کارناوال
نویسنده ارشد کارناوال
انتشار
19 تیر 1405
به روز رسانی
15 شهریور 1398
ایرانی ها جهانگرد می شوند، قیمت بالای تورهای داخلی
موضوع ایرانی ها جهانگرد می شوند، قیمت بالای تورهای داخلی هنوز هم یکی از بحثهای مهم در گردشگری ایران است؛ بحثی که از سالها پیش در آستانه نوروز پررنگ میشد و امروز نیز با تغییر نرخ ارز، افزایش هزینه حملونقل، رشد قیمت اقامتگاهها و تغییر الگوی سفر خانوادهها، شکل تازهای پیدا کرده است. در گذشته، بسیاری از مسافران وقتی هزینه سفر داخلی به شهرهایی مانند کیش، مشهد، شیراز یا شهرهای شمالی را با تورهای خارجی مقایسه میکردند، به این نتیجه میرسیدند که با کمی هزینه بیشتر میتوانند تجربهای متفاوت در خارج از کشور داشته باشند. در سال 1405 نیز اصل مسئله همچنان پابرجاست؛ با این تفاوت که مسافران آگاهتر شدهاند و پیش از خرید تور، قیمت پرواز، اقامت، خدمات تور، زمان سفر و حتی شرایط ویزا را دقیقتر بررسی میکنند.
به نقل از گزارشهای قدیمی حوزه میراث فرهنگی و گردشگری، در سالهای گذشته بارها از مردم خواسته میشد که به جای سفر به خارج، زیباییهای ایران را ببینند. این پیام در ظاهر در راستای حمایت از گردشگری داخلی بود، اما در عمل، افزایش قیمت تورهای داخلی در ایام اوج سفر، بخشی از مسافران را به سمت مقاصد خارجی سوق میداد. امروز نیز اگرچه وضعیت بازار سفر با سالهای گذشته تفاوت زیادی دارد، اما اصل ماجرا تغییر چندانی نکرده است: زمانی که هزینه تور داخلی در ایام پیک با کیفیت خدمات همخوان نباشد، مسافر حق انتخاب خود را به سمت مقصدی میبرد که از نظر او ارزش پرداخت بیشتری دارد.
بسیاری از مسافران ایرانی از هزینه بالای تورها در ایام نوروز شکایت دارند. از سوی دیگر، مسئولان و فعالان این حوزه افزایش قیمتها را تا حدی طبیعی و در برخی موارد ناشی از افزایش هزینههای عملیاتی میدانند. در عمل، قیمت بالای تورهای نوروزی به هر دلیلی که باشد، گردشگری داخلی را در مقایسه با گردشگری خارجی در موضعی دشوار قرار میدهد. در شرایط فعلی، بخشی از مردم سفر نوروزی و اقامت در هتلها را خارج از توان خود میبینند و از آن صرف نظر میکنند؛ عدهای هم که از توان مالی مناسب برخوردارند، با مقایسه قیمت تورهای داخلی و خارجی، گاهی ترجیح میدهند با کمی هزینه بیشتر تجربه سفر به کشوری دیگر را انتخاب کنند.
دلیل اصلی افزایش قیمت ها
در گزارش اولیه، نایب رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی، دلیل اصلی افزایش قیمت تورها در ایام تعطیلات نوروز را افزایش قیمت بلیت خطوط هوایی مختلف میدانست. این تحلیل هنوز هم تا حد زیادی قابل دفاع است؛ زیرا در بیشتر پکیجهای سفر، سهم بلیت هواپیما و اقامتگاه از سایر هزینهها بالاتر است. با این حال، در بهروزرسانی 1405 باید به این نکته توجه کرد که قیمت تور فقط با بلیت هواپیما تعیین نمیشود. هزینه سوخت، نرخ خدمات فرودگاهی، دستمزد نیروی انسانی، کمیسیون فروش، هزینه اقامت، حملونقل محلی، بیمه، نوسان ارز و حتی سیاستهای فروش هتلها نیز در قیمت نهایی اثر دارند.
