باغ دولت آباد یزد

نقد و بررسی کارناوال

مشخصات کلی

نقشه و مسیریابی

کاربران

نگاه سریع

هزینه:
3,000 تومان
ساعت دسترسی:
امروز سه‌شنبه 08:00 صبح تا 21:00
مدت زمان پیشنهادی:
1 تا 3 ساعت
آدرس:
استان یزد، شهر یزد، بلوار دولت آباد

پارکینگ

ندارد

آنتن موبایل

دارد

نیاز به راهنمای آشنا با منطقه

ندارد

راهنما

دارد

پمپ بنزین

1.3 کیلومتر - جایگاه روحانیان

ایستگاه اتوبوس

350 متر پیاده روی - ایستگاه شحنه

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

4.7

امتیاز نقد و بررسی کاربران

4.6
1 نظر

نقد و بررسی تخصصی کارناوال

بهاره فلاح

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

29 اردیبهشت 1398

به روز رسانی

15 شهریور 1398

معرفی /

در فهرست باغ های ایرانی که به ثبت جهانی رسیده اند، دست روی باغ دولت آباد یزد می گذاریم که سرسبزی درختان سر به فلک کشیده، صدای آب و گذرگاه زیبایش خستگی ها و روزمرگی ها را از تن می زداید. باغی تماشایی که نمونه ای شگفت انگیز از بادگیر را نیز در خود جای داده و از زمان افشاریه تا کنون سرد و گرم روزگار چشیده است. می خواهیم برای تان از تاریخچه باغ دولت آباد یزد بگوییم و سفری تاریخی را تجربه کنیم. از کنار معماری باغ دولت آباد یزد هم نمی توان به سادگی گذشت؛ پس چند و چون آن را هم مورد بررسی قرار می دهیم و تک تک بخش هایش را از نظر می گذرانیم. با کارناوال همراه باشید و شاهکاری از معماری ایرانی را بشناسید.

چرا باغ دولت آباد؟


  • باغ دولت آباد یکی از 9 باغ ایرانی است که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو به چشم می خورد و شهرت بین المللی دارد.
  • این باغ بلندترین بادگیر جهان را در خود جای داده و از نظر معماری، بسیار ارزشمند است.
  • در فضای چشم نواز این باغ و ساختمان قدیمی آن کافه ای سنتی وجود دارد که می تواند لحظات خوشی را برای شما بیافریند.
  • شب های زیبا و خیره کننده ای در این باغ انتظارتان را می کشد.
  • یکی از زیباترین ساختمان های حکومتی و تاریخی یزد در این باغ قرار دارد.
Photo by : Unknown

آشنایی با باغ دولت آباد یزد | خنکای نسیم در میان شهر کویری

در میان شهر یزد که با آغوش گرم خورشید عجین شده است، فضایی دل انگیز وجود دارد که برای لحظاتی تو را از شهر و دغدغه هایش دور می کند. در بلوار دولت آباد این شهر، ورودی ساده ای با تابلوی باغ دولت آباد، رهگذران را به سوی خود می خواند. به هنگام ورود باید از یک هشتی زیبا بگذری که با نمایش معماری ایرانی روحت را نوازش می دهد و با غرفه های صنایع دستی سفالین از تو استقبال می کند. قدم به درونش که می گذاری بادگیر بلندی را در انتهای گذرگاه باغ می بینی که تا میانه آبی آسمان پیش رفته و قد کشیده است.

باغ دولت آباد یکی از قدیمی ترین باغ های ایرانی و دارای آوازه ای جهانی است و بیش از 260 سال قدمت دارد. در هر گوشه از وسعت 6.4 هکتاری این باغ نشانه ای از بهشت به چشم می خورد که بازدیدکنندگان را به دنیای دیگری می برد. درختان میوه مانند انگور و سرو و کاج در همه جا به چشم می خورند و در فصل بهار بوی گل های محمدی و سرخ به مشام می رسد.

از میان درختان و از کنار جوی آب به ساختمان معروف باغ می رسیم که بلندترین بادگیر خشتی جهان را بر فراز خود دارد و حس غرور و افتخار به هنر بی بدیل معماری ایرانی را در دل زنده می کند.

