش از ۲۰ متر دارد و ۱۲ ستون هم شکل با ارتفاعی حدود ۵ متر در آن ساخته شده است. در سردر ورودی، کتیبه‌هایی منقش به آیاتی از قرآن کریم دیده می شود که با خطوط نسخ و ثلث و در زمینه‌ای به رنگ لاجوردی نگاشته شده اند. به نظر می‌رسد چنین آیاتی در کناره‌های ایوان نیز وجود دارند. 

مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

تزیینات مسجد وکیل

مسجد وکیل زیبایی چشم نوازش را مدیون کار هنرمندانی است که شب و روز به ایجاد نقوش و طرح ها بر روی بدنه این بنا مشغول بوده اند. در اینجا به تعدادی از تزیینات به کار رفته در این بنا اشاره می کنیم:

حجاری های بی نظیر: حجاری هنر سنگ تراشی، کتیبه نویسی و ایجاد برجستگی ها یا فرورفتگی ها بر روی سنگ است. در مسجد وکیل ستون های زیبایی را می بینید که با این هنر آراسته و به یکی از دیدنی ترین بخش های مسجد تبدیل شده اند.

خطوط نستعلیق، نسخ و ثلث: کتیبه های متعددی در مسجد وکیل به چشم می خورد که با خطوط نستعلیق، نسخ و ثلث نگاشته شدند و از زیبایی و ظرافت خاصی برخوردارند. خطوط ثلث کتیبه های طاق ها و محراب که با قلم درشت نوشته شده اند شکوهمندترین کتیبه های این مسجد هستند.

کاشی کاری: هنری که در بیشتر بناهای تاریخی و اسلامی ایران به چشم می خورد، کاشی کاری است. در مسجد وکیل این کار با کاشی هایی در رنگ های چشم نواز و با استفاده از کاشی های هفت رنگ صورت گرفته و زبان بسیاری را به تحسین گشوده است. کاشی کاری صحن و ایوان‌های شمالی و جنوبی از انواع هفت رنگ و معرق هستند. بد نیست بدانید که بیشتر تزیینات کاشی کاری مسجد به دوره فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه تعلق دارند. شواهد تاریخی از دو زلزله شدید بعد از دوره کریم خان خبر می دهند و از تخریب بنا و بازسازی آن توسط شاهان قاجار سخن می گویند. به نظر می رسد این مسجد در زمان کریم خان کاشی کاری نداشته و شاهان قاجار این هنر را در مسجد به کار برده اند.

میناکاری: ارزش والای هنر میناکاری بر هیچ کس پوشیده نیست. این هنر در همه جای مسجد وکیل به چشم می خورد و تقریبا هیچ قسمتی از دیوار را بدون میناکاری نخواهید دید. میناکاری و رنگ‌های سبز و قرمز بر شکوه این مسجد افزوده اند.

راه دسترسی

آدرس: استان فارس، شیراز، خیابان آیت الله طالقانی

برای دسترسی به این مسجد با استفاده از وسایل نقلیه عمومی می توانید راه های زیر را برگزینید:

اتوبوس: اتوبوس هایی را سوار شوید که در میدان شهرداری و حوالی آن توقف دارند.

مترو: خودتان را به ایستگاه میدان نمازی برسانید و با اتوبوس یا تاکسی راهی میدان شهرداری شوید. می توانید از ایستگاه متروی زندیه نیز استفاده کنید و با پیاده روی به مسجد برسید. 

اطلاعات بازدید

زمان بازدید: 08:30 تا 20:30 در شش ماه اول سال و 08:00 تا 20:00 در شش ماه دوم سال

هزینه بازدید: 1000 تومان برای اتباع ایرانی و 15000 تومان برای اتباع خارجی

مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

دیدنی های اطراف

بازار وکیل در مجاورت مسجد

 حمام وکیل در فاصله 130 متری

موزه پارس در فاصله 400 متری

مدرسه خان در فاصله 750 متری

نظرات خارجی ها در مورد مسجد وکیل

گردشگران خارجی در سفر به ایران حتما به شیراز نیز سر می زنند و برخی از آنها به سراغ مسجد وکیل نیز می روند. در ادامه تعدادی از نظراتی را می خوانیم که آنها در وبسایت تریپ ادوایزر مطرح کرده اند:

وی از سنگاپور | 26 مهر 1396

در مرکز شهر

با کمی پیاده روی از مکان های دیدنی دیگر این شهر به مسجد وکیل رسیدم. این مسجد معماری ساده تری نسبت به اصفهان دارد و به دلیل تقدس محل، خانم ها چادر می پوشند.