حرمتالله رفیعی در همان زمان با اشاره به اینکه زمانی که تقاضا بالا است قیمتها هم بالاتر میرود، توضیح داده بود که تعطیلات سفر در ایران عمدتاً در دو بازه نوروز و تابستان متمرکز است. این مسئله هنوز هم یکی از ریشههای گرانی سفر در ایران به شمار میرود. وقتی خانوادهها امکان برنامهریزی سفر در طول سال را ندارند و تقاضا در چند روز محدود جمع میشود، طبیعی است که قیمت پرواز، هتل، اقامتگاه بومگردی، تور و خدمات جانبی افزایش پیدا کند. حتی در نوروز نیز تفاوت قیمت میان هفته اول و دوم فروردین قابل مشاهده است؛ زیرا تقاضا در روزهای ابتدایی سال بیشتر است.
از سوی دیگر، نبود شفافیت کافی در برخی نرخها باعث میشود مسافر نتواند ارزش واقعی خدمات را با هزینه پرداختی مقایسه کند. در چنین شرایطی ممکن است تور داخلی گران به نظر برسد، حتی اگر بخشی از افزایش قیمت ناشی از هزینههای واقعی باشد. بنابراین، مسئله اصلی فقط گرانی نیست؛ مسئله مهمتر، تناسب قیمت با کیفیت خدمات است. اگر مسافر احساس کند برای هتل، پرواز، راهنما، وعدههای غذایی و برنامه سفر خود خدمات قابل قبول دریافت میکند، احتمال نارضایتی کمتر میشود.
استقبال از تورهای خارجی در تعطیلات نوروز
در متن قدیمی مقاله، ترکیه، مالزی، دوبی، تایلند، هند و ارمنستان به عنوان مقاصدی معرفی شده بودند که به دلیل نزدیکی، سهولت دریافت ویزا یا جذابیتهای گردشگری مورد توجه ایرانیان قرار میگرفتند. در بهروزرسانی 1405 باید این بخش دقیقتر بیان شود؛ زیرا شرایط ورود کشورها ثابت نیست. برای نمونه، ترکیه همچنان از مهمترین مقاصد خارجی ایرانیان است و شهروندان ایرانی برای سفر کوتاهمدت توریستی به ترکیه معمولاً نیازی به ویزا ندارند. ارمنستان نیز به دلیل نزدیکی، امکان سفر زمینی و هزینههای قابل کنترل، همچنان در فهرست گزینههای محبوب قرار دارد. در مقابل، سفر به امارات، هند، تایلند یا مالزی تابع مقررات جداگانه، مدت اقامت مجاز، نوع ویزا و شرایط روز صدور مجوز ورود است و پیش از خرید تور باید آخرین قوانین بررسی شود.
در سالهای گذشته گاهی تورهای خارجی در مقایسه با تورهای داخلی اختلاف قیمتی زیادی نداشتند. همین موضوع باعث میشد برخی خانوادهها، سفر به شهرهایی مانند استانبول، آنتالیا، دبی یا ایروان را به سفر داخلی ترجیح دهند. امروز نیز همین مقایسه وجود دارد، اما پیچیدهتر شده است. نرخ ارز، قیمت بلیت پرواز خارجی، هزینه اقامت، خدمات هتل، فصل سفر، مقررات ورود و حتی هزینه خورد و خوراک در مقصد، همه در تصمیم مسافر اثر دارند. به همین دلیل دیگر نمیتوان با یک عدد ثابت گفت سفر خارجی ارزانتر یا گرانتر از سفر داخلی است؛ بلکه باید مقصد، زمان سفر و سطح خدمات با هم مقایسه شوند.
مسافرانی که قصد سفر خارجی دارند، معمولاً پیش از انتخاب تور، مسیر پروازی و قیمت بلیت را بررسی میکنند. برای نمونه، کسی که میخواهد نوروز یا تابستان را در ترکیه بگذراند، ممکن است ابتدا قیمت پرواز استانبول را بسنجد و سپس درباره خرید تور تصمیم بگیرد. همچنین در مقاصد تفریحی، خرید پکیجهایی مانند تور آنتالیا برای برخی مسافران سادهتر از رزرو جداگانه هتل و پرواز است؛ به شرط آنکه خدمات تور، هتل، ترانسفر و زمان پرواز شفاف اعلام شده باشد.