همه چیز به همین نگاه سطحی ختم نمی شود، کمی بیشتر که از ویژگی های باغ بدانید تازه متوجه می شوید که چگونه سازندگان آن قوانین معماری را به کار گرفته اند تا در میان این شهر کویری چنین باغ سرسبزی خلق کنند و شاهکاری کم نظیر را بیافرینند.

Photo by : Arteen Arakel Lalabekyan
Photo by : Unknown

حال و هوای خوش باغ دولت آباد

از بیرون باغ، دری بزرگ وجود دارد که با گذر از آن از کنار مغازه های فروش صنایع دستی گذر می کنید. دل کندن از دنیای زیبای ترمه ها و سفالینه ها سخت است اما با دیدن فواره های کوچک آب در پیش رو، ناخودآگاه به سمت باغ کشیده می شوید. درختان بلند در هر سو دلبری می کنند و فانوس هایی در کنارشان آویزان شده است؛ فانوس هایی که به هنگام شب روشن می شوند و چهره ای دیگر به باغ می دهند. 

خلق لحظات خوشمزه

صدای پرندگان روح را جلا می دهد و با صدای آب موسیقی ویژه ای را برای بازدیدکنندگان می نوازد. در همین جا تخت هایی وجود دارند که متعلق به کافه مجموعه هستند. می توانید بر روی این تخت ها بنشینید و از خوراکی های سنتی یزدی مثل آش شولی نوش جان کنید و یا طعم دمنوش ها و چای با نبات یزدی را بچشید. 

تماشای چشم انداز باغ

با دیدن ساختمان باغ، محو تماشای شاهکار معماری ایرانی می شوید و بادگیر بلندقامت شما را به تحسین وا می دارد. پس از گردش در ساختمان، از طریق پله ها می توانید به تراس بروید و آنجاست که محو تماشای چشم اندازی زیبایی از باغ می شوید. استخر بزرگ باغ و فواره هایش پیش روی تان هستند و می توانید تا انتهای باغ را ببینید و لذت ببرید. پس از بازدید از داخل ساختمان می توانید قدم بزنید و در کنار فواره ها به سوی دیگر باغ بروید و در آنجا ساختمان دیگر را ببینید؛ ساختمانی که اجازه ورود به آن را ندارید!

گردش شبانه

همین که نور خورشید بساطش را جمع می کند، فانوس ها روشن می شوند و حال و هوای باغ را به کل عوض می کنند. گویی به سفری در گذشته رفتید و می توانید فضای باغ را در آن روزها لمس کنید. هنوز تمام نشده؛ اگر سرتان را به سمت بادگیر بچرخانید، شاهد نورپردازی جذاب آن خواهید بود که در هر لحظه رنگی تازه به این شاهکار می دهد. شب های باغ دولت آباد را نباید از دست بدهید.

Kamal Abedzade
Kamal Abedzade

تاریخچه باغ دولت آباد یزد

در زمان افشاریه، محمد تقی خان بافقی ملقب به خان بزرگ، عنوان حاکم و والی یزد را در دست داشت. وی سرسلسله خاندان خوانین یزد به شمار می رفت و پدر عبدالرضاخان یزدی (حاکم بعدی یزد) و جد سلطانعلی خان وزیر افخم (وزیر دوره قاجار) و خانواده‌های افخم ابراهیمی و افخمی بود. او در سال 1160 هجری قمری همزمان با اواخر دوره افشاریه باغی را بنا نهاد. این باغ در دوره بعد به عنوان محل اقامت حاکم وقت و معاصر با شاهرخ میرزا و کریم خان زند مورد استفاده قرار گرفت. طولی نکشید که در دوره زندیه این بنا به عنوان مجموعه ای چشم نواز به هشت باغ دولت آباد مشهور شد و نامش بر سر زبان ها افتاد.

