نقشه باستان شناسی ایران برای نخستین بار تدوین می شود

نقشه باستان شناسی ایران برای نخستین بار تدوین می شود

به نقل از ایرنا :

 محمد حسن طالبیان روز یکشنبه در چهاردهمین گردهمایی باستان شناسی اظهار کرد: با تدوین نقشه باستان شناسی کشور حفاظت از سایت ها و محوطه بیشتر خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه گردهمایی سالانه باستان شناسی فرصتی مغتنم برای باستان شناسان و پژوهشگران کشور است، اضافه کرد: این گردهمایی فرصتی است تا باستان شناسان پژوهش های خود را با یکدیگر به مشارکت بگذارند.
به گفته وی پژوهش های باستان شناسی خون تازه ای در رگ های میراث فرهنگی است، به گونه ای که با افزایش پژوهش های عمیق و معرفی آنها به حفاظت نیز کمک می شود.
معاون میراث فرهنگی کشور با تاکید بر لزوم تهیه نقشه باستان شناسی اعلام کرد: تهیه و تدوین نقشه باستان شناسی اتفاق بسیار مهمی است که هنوز تکمیل نشده است و با تهیه آن نیز پرونده آن بسته نخواهد شد و نیاز به بازنگری خواهد داشت.
طالبیان در ادامه گفت: به عنوان فردی که موضوع حفاظت را دنبال می کنم لازم می دانم نقشه باستان شناسی کشور با اطلاعات دقیق استانها هر چه سریعتر آماده و ابلاغ شود.
او همچنین تاکید کرد: در شرایط فعلی لازم است که از تمام ظرفیت های داخلی و خارجی استفاده و از حضور پژوهشگران بین المللی بهره مند شویم.
معاون میراث فرهنگی کشور گفت: هم اکنون نگاه ها به میراث فرهنگی یکپارچه، از نگاهی مجرد به فضای کالبدی پیش رفته و این اتفاق نشان از تحولی بزرگ در حوزه میراث فرهنگی است.
طالبیان با تاکید بر فعالیت ها و پژوهش های میان رشته ای در حوزه باستان شناسی اظهار داشت: درحال حاضر لازم است فعالیت های میان رشته ای در حوزه باستان شناسی را باور کنیم چراکه باستان شناسی نیز به سمت شناخت فرهنگ و بحث انسان شناختی سوق پیدا کرده است.
طالبیان افزود: باستان شناسی رشته ای پایه و جامع است که شاخه های مختلفی دارد در این میان میراث فرهنگی نیز نیازمند جامع نگری باستان شناسانی خبره و حاذق است. از همین رو لازم است که از ابزار مدرن و تجربیات جهانی بهره بیشتری گرفته شود. 

اخبار روز گردشگری را در کارناوال دنبال کنید …..

تاریخچه و اهمیت نقشه باستان شناسی ایران

موضوع نقشه باستان شناسی ایران تنها یک خبر اداری یا پژوهشی نیست؛ این نقشه در واقع تلاشی برای ثبت دقیق جایگاه محوطه ها، تپه ها، بناها، گورستان ها، شهرهای تاریخی و نشانه هایی است که در سراسر کشور پراکنده اند. ایران از نظر تنوع دوره های تاریخی و لایه های فرهنگی، یکی از غنی ترین سرزمین های منطقه به شمار می رود و بدون داشتن یک بانک اطلاعاتی مکانی، حفاظت از این گستره وسیع دشوار خواهد بود. هر محوطه باستانی، چه شناخته شده و چه کمتر معرفی شده، بخشی از حافظه تاریخی کشور است و ثبت موقعیت، وضعیت حفاظتی و اطلاعات پژوهشی آن می تواند مانع تخریب های ناخواسته در طرح های عمرانی، کشاورزی و توسعه شهری شود.