چرا سفر داخلی در رقابت با سفر خارجی سختتر شده است؟
رقابت سفر داخلی و خارجی فقط رقابت قیمت نیست؛ رقابت تجربه، خدمات و اطمینان است. اگر مسافر برای یک سفر داخلی هزینه قابل توجهی پرداخت کند اما با هتل فرسوده، پرواز نامناسب، نبود برنامهریزی دقیق، راهنمای غیرحرفهای یا خدمات ضعیف روبهرو شود، طبیعی است که در سفر بعدی به گزینههای خارجی فکر کند. در مقابل، اگر سفر داخلی با برنامهریزی درست، اقامت استاندارد، حملونقل منظم و معرفی حرفهای جاذبهها همراه باشد، حتی با قیمت بالاتر نیز میتواند رضایت ایجاد کند.
ایران از نظر تنوع جاذبهها ظرفیت بزرگی دارد؛ از شهرهای تاریخی و مذهبی گرفته تا طبیعت کوهستانی، کویری، ساحلی و روستایی. اما این ظرفیت زمانی به انتخاب اول مسافر تبدیل میشود که خدمات با انتظار او هماهنگ باشد. مسافری که به مشهد میرود، قبل از سفر قیمت بلیط هواپیما مشهد، موقعیت هتل، دسترسی به حرم، کیفیت حملونقل شهری و هزینه غذا را کنار هم میگذارد. همین مسافر اگر قصد سفر فرهنگی داشته باشد، ممکن است با خواندن مطالبی مانند 11 اثر ناملموس کهگیلویه و بویراحمد ثبت ملی میشوند برای شناخت مقصدهای کمتر دیدهشده ترغیب شود. حتی انتخاب غذا و تجربههای محلی نیز در تصمیم سفر اثر دارد و آشنایی با غذاهای ایرانی میتواند بخشی از جذابیت سفر داخلی باشد.
یکی از راهحلهای عملی برای کاهش فشار هزینه، توزیع سفر در طول سال است. اگر خانوادهها فقط در نوروز و چند تعطیلی محدود سفر نکنند، هم کیفیت خدمات بهتر میشود و هم فشار تقاضا روی هتلها و پروازها کاهش پیدا میکند. البته این موضوع نیازمند هماهنگی تقویم کاری، تعطیلات مدارس، سیاستهای تشویقی هتلها و اطلاعرسانی دقیق آژانسهاست. تورهای کوتاهمدت نیز میتوانند گزینهای مناسب برای کسانی باشند که توان پرداخت هزینه سفرهای چندروزه را ندارند. نمونههایی مانند تورهای گردشگری یک روزه البرزگردی تا 12 فروردین نشان میدهد که سفر داخلی الزاماً نباید پرهزینه و چندروزه باشد.
افزایش قیمت هتلهای داخلی در تعطیلات
یکی از مهمترین عوامل توسعه صنعت گردشگری مربوط به بخش اقامت و پذیرایی یا همان هتلهاست. در گزارش اولیه نیز گفته شده بود که برخی کارشناسان قیمت بالای این بخش خدماتی در تعطیلات نوروز را دلیل افزایش قیمت تورهای داخلی میدانند. این موضوع همچنان اهمیت دارد؛ زیرا در بسیاری از شهرهای پرتقاضا، کمبود ظرفیت اقامتی استاندارد باعث میشود قیمتها در روزهای پیک افزایش یابد. البته در کنار هتلها، اقامتگاههای بومگردی، خانهمسافرها، سوئیتها و پلتفرمهای رزرو آنلاین نیز وارد بازار شدهاند و انتخابهای مسافر را افزایش دادهاند.
مدتهاست میان بخش خصوصی و دولتی در این حوزه اختلاف نظر وجود دارد. بخش خصوصی معتقد است نرخگذاری باید بر اساس عرضه و تقاضا و کیفیت خدمات انجام شود، اما نهادهای نظارتی تاکید میکنند که رعایت حقوق مسافر و جلوگیری از گرانفروشی در ایام اوج سفر ضروری است. هر دو نگاه، بخشی از واقعیت را بیان میکنند. اگر قیمتگذاری بیش از حد دستوری باشد، سرمایهگذار برای ساخت یا نوسازی هتل انگیزه کافی نخواهد داشت؛ اما اگر نظارت حذف شود، بخشی از جامعه توان استفاده از مراکز اقامتی را از دست میدهد و نارضایتی افزایش پیدا میکند.