باغ دولت آباد در زمان محمد تقی خان، خارج از حصار شهر یزد قرار داشت و سمت شمالی باغ به خیابانی پردرخت منتهی می شد. تعداد این درختان به حدی بود که مانع دید از خارج به داخل باغ می شدند و فضایی دور از چشم همگان را در باغ ایجاد می کردند. این خیابان به هزار درخت شهرت داشت و با عرض 4 تا 5 متر و طولی بیش از 20 کیلومتر تا رحیم آباد ادامه می یافت. ضلع شرقی باغ نیز به خیابانی به طول 8 کیلومتر محدود می شد و از سمت غرب، باغ به مسیل رودخانه ای خشک می رسید.

با گسترش شهر در دوران قاجاریه، این باغ به دروازه چهارمنار (یکی از دروازه های شهر یزد) متصل شد اما همچنان خارج از محدوده شهر قرار داشت. با گذشت زمان، شهر بزرگ و بزرگتر شد و بافت شهری اطرف باغ را پر کرد. در دوران پهلوی با گسترش ساخت و ساز در حومه شهر، ساختمان ها پیرامون باغ را فرا گرفتند و به تدریج باغ به جایی در مرکز شهر یزد تبدیل شد. 

مرحوم محمدتقی خان در اواخر حیات خود مجموعه باغ دولت آباد، قنات دولت آباد و بخشی از زمین هایی را که به وسیله این قنات آبیاری می شد، وقف چهارده معصوم کرد. وی همچنین بخشی از این اراضی را به فرزند خود بخشید تا آنها را اداره کند.

قنات دولت آباد وقف نامه مفصلی دارد که در بخشی از آن چنین نوشته شده است:

بر هیچ احدی مباح و روا نیست که پیش از گذشتن آب از باغ مذکور در آن تصرف نماید، اگر چه فی المثل، همه آب دادن یک وجب زمین باشد. مگر در صورتی که به جهت آفات سماوی، کمی آب به جایی برسد که گذشتن آب از باغ ممکن نباشد که در این صورت متولی را جایز است که در هر موضع که صلاح باشد آب را به مصرف برساند.

خدا لعنت کند آن کسی را که قبل از بیرون آمدن آب از این باغ، حتی به اندازه سیراب کردن گنجشکی از آن استفاده کند. محصول اینجا وقف بارگاه مولا در نجف است.

این باغ برای مدت ها محل اقامت کریم خان زند بود و مدتی نیز در دوره قاجاریه عبدالرضاخان یزدی، که با شاهزادگان قاجاری به مبارزه برخاسته بود، در آن زندگی می کرد. پس از قاجار این باغ برای مدتی متروکه شد تا آنکه از سال 1348 تا 1364 وزارت فرهنگ و هنر این باغ را از اداره اوقاف اجاره کرد و به دفتر حفاظت آثار باستانی کشور سپرد.

در سال 1348، عملیات مرمت و بازسازی باغ دولت آباد توسط این دفتر آغاز شد و بخش هایی از مجموعه شامل عمارت تالار آیینه، عمارت مستخدمین، آشپزخانه ها، عمارت تهران، قسمت ساباط (کوچه سرپوشیده) و آب انبار عمارت حرمخانه، عمارت بادگیر و عمارت سرو و عمارت بهشت آیین مورد مرمت قرار گرفت. بار دیگر در فاصله سال های 1355 تا 1361 عملیات باغ سازی و محوطه سازی در این باغ تاریخی صورت گرفت اما هیچ وقت رونق زمان محمدتقی خان به آن بازنگشت. امروزه باغ دولت آباد یزد به عنوان یادگاری ارزشمند از دوره‌های افشاریه و زندیه به شمار می رود و به عنوان جاذبه ای تماشایی مورد بازدید قرار می گیرد.

Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

معماری باغ دولت آباد

طرح باغ دولت آباد یکی از اصیل ترین و بدیع ترین طرح های باغ ایرانی را به نمایش می گذارد. از نظر ساختار می توان باغ دولت آباد را از نوع باغ - حیاط در نظر گرفت و آن را در زمره نارنجستان قوام و باغ هفت تنان در شیراز به شمار آورد چرا که فضای باغ در وسط قرار دارد و ساختمان ها و عمارات در اطراف آن شکل گرفته اند. در واقع این باغ چهار بنای اصلی را در بر می گرفته که سه مورد از آنها به نام هشتی، تالار طنبی و سردر هنوز هم وجود دارند و قسمتی از اتاق های زمستانی نیز به چشم می خورند؛ اما باقی ساختمان ها و حتی محوطه آنها از بین رفته و تنها 40000 متر مربع از کل باغ باقی مانده است. 