از نگاه پژوهشگران، نقشه باستان شناسی باید دائماً به روز شود؛ زیرا با هر فصل کاوش، بررسی میدانی یا مطالعه میان رشته ای ممکن است داده های تازه ای به دست آید. به همین دلیل، سخن طالبیان درباره این که پرونده نقشه با تهیه اولیه آن بسته نخواهد شد، نکته ای مهم و دقیق است. چنین نقشه ای اگر با اطلاعات استانی، گزارش های پژوهشکده باستان شناسی، داده های مرمتی و مستندات تصویری همراه شود، می تواند هم به کارشناسان میراث فرهنگی کمک کند و هم مسیر معرفی علمی آثار ایران را روشن تر سازد. علاقه مندان به زمینه های مرتبط می توانند در کنار مطالعه باستان شناسی، از بخش مردم شناسی و آداب و رسوم نیز برای آشنایی بیشتر با پیوند فرهنگ، آیین و زیست تاریخی مردم ایران استفاده کنند.

اهمیت این نقشه زمانی بیشتر دیده می شود که بدانیم بسیاری از یافته های شاخص موزه ای، در اصل از دل همین محوطه ها و کاوش ها بیرون آمده اند. آثاری مانند مرد نمکی 1700 ساله در موزه ایران باستان یا گل میخ چغازنبیل در موزه ایران باستان فقط اشیای دیدنی نیستند؛ هرکدام سندی از یک مکان، یک دوره، یک شیوه زندگی و یک نظام فرهنگی هستند. وقتی جایگاه این آثار در نقشه ای دقیق ثبت شود، پیوند میان شیء، محوطه و روایت تاریخی بهتر حفظ می شود و بازدیدکننده نیز با دیدی کامل تر به سراغ موزه و آثار می رود.

نقشه باستان شناسی چه کمکی به حفاظت از میراث می کند؟

یکی از مهم ترین کاربردهای نقشه باستان شناسی، ایجاد یک زبان مشترک میان پژوهشگران، مدیران شهری، مجریان پروژه های عمرانی و نیروهای حفاظتی است. وقتی محدوده یک محوطه، عرصه و حریم آن و وضعیت ثبتی یا پژوهشی اش روی نقشه مشخص باشد، تصمیم گیری درباره احداث جاده، گسترش شهر، ایجاد خط انتقال، فعالیت معدنی یا طرح های کشاورزی با دقت بیشتری انجام می شود. در بسیاری از موارد، آسیب به محوطه های تاریخی از روی بی توجهی یا ناآگاهی رخ می دهد؛ یعنی یک تپه یا لایه فرهنگی در نگاه اول شبیه یک زمین عادی به نظر می رسد، اما در حقیقت بخشی از تاریخ سکونت انسان در آن منطقه را در خود نگه داشته است. نقشه دقیق، این نقاط حساس را از حالت اطلاعات پراکنده خارج می کند و به یک سامانه قابل استفاده برای حفاظت روزمره تبدیل می سازد.

از سوی دیگر، چنین نقشه ای فقط برای جلوگیری از تخریب کاربرد ندارد؛ بلکه به برنامه ریزی علمی نیز کمک می کند. پژوهشگر با دیدن پراکندگی محوطه ها می تواند مسیرهای مهاجرت، شکل گیری سکونتگاه ها، ارتباط دشت ها با کوهستان ها، پیوند رودخانه ها با شهرهای قدیمی و حتی تغییر الگوهای زندگی در دوره های مختلف را بهتر تحلیل کند. اگر داده های میدانی با عکس های هوایی، تصاویر ماهواره ای، گزارش های کاوش، مطالعات باستان گیاه شناسی و داده های مردم شناختی همراه شوند، نقشه از یک ابزار ساده مکانی به یک بانک اطلاعاتی زنده تبدیل می شود. این همان موضوعی است که اهمیت به روزرسانی مداوم را نشان می دهد؛ زیرا هر کشف تازه، هر اصلاح محدوده و هر گزارش علمی می تواند برداشت ما از یک منطقه را تغییر دهد.