جمشید حمزهزاده، رئیس جامعه هتلداران ایران، در سالهای گذشته بر نقش عرضه و تقاضا در نرخ هتلها تاکید داشت و معتقد بود آزادسازی نرخ، در صورت وجود چارچوب صنفی، میتواند به ارتقای کیفیت خدمات کمک کند. در مقابل، مسئولان دولتی همواره نگران بودهاند که آزادسازی بیضابطه قیمتها در ایام پیک به افزایش ناگهانی هزینه سفر منجر شود. به همین دلیل، موضوع قیمت هتلها هنوز هم یکی از گرههای اصلی گردشگری داخلی است.
مسافران برای کاهش هزینه اقامت بهتر است چند نکته را رعایت کنند: رزرو زودهنگام، انتخاب روزهای کمتقاضاتر، مقایسه چند نوع اقامتگاه، توجه به فاصله هتل تا جاذبههای اصلی و بررسی خدمات واقعی هتل. گاهی هتلی ارزانتر که از مرکز شهر فاصله زیادی دارد، به دلیل هزینه رفتوآمد، در نهایت گرانتر تمام میشود. از طرف دیگر، گاهی پرداخت کمی هزینه بیشتر برای اقامتگاه استاندارد، کیفیت کل سفر را تغییر میدهد.
ادامه اختلاف سازمان میراث فرهنگی و جامعه هتلداران
در متن اولیه مقاله به اختلاف سازمان میراث فرهنگی و جامعه هتلداران درباره میزان افزایش نرخ هتلها اشاره شده بود. آن زمان صحبت از افزایشهای 12 درصدی یا 15 تا 20 درصدی بود، اما امروز استفاده از آن اعداد به عنوان داده جاری درست نیست. این ارقام مربوط به دوره زمانی انتشار گزارش اولیه هستند و برای تحلیل بازار 1405 باید فقط به عنوان سابقه تاریخی به آنها نگاه کرد. در سالهای اخیر، نرخ اقامت تحت تاثیر تورم عمومی، هزینههای نگهداری، حقوق کارکنان، انرژی، مواد غذایی، مالیات، بازسازی و سطح تقاضا تغییر کرده است و نمیتوان با یک درصد ثابت برای همه کشور درباره آن قضاوت کرد.
با وجود این، اصل اختلاف همچنان باقی است: بخش خصوصی خواهان انعطاف بیشتر در قیمتگذاری است و بخش دولتی یا نهادهای نظارتی بر کنترل قیمت و حمایت از حقوق مسافر تاکید دارند. شاید راه میانه، شفافیت بیشتر باشد؛ یعنی نرخها، خدمات، نوع اتاق، شرایط کنسلی، مالیات و هزینههای جانبی پیش از خرید به مسافر اعلام شود. اگر مسافر بداند دقیقاً برای چه چیزی پول میپردازد، هم احتمال نارضایتی کمتر میشود و هم مقایسه میان تور داخلی و خارجی منصفانهتر خواهد بود.
شاید به دلیل همین ناهماهنگی میان بخشهای مختلف صنعت گردشگری است که برخی ایرانیها ترجیح میدهند تعطیلات خود را در کشورهای دیگر سپری کنند. هزینهها گاهی نزدیک به هم است، خدمات در برخی مقاصد خارجی استانداردتر به نظر میرسد و تجربه متفاوت بودن در جامعه میزبان نیز برای بخشی از مسافران جذابیت دارد. با این حال، این به معنای ضعف ذاتی گردشگری داخلی نیست؛ بلکه نشان میدهد برای رقابت، باید کیفیت، قیمت، اطلاعرسانی و مدیریت سفر همزمان اصلاح شود.
برای کسانی که به سفر، تاریخ و فرهنگ علاقه دارند، انتخاب مقصد همیشه فقط به قیمت محدود نمیشود. گاهی یک گزارش تصویری مانند تصاویری از جنگ داخلی چین یا یک روایت تصویری مانند بر بالای دنیا میتواند نگاه مسافر را به تجربه سفر عمیقتر کند. همین نگاه اگر در گردشگری داخلی نیز تقویت شود، سفر به ایران فقط به اقامت و حملونقل خلاصه نمیشود و به تجربه فرهنگی کاملتری تبدیل خواهد شد.