سطح باغ دو بخش مستطیل شکل را در بر می گیرد که ابعاد یکی از آنها 116 در 274 متر و دیگری 104 در 278 متر است و به صورت عمود بر روی یکدیگر قرار دارند. این دو مستطیل دو بخش مختلف باغ و به عبارت دیگر اندرونی و بیرونی آن را تشکیل می دهند که در معرفی بخش های مختلف باغ به آنها می پردازیم.

باغ دولت آباد از نظر عملکرد، باغی سکونتگاهی - حکومتی به شمار می رفته است و بر این اساس هر یک از بخش های آن کاربردی خاص داشته اند:

  • باغ بیرونی به عنوان محلی برای انجام تشریفات حکومتی ، مراسم ورزشی و اداره امور شهر
  • باغ اندرونی به عنوان بخش خصوصی و اقامتگاهی

در این نوع باغ ها بخش اندرونی کاملا متمایز از سایر بخش ها ساخته می شده و حتی دربان یا نگهبانی از آن محافظت می کرده است.

مصالح به کار رفته در بنای باغ | انتخاب سوال برانگیز معماران

سنگ های مرمر شاخص ترین مصالحی هستند که در ساخت باغ به کار رفته اند. این سنگ ها از شهر مراغه به اینجا آورده شده اند که بسیار بحث برانگیز است چراکه سنگ مرمر یزد همیشه در مرغوبیت و کیفیت شهرتی خاص داشته و زبانزد خاص و عام بوده است اما اثری از آن در باغ دولت آباد دیده نمی شود.

Photo by : Dave Wong
Photo by : Fariba Kazemian

قسمت های مختلف باغ دولت آباد

حالا وقت آن است که به بخش های مختلف این باغ قدم بگذاریم و با آنها آشنا شویم:

بخش اندرونی

مستطیل بزرگتر همان قسمتی است که توسط عموم مردم به عنوان باغ دولت آباد شناخته می شود و در کل مجموعه، نقش باغ اندرونی را بازی می کند که در گذشته به عنوان باغ خصوصی و اقامتگاه خانواده کاربرد داشته است. در این قسمت با گذرگاه یا محوری رو به رو هستیم که در واقع خط تقارن بخش اندرونی است و عناصر مختلف از جمله درختان به زیبایی در دو سوی آن تکرار شده اند. یک سر این گذرگاه به عمارت سردر و سرِ دیگر به عمارت هشتی می رسد. آبنما (استخر) باغ در میان این گذرگاه (منطبق بر محور اصلی) ساخته شده و 194 در 12 متر است. با این جایگذاری هوشمندانه و ابعاد حساب شده، آبنما دقیقا در وسط فضای اندرونی قرار دارد و باغ را در این قسمت به دو کرت (باغچه) مستطیلی متقارن تقسیم می کند. این کرت بندی بسیار منظم و دقیق است و تبعیت از تناسبات معماری به خوبی در آن دیده می شود.اگر با نگاهی تخصصی تر به این گذرگاه نگاه کنیم، این محور، در راستای شمال غربی - جنوب غربی کشیده شده است و نسبت به محور غربی - شرقی زاویه ای 30 درجه دارد.