رندال از استرالیا | 8 مهر 1396

مسجدی زیبا

مسجدی زیبا با کاشی کاری های خیره کننده و معماری چشم نواز. با وجود اینکه این مسجد در محله پر رفت و آمدی قرار دارد اما شلوغی نمی تواند مانع لذت شما شود. اگر در این منطقه هستید حتما سری به آن بزنید...

رکسادام از کالیفرنیا | 25 شهریور 1396

مسجد وکیل

این مسجد بسیار زیباست اما از نظر تاریخی نیز قابل توجه است. وقتی در آن قدم گذاشتید به شیوه جایگذاری ستون ها دقت کنید که بر اساس جهت مکه ساخته شده اند. همچنین بر روی سنگ ها در داخل مسجد علامت هایی را ببینید که نشان از سازندگان آنها دارند تا بتوانند هزینه کارشان را دریافت کنند.

گردشگر بلژیکی | 26 تیر 1396

مسجد شاهانه

این مسجد در کنار بازار وکیل قرار دارد. کاشی کاری مبهوت کننده و 48 ستون زیبای آن شما را به دنیای دیگری می برند.

گردشگری از نیوزیلند | 10 خرداد 1396

زیبا با معماری عالی

این مسجد کاملا آرام و خالی از جمعیت انبوه توریست هاست؛ اما نمی توانم این مکان را توصیه کنم؛ زیرا هزینه ورودی آن بالا است. ممکن است از نظر یک نفر این هزینه ارزشش را داشته باشد و یا نداشته باشد. این کاملا بستگی به حسی دارد که بعد از بازدید در شما ایجاد می شود. به نظر من اینجا خیلی زیباست اما به این هزینه نمی ارزد.

مسجد وکیل | Photo by : Hossein Pourhassan
Photo by : Hossein Pourhassan

تور مجازی مسجد وکیل شیراز


ماجرای سرقت یکی از کتیبه های مسجد

در اردیبهشت سال 1389 بود که سارقان یکی از کتیبه های مسجد را دزدیدند و برای فرار دست و پای نگهبان را بستند. این کتیبه حدود 200 سال قدمت داشت و از سنگ یشم یکپارچه بود. این اثر 125 سانتی متر طول، 70 سانتی متر عرض و 10 سانتی متر قطر داشت و روی آن آیت الکرسی حک شده بود. با پیگیری نیروی انتظامی استان فارس و یگان حفاظت، این كتیبه سنگی در یكی از شهرستان‌های استان فارس یافت شد و آن را از سارقان پس گرفتند.

مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

توصیه های کارناوالی

از مسجد وکیل هنوز هم برای برپایی مراسم مذهبی استفاده می شود پس شان این مکان را حفظ کنید.

در سفر به شیراز از تجربیات خوشمزه این شهر و صنایع دستی رنگارنگ آن نیز غافل نشوید.

ورود به صفحه اختصاصی سوغات و غذاهای شیراز

مسجد وکیل | Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

سخن آخر

مساجد بسیاری در سراسر ایران وجود دارند که دارای ارزش تاریخی و معماری والایی هستند و یکی از دیدنی های شاخص کشورمان به شمار می روند. شیراز نیز تعدادی از این مساجد را در خود جای داده که هر یک نمونه کم نظیری از تلفیق معماری ایرانی با ارزش های اسلامی هستند. اگر به شهر بهارنارنج قدم گذاشتید حتما سری هم به این بناهای زیبا و تماشایی بزنید.

نظر شما در مورد مسجد وکیل چیست؟

آیا این اثر را از نزدیک دیده اید؟

منتظر دیدگاه ها و پیشنهادهای شما خوبان هستیم...

اگر می خواهید تصاویر و نوشته های تان را در مورد سفر در کارناوال ماندگار کنید، به لینک زیر بروید و در چند ثانیه یک کارناوالی شوید:

کــــــــارناوالی شـــــــــو

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

نقاط قوت

  • دسترسی آسان
  • قرارگیری در کنار جاذبه های شاخص شهر
  • یادگاری ارزشمند از دوران زندیه

نقاط ضعف

  • تبلیغات و اطلاع رسانی ضعیف
نکات کلی
مسجد وکیل شیراز






نقشه و مسیریابی
مسجد وکیل شیراز












X