برای مخاطب عمومی نیز دانستن این موضوع جذاب است که پشت هر شیء موزه ای، یک نقطه واقعی روی نقشه وجود دارد؛ نقطه ای که گاهی در دل یک شهر امروز قرار گرفته و گاهی در حاشیه کویر، کنار رودخانه یا دامنه کوه پنهان مانده است. وقتی بازدیدکننده در موزه ملی ایران با سفال، ابزار سنگی، پیکرک، کتیبه یا شیء فلزی روبه رو می شود، اگر بتواند جایگاه جغرافیایی و زمینه کشف آن را هم بشناسد، اثر را تنها به عنوان یک شیء زیبا نمی بیند؛ بلکه آن را بخشی از یک روایت بزرگ تر درباره زندگی، باور، تجارت، فن آوری و ارتباط انسان ها در طول زمان درک می کند.

ساعت و هزینه بازدید از موزه ملی ایران

نقشه باستان شناسی ایران خود یک جاذبه قابل بازدید نیست و بیشتر یک ابزار پژوهشی و حفاظتی به شمار می رود؛ اما اگر هدف شما دیدن نتیجه کاوش های باستان شناسی و آشنایی نزدیک با بخشی از میراث کشف شده ایران باشد، موزه ملی ایران در تهران بهترین مقصد مرتبط با این موضوع است. طبق اطلاعات رسمی موزه، ساعت بازدید در بهار و تابستان معمولاً از 9:00 تا 19:00 و در پاییز و زمستان از 8:30 تا 17:00 اعلام می شود؛ با این حال بهتر است پیش از حرکت، ساعت کاری همان روز را از وبگاه رسمی یا تماس با موزه بررسی کنید؛ زیرا ساعات بازدید در تعطیلات رسمی، نوروز، نمایشگاه های ویژه یا روزهای مناسبتی ممکن است تغییر کند. برای تماشای دقیق بخش ایران باستان و دوران اسلامی، دست کم دو تا سه ساعت زمان در نظر بگیرید.

هزینه بازدید نیز ممکن است برای بازدیدکنندگان داخلی، گردشگران خارجی، گروه های دانش آموزی یا نمایشگاه های موقت متفاوت باشد. در زمان به روزرسانی این مطلب، بهای بلیت درگاه رسمی موزه به صورت ریالی اعلام می شود و برای جلوگیری از اتکا به عددهای قدیمی، بهتر است مبلغ بلیت را در روز مراجعه از گیشه یا سامانه رسمی موزه کنترل کنید. اگر بازدید شما پژوهشی است یا با گروه انجام می شود، هماهنگی قبلی می تواند تجربه منظم تری ایجاد کند. در زمان بازدید، به تابلوهای توضیحی، مسیرهای مشخص شده و قوانین عکاسی توجه کنید؛ چراکه بعضی از اشیای حساس نیازمند مراقبت بیشتری هستند و رعایت فاصله از ویترین ها بخشی از احترام به میراث فرهنگی محسوب می شود.

نکات کاربردی برای بازدید بهتر از موزه ملی ایران

اگر بازدید شما با هدف آشنایی جدی تر با باستان شناسی ایران انجام می شود، بهتر است پیش از ورود به تالارها، مسیر خود را مشخص کنید. موزه ملی ایران مجموعه ای گسترده از دوره های پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی را در بر می گیرد و اگر بدون برنامه وارد شوید، ممکن است بخش هایی را با عجله ببینید. پیشنهاد بهتر این است که ابتدا از تالارهای مرتبط با دوره های کهن آغاز کنید و به ترتیب زمانی جلو بروید؛ به این ترتیب، تغییر ابزارها، شکل سفال ها، شیوه تدفین، هنر فلزکاری، نگارش، شهرنشینی و نشانه های قدرت سیاسی را بهتر دنبال می کنید. همراه داشتن یک دفترچه کوچک یا ذخیره کردن نام آثار مهم در تلفن همراه هم می تواند برای مطالعه بعدی مفید باشد.