در واقع عمارات باغ در ابتدا و انتهای این محور اصلی قرار دارند و در دو طرف آن درختانی کاشته شده اند. دلایل این ساختار عبارتند از:

ایجاد تمرکز دید به سمت عمارت اصلی و بادگیر

دسترسی به چشم انداز باغ برای عمارات در ابتدا و انتهای محور و اتصال بصری آنها

طولانی تر جلوه دادن باغ

Rahman Haghparast

 * قسمت های مختلف اندرونی

اندرونی از ساختمان ها و سازه های مختلفی تشکیل می شود که عبارتند از:

1- ساختمان هشتی | بادگیر تابستانه

مهم ترین ساختمان باغ، عمارت هشتی است که در انتهای محور اصلی باغ و متصل به دیوار جنوبی قرار دارد. این عمارت، ساختمان اصلی باغ را تشکیل داده است و تلفیق جریان هوا و آب را به زیباترین شکل مورد استفاده قرار می دهد. در این ساختمان باد و آب داخل حوض ها تلفیق می شوند و هوای خنک را از زیر بادگیر به قسمت شاه نشین و تالارها انتقال می دهند. به دلیل همین خنکای هوا به این بنا، ساختمان تابستانه یا بادگیر تابستانه نیز گفته می شود.

هشتی، ساختمانی دو طبقه است که شکلی شبیه به یک هشت ضلعی دارد. هشتی باغ دولت آباد 3 شاه نشین با درهای مشبک و حوضخانه ای با حوض مرمری، اتاقک بادگیر، هشتی و دو اتاق پستو را در خود جای داده است. به سقف این قسمت که نگاه کنید جلوه ای از هنر کاربندی را در زیباترین شکل ممکن می بینید که هنر دست استاد حاجی علی اکبر آخوند است. زیبایی این کاربندی با سیم گِل و دَم گیری گچی ماهرانه بیشتر خودش را نشان می دهد. این دو از روش های مرسوم در معماری یزد هستند که در ساختمان های متعددی در این شهر به چشم می خورند. سیم گل ملاتی از ماسه، خاک رس، کاه خرد شده بسیار نرم و کمی گچ نیم کوب است که آن را برای اندود نهایی در سطوح مورد استفاده قرار می دهند. دَم گیری گچی هم همان طور که از نامش پیداست با دَم یا لبه کار سر و کار دارد و برای بخش نهایی تزیینات به کار می رود.

در کنار تزیینات و ظریف کاری ها، استفاده از درِ ارسی، شیشه های رنگی و رقص نور آفتاب و مهتاب در آنها زیبایی بیشتری به این عمارت می دهد. در طبقه بالایی عمارت هم، یک تالار و ایوان وجود دارد و امکان تماشای منظره زیبای باغ را فراهم می سازد.

Mohamadreza Domiri Ganji
Mohamadjavad Dehghanpoor
Amir Mardani

2- بادگیر باغ دولت آباد | بلندترین بادگیر خشتی جهان 

بادگیر باغ دولت آباد بر روی هشتی قرار دارد و شاخص ترین نماد این باغ محسوب می شود. این بادگیر با ارتفاع 33.8 متر عنوان بلندترین بادگیر خشتی جهان را به خود اختصاص داده است.

بادگیر باغ، از نوع هشت ضلعی و به شکل منشوری است و یک حوض در زیر آن قرار دارد. این ساختار باعث می شود که به هنگام وزش باد در هر جهت، بادگیر بتواند به راحتی و به سرعت، آن را به قسمت زيرين هدايت کند. باد به سطح آب حوض می رسد و هوای خنکی را  داخل بنا به جریان می اندازد. این تلفیق باد و آب هوای خنک زیر بادگیر با به قسمت شاه نشین و تالارها  می رساند و همچون کولرهای امروزی داخل بنا را خنک نگاه می دارد.

Photo by : Unknown

3- تالار طنبی

در سمت غرب عمارت هشتی، ساختمان بزرگ و مجللی به نام عمارت یا تالار طَنَبی قرار دارد که بادگیری مربع شکل بر فراز آن دیده می شود. در دو طرف تالار طنبی، تالارها، صفه ها و شبستان هایی در یک طبقه جای گرفته اند که از طریق درها و روزنه ها به طنبی راه می یابند. در زیر این تالار، زیر زمینی عمیق وجود دارد که به وسیله دو پله به باغ راه پیدا می کند و از طرف جنوب توسط یک راهرو به محوطه زیر بادگیر می رسد.