چطور در سال 1405 سفر مقرون به صرفهتری داشته باشیم؟
برای مدیریت هزینه سفر در سال 1405، نخستین قدم مقایسه دقیق است. مسافر باید قیمت پرواز، اقامت، ترانسفر، وعدههای غذایی، ورودی جاذبهها و هزینههای جانبی را جداگانه بسنجد. گاهی تور آماده ارزانتر از خرید جداگانه خدمات است و گاهی برعکس، رزرو مستقل به صرفهتر تمام میشود. قدم دوم، انتخاب زمان سفر است. سفر در روزهای میانی هفته، بعد از تعطیلات رسمی یا پیش از شروع پیک نوروز و تابستان، میتواند هزینه را به شکل محسوسی کاهش دهد.
قدم سوم، انتخاب مقصد جایگزین است. اگر کیش، مشهد، شیراز یا شهرهای شمالی در روزهای پیک بسیار گران هستند، میتوان شهرهای کمتر شناختهشده را انتخاب کرد. بسیاری از استانهای ایران ظرفیت گردشگری بالایی دارند اما هنوز زیر سایه چند مقصد معروف ماندهاند. این انتخاب هم هزینه سفر را کاهش میدهد و هم به توزیع درآمد گردشگری در شهرهای مختلف کمک میکند.
قدم چهارم، توجه به کیفیت به جای تعداد خدمات است. توری که چند وعده غذایی، گشت شهری، ترانسفر و اقامت را با قیمت پایین تبلیغ میکند، اگر کیفیت مناسبی نداشته باشد، در نهایت رضایت مسافر را جلب نمیکند. بهتر است قبل از خرید، نام هتل، ساعت پرواز، نوع اتاق، برنامه گشتها، شرایط کنسلی و خدمات بیمهای به صورت مکتوب بررسی شود.
جمع بندی
قیمت بالای تورهای داخلی در ایران موضوعی تازه نیست، اما در سال 1405 شکل پیچیدهتری پیدا کرده است. در گذشته بیشتر بحثها حول افزایش قیمت بلیت هواپیما و هتلها بود؛ امروز علاوه بر این دو عامل، نرخ ارز، هزینه خدمات، نوسان تقاضا، کیفیت اقامتگاهها، شفافیت فروش و مقایسه مسافر با مقاصد خارجی نیز اهمیت دارد. اگر گردشگری داخلی بخواهد در رقابت با سفر خارجی موفق باشد، فقط تبلیغ زیباییهای ایران کافی نیست. مسافر باید احساس کند قیمت پرداختی با کیفیت خدمات تناسب دارد. شفافیت، توزیع سفر در طول سال، تقویت مقاصد کمتر شناختهشده، کنترل منطقی قیمتها و ارتقای کیفیت خدمات میتواند باعث شود ایرانیها بیش از پیش به سفر در سرزمین خود علاقه نشان دهند.
سوالات متداول
چرا قیمت تورهای داخلی در نوروز بالا میرود؟
به دلیل افزایش تقاضا، محدود بودن ظرفیت پرواز و اقامتگاه، بالا رفتن هزینه خدمات و تمرکز سفرها در چند روز محدود، قیمت تورهای داخلی در نوروز معمولاً بیشتر از روزهای عادی سال است.
آیا سفر خارجی همیشه از سفر داخلی ارزانتر است؟
خیر. هزینه سفر خارجی به نرخ ارز، مقصد، قیمت پرواز، نوع هتل، فصل سفر و مقررات ورود بستگی دارد. گاهی سفر داخلی ارزانتر است و گاهی یک تور خارجی با اختلاف کم، برای برخی مسافران جذابتر به نظر میرسد.
برای کاهش هزینه سفر داخلی چه کار کنیم؟
رزرو زودهنگام، سفر در روزهای کمتقاضا، انتخاب مقصدهای کمتر شناختهشده، مقایسه چند نوع اقامتگاه و بررسی دقیق خدمات تور میتواند هزینه سفر داخلی را کاهش دهد.
پیش از خرید تور خارجی باید به چه نکتهای توجه کرد؟
پیش از خرید تور خارجی باید اعتبار گذرنامه، شرایط ویزا یا ورود، ساعت پرواز، نام هتل، خدمات تور، بیمه، شرایط کنسلی و هزینههای جانبی مقصد بررسی شود.
دیدگاه جدید