برای خانواده ها و گروه های دانش آموزی، موزه ملی ایران فرصت خوبی است تا مفهوم میراث فرهنگی از حالت کتاب درسی خارج شود و به تجربه ای قابل لمس تبدیل گردد. بهتر است پیش از بازدید، چند پرسش ساده برای کودکان آماده کنید؛ مثلاً این که قدیمی ترین شیء موزه چه چیزی است، کدام آثار از دل کاوش های علمی به دست آمده اند یا چرا نگهداری از یک ظرف سفالی شکسته هم اهمیت دارد. این روش باعث می شود بازدید، تنها قدم زدن میان ویترین ها نباشد و مخاطب کوچک تر نیز با دقت بیشتری نگاه کند. برای گروه های پرجمعیت، هماهنگی قبلی، رعایت سکوت در تالارها و تقسیم بازدید به بخش های کوتاه تر، تجربه آرام تر و آموزنده تری می سازد.

در روزهای شلوغ، به ویژه تعطیلات و پایان هفته، بهتر است بازدید را به ساعت های ابتدایی روز موکول کنید. خیابان سی تیر و محدوده میدان مشق در بعضی ساعت ها بسیار پررفت و آمد می شود و پیدا کردن جای پارک نیز ساده نیست. اگر می خواهید پس از موزه در اطراف قدم بزنید، کفش راحت، آب آشامیدنی و زمان کافی در برنامه بگذارید. همچنین اگر به نمایشگاه های موقت علاقه دارید، پیش از مراجعه، اخبار موزه را بررسی کنید؛ زیرا گاهی نمایشگاه های کوتاه مدت یا نشست های تخصصی برگزار می شود که می تواند بازدید شما را کامل تر کند.

نحوه دسترسی به موزه ملی ایران

موزه ملی ایران در محدوده خیابان امام خمینی و خیابان سی تیر تهران قرار دارد و دسترسی به آن با مترو، تاکسی و اتوبوس امکان پذیر است. اگر با مترو می روید، ایستگاه های حسن آباد و امام خمینی از گزینه های مناسب هستند و از هر دو مسیر می توان با کمی پیاده روی به موزه رسید. استفاده از حمل و نقل عمومی برای این محدوده پیشنهاد بهتری است؛ زیرا اطراف بافت تاریخی تهران، خیابان های پرتردد و محدودیت جای پارک ممکن است زمان شما را بگیرد. اگر با خودروی شخصی حرکت می کنید، بهتر است پیش از رسیدن، وضعیت طرح ترافیک، جای پارک و شلوغی خیابان های اطراف را بررسی کنید.

برای علاقه مندان به سفرهای تاریخی، بازدید از موزه ملی ایران می تواند نقطه شروع یک مسیر طولانی تر در شناخت ایران باشد. پس از دیدن آثار موزه، بسیاری از گردشگران ترجیح می دهند مقصدهایی را انتخاب کنند که رد باستان شناسی در آن ها پررنگ است؛ از خوزستان و چغازنبیل تا یزد، کرمان و پهنه های کویری. اگر قصد دارید تجربه سفر خود را از مطالعه به میدان ببرید، صفحه تور کویر و بیابان‌گردی برای آشنایی با سفرهای کویری مناسب است. همچنین برای مسیرهای مرتبط با یزد می توانید از بلیط هواپیما یزد و رزرو هتل یزد استفاده کنید تا برنامه سفر تاریخی خود را کامل تر بچینید.