Photo by : Unknown

4- بهشت آیین | زمستانه مجموعه

بهشت آیین (زمستانه) اقامتگاه زمستانی خانواده در باغ بوده و رو به تابش جنوب احداث شده است. این ساختمان دقیقا در روبه روی هشتی قرار دارد و مرز بین بیرونی و اندرونی نیز به شمار می رود. یعنی یک سوی آن در اندرونی و سوی دیگر ساختمان در بیرونی مجموعه قرار دارد. نواری میان دو ساختمان هشتی و این اقامتگاه (که عمارت سردر هم محسوب می شود) شکل گرفته است که در راستای محور مرکز قرار دارد. در این محور گیاه شبدر کاشته شده است و در دو طرف این محدوده درختان گیلاس و انار به چشم می خورند.

Photo by : Unknown

5- سایر بخش های اندرونی

به جز بخش های یاد شده، فضاهای دیگری همچون حرمخانه (حرمسرا)، مطبخ (آشپزخانه)، اتاق های خدمه، اصطبل های تابستانه و زمستانه، درشکه خانه و یک برج دیده بانی و آب انبار خصوصی نیز در این بخش وجود دارد.

Photo by : Sara Kasraei

بخش بیرونی

فضای مستطیل کوچکتر در سمت شمال واقع است و محدوده باغ بیرونی موسوم به جلوخان را تشکیل می دهد. این باغ به نام بهشت آیین شهرت دارد و زمانی محلی برای استقرار کاروان ها، برگزاری تشریفات حکومتی و مراسم ورزشی بود.

این بخش به گونه ای ساخته شده که محور تقارن آن عمود بر محور اصلی باغ باشد و یک حوض مستطیلی بزرگ، نیز عمود بر آن ساخته شده است. این حوض، بهشت آیین را به دو قسمت مربع شکل تقسیم می کند که کرت های باغ را تشکیل می دهند.

عمارت سردر، اصلی ترین عمارت باغ بهشت آیین به شمار می رود که دقیقا در مرز مشترک دو باغ اندرونی و بیرونی و به صورت دو طبقه ساخته شده است. در طبقه همکف این بنا، یک سردر، هشتی و یک اتاق بزرگ (رو به شرق) و چند اتاق کوچک (رو به شمال و جنوب) و چند راهرو به چشم می خورد.

به جز عمارت سردر، ساختمان های تالارآیینه، تهرانی، دو بازارچه، دو برج دیدبانی، آب انبار عمومی و دیوانخانه دیگر ساختمان های این باغ را تشکیل می دهند.

Photo by : Unknown

آب باغ دولت آباد از کجا تامین می شود؟

آب مهم ترین عنصر برای احداث چنین باغی بود و به همین دلیل خان بزرگ در ابتدای کار و پیش از احداث بنا، قناتی به طول ۶۵ کیلومتر را احداث کرد تا آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت‌آباد انتقال دهد. قنات تاریخی دولت آباد یکی از مهم ترین و طولانی ترین قنات های شهر یزد به شمار می رود که دارای پنج رشته بوده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه می گرفته است. پس از حفر قنات و رساندن آب به محل باغ، مجموعه حکومتی یا دارالحکومه حاکم در آن بنا شد. ساختمان ها، حوض ها، آبنماها و درختان انار و انگور و ... یکی یکی به این فضا اضافه شدند تا در کنار یکدیگر یکی از چشم نوازترین آثار را در وسعت 70000 متر مربع به وجود بیاورند. البته در دهه 1370 با ساخت خیابان بزرگی در شمال باغ، قسمت بزرگی از آن به منظور ساخت بلوار تخریب شد.

قنات دولت آباد منبع اصلی تامین آب باغ بود که نقشی اساسی را در سرسبزی و طراوت آن بازی می کرد. در مواقع خشکسالی و برای سیراب کردن باغ و پرکردن حوض های متعدد آن نیز یک چاه و منبع آب با گورو یا گاورو (1) قرار داشت که در ضلع شرقی باغ و در کنار ابنیه خدماتی تعبیه شده بود. در کنار این منابع، یک آب انبار نیز برای ذخیره آب و مصرف آن در مواقع اضطراری در باغ قرار داشت.

جریان آب این قنات پس از سیراب کردن بخشی از زمین های مهریز و به کار انداختن چندین آسیاب آبی، به سوی باغ دولت آباد می رفت و درختان این باغ را سیراب می کرد. سپس راه خودش را به قصد سیراب کردن زمین های کشاورزی به طرف اراضی اطراف باغ ادامه می داد. امروزه اثری از آب این قنات ها نیست و آب مورد نیاز باغ تنها توسط چند چاه نیمه عمیق تامین می شود.

پاورقی


1- معبری گشاد برای دسترسی به آب در زیر زمین

Photo by : Mehdi Rhmat

گردش هوشمندانه آب در باغ

آب در باغ دولت آباد بیش از هر باغ ایرانی دیگری به نمایش گذاشته شده است و در تمام سطوح آن جریان دارد. در این باغ شاهد فرو رفتن آب و فوران مجدد آن در قسمت های مختلف هستیم که با استفاده از قوانین معماری میسر شده است.

به طور کلی می توان بخش های زیر را برای جریان آب در باغ دولت آباد در نظر گرفت:

مسیر نمایان حرکت آب

مسیر پنهان حرکت آب

حوض و آبنما

زیر بادگیرِ عمارت هشتی، نخستین جایی است که آب دیده می شود و در یک حوض مرمری می جوشد و بالا می آید. سپس با طی مسیری به حوضی در میان عمارت می رسد و از آنجا راهش را به سوی سه حوض مستطیل شکل در سه شاه نشین باغ ادامه می دهد.

آب برای طی کردن ادامه مسیرش به مقابل ارسی اتاق ها می رسد و در سه سینه کبکی جریان می یابد. سینه کبکی یکی از فنون هوشمندانه معماری ایرانی در باغ هاست و به استفاده از سنگ های تراش دار در کف جوی برای نمایان شدن موج آب گفته می شود. سینه کبکی های باغ دولت آباد از سنگ مرمر هستند و به شکلی تراشیده شده اند که موج ایجاد کنند و حجم آب را بیش از واقعیت آن نشان دهند.

آب از هر سینه کبکی، به یک حوض کوچک موسوم به حوض کلگی وارد می شود و از آنجا خودش را به آبنمای بزرگ باغ می رساند تا نمایشی شکوهمند را به راه بیاندازد. نکته مهم درباره این آبنما این است که دقیقا بر محور اصلی باغ قرار گرفته و ابعاد آن متناسب با ارتفاع بادگیر عمارت هشتی در نظر گرفته شده است. این جایگذاری درست و به جا باعث می شود تا تصویر این عمارت به طور کامل در آب انعکاس یابد و بر زیبایی باغ بیفزاید.

در گذشته پس از آبنما، آب به درون یک آبگردان (محلی گود) می ریخته است که متاسفانه امروزه اثری از آن دیده نمی شود. بنابراین پس از آبنما، آب از زیر عمارت سردر گذر کرده و وارد باغ بهشت آیین می شود تا خودش را به به یک استخر 12 ضلعی بزرگ، در شمال عمارت برساند. پس از این استخر بزرگ، آب به سمت سه استخر مستطیل شکل در سه سمت دیگر جاری می شود و سپس به سوی خیابان ها و آبادی ها می رود تا نیازهای کشاورزی را برطرف کند.

این نمایش آب تنها نشان از خلاقیت ذهن معمار دارد. سازنده  به جریان آب در لایه های زیر زمین و سیراب کردن درختان اکتفا نکرده و آب را روی زمین به راه انداخته است تا چشم و جان ساکنان کویر نیز از آن بی نصیب نماند.