پیشنهاد مسیر نیم روزه در اطراف موزه

اگر می خواهید بازدید از موزه ملی ایران را به یک برنامه نیم روزه تبدیل کنید، بهتر است مسیر خود را از صبح و با خود موزه آغاز کنید. پس از خروج، می توانید در خیابان سی تیر کمی قدم بزنید و سپس به سمت سردر باغ ملی و میدان مشق بروید؛ محدوده ای که در آن، تاریخ معاصر تهران با بناهای اداری، فرهنگی و نظامی قدیمی گره خورده است. این مسیر برای عکاسی، شناخت بافت تاریخی مرکز شهر و تجربه یک پیاده روی آرام مناسب است، اما بهتر است زمان را مدیریت کنید تا بازدید از موزه به حاشیه نرود. اگر به موزه گردی علاقه دارید، بررسی ساعت کاری موزه های اطراف پیش از حرکت کمک می کند برنامه شما بدون وقفه پیش برود.

این محدوده برای کسانی که به پیوند میان تاریخ، شهر و زندگی روزمره علاقه دارند، بسیار دیدنی است. در فاصله ای کوتاه از موزه، می توان نشانه هایی از تهران قدیم، خیابان های سنگ فرش شده، ساختمان های تاریخی و فضاهای فرهنگی را کنار هم دید. چنین تجربه ای با موضوع نقشه باستان شناسی نیز بی ارتباط نیست؛ زیرا همان طور که محوطه های باستانی در نقشه های پژوهشی ثبت می شوند، بافت تاریخی شهرها نیز نیازمند شناخت، ثبت و مراقبت است. اگر بازدیدکننده پس از دیدن آثار چند هزار ساله موزه، چند قدمی هم در بافت قدیمی تهران راه برود، بهتر متوجه می شود که میراث فرهنگی فقط در ویترین ها نیست و در خیابان ها، بناها، محله ها و خاطره جمعی شهر هم ادامه دارد.

جاذبه های نزدیک و پیشنهاد ادامه بازدید

محدوده موزه ملی ایران یکی از بهترین نقاط تهران برای یک پیاده روی فرهنگی است. در نزدیکی این موزه، خیابان سی تیر با حال و هوای تاریخی خود قرار دارد و کمی آن طرف تر می توانید به بناها و فضاهای مهم مرکز شهر برسید. اگر زمان کافی دارید، بازدید از سردر باغ ملی، میدان مشق، موزه های اطراف و مسیرهای پیاده در بافت قدیمی تهران می تواند برنامه شما را کامل کند. بهتر است بازدید از موزه را در ساعت های خلوت تر آغاز کنید تا هم فرصت کافی برای دیدن تالارها داشته باشید و هم بتوانید پس از آن بدون عجله به سراغ جاذبه های اطراف بروید.

نگاه به نقشه باستان شناسی ایران، بازدید از موزه و شناخت محوطه های تاریخی، همگی به یکدیگر پیوند دارند. وقتی از شیء موزه ای دیدن می کنید، در واقع با بخشی از یک جغرافیای تاریخی روبه رو هستید؛ جغرافیایی که در نقشه های باستان شناسی معنا پیدا می کند. برای نمونه، ثبت جهانی روستاها و محوطه های ارزشمند نیز در همین مسیر اهمیت دارد و خبر کندوان، نخستین روستای جهانی ایران شد نشان می دهد که نگاه به میراث فقط محدود به اشیای موزه ای نیست، بلکه سکونتگاه ها، چشم اندازها و شیوه های زندگی را هم در بر می گیرد. اگر به طبیعت و پژوهش های محیطی در کنار میراث علاقه دارید، بازدید از باغ گیاه شناسی ملی ایران نیز می تواند تکمیل کننده نگاه شما به تاریخ طبیعی و فرهنگی کشور باشد.

نقشه راهنمای دسترسی

در نقشه زیر، موقعیت تقریبی موزه ملی ایران به عنوان مقصد پیشنهادی مرتبط با موضوع باستان شناسی نمایش داده شده است. پیش از حرکت، بهتر است مسیر را با توجه به محل اقامت، وضعیت ترافیک و ساعت بازدید بررسی کنید.