Photo by : Unknown

ثبت ملی و جهانی باغ دولت آباد

ارزش تاریخی و معماری این باغ باعث شد تا نامش در تاریخ 23 اسفندماه سال 1346، با شماره ۷۷۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گیرد. نام باغ دولت آباد در سطح جهانی نیز مطرح شد. در سال 2011 در زمره باغ‌های ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو قرار گرفت و برای ثبت آن معیار های زیر را در نظر گرفتند:

  • شاهکاری از نبوغ و خلاقیت انسانی به شمار می رود.
  • تبادل ارزش های بشری در یک بازه زمانی و در یک منطقه فرهنگی را نشان می دهد که در زمینه پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامه‌ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز بوده اند.
  • سندی بی‌همتا یا دست کم استثنایی است که وجود یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته را تایید می کند.
  • نمونه ای برجسته در معماری یا تکنولوژی است که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان می دهد.
  • به طور مستقیم با یک یا چند مسئله دارای اهمیت عالی جهانی در این حوزه ها در ارتباط است: رویدادها، سنت های زندگی، افکار و عقاید، آثار هنری، آثار ادبی.
Photo by : Arteen Arakel Lalabekyan

راه دسترسی و اطلاعات بازدید

آدرس: یزد، بلوار دولت آباد

دسترسی با وسایل نقلیه عمومی

اتوبوس: نزدیکترین ایستگاه اتوبوس به باغ دولت آباد، سه راه شحنه است که اتوبوس خط پایانه امام خمینی - پایانه دولت آباد از آن گذر می کند. ایستگاه های این خط عبارتند از: بلوار صابریزدی - بلوار نواب صفوی - سه راه شحنه - بلوار 22 بهمن - بلوار 17 شهریور - بلوار شهید دهقان منشادی- ترمینال غدیر- دانشگاه پیام نور و بالعکس

در اصلی باغ دولت آباد در خیابان شهید رجایی و در دیگر در بلوار دولت آباد قرار دارد اما تردد از در اصلی صورت می گیرد.

اطلاعات بازدید

زمان بازدید : شش ماه اول سال از 08:00 تا 21:00 و شش ماه دوم سال از 07:00 تا 22:30

هزینه ورودی: 3000 تومان برای اتباع ایرانی و 20000 تومان برای اتباع خارجی

دیدنی های اطراف

گشت و گذار شما در شهر یزد محدود به باغ دولت آباد نمی شود؛ برای همین تعدادی از جاذبه های این دیار و فاصله شان از باغ را برای تان آورده ایم تا بتوانید برنامه ریزی بهتری داشته باشید:

موزه وزیری | 2.1 کیلومتر

مسجد جامع یزد | 2.2 کیلومتر

میدان امیر چخماق | 2.2 کیلومتر

زندان اسکندر | 2.4 کیلومتر

خانه لاری ها | 2.6 کیلومتر

آتشکده یزد | 3.3 کیلومتر

Ali Memari
STE
Mohammadreza Domiri Ganji

نظر گردشگران خارجی درباره باغ دولت آباد

یکی از چیزهایی که برای هر ایرانی جالب توجه است، نظر گردشگران خارجی در مورد جاذبه هایی است که در ایران از آنها بازدید می کنند. در اینجا سری به سایت تریپ ادوایزر می زنیم و تعدادی از این نظرات را می خوانیم:

گردشگر یونانی | زمان بازدید فروردین 98

عمارت برجسته

واقعا ارزش دیدن دارد. به خاطر وجود بادگیر بلند عمارت، باید حتما آن را ببینید؛ سازه ای که در فصول گرم، هوای خنک را به گردش در می آورد. این باغ چشم انداز رمانتیکی هم دارد. حدود 30 تا 45 دقیقه را برای گردش و قدم زدن در باغ اختصاص دهید.

گردشگر هندی | زمان بازدید فروردین 98

جایی برای دیدن و ماندن

در نزدیکی های غروب از این باغ دیدن کردیم و با دیدنش میخکوب شدیم. سیستم آبیاری هنوز مثل گذشته است و ترکیب آن با نورپردازی مدرن، بسیار جذاب به نظر می رسد. دیدن این باغ را به همه دانشجویان معماری پیشنهاد می کنم.

گردشگر هلندی | زمان بازدید فروردین 98

باغی زیبا و آرام

اینجا خانه حاکم سابق یزد بوده و یک باغ بسیار زیبا و آرام دارد. خانه را نمی توان بازدید کرد، اما یکی از ساختمان ها در باغ برای مردم باز است. اینجا واقعا آرام است و مکان خوبی برای بازدید به شمار می رود.

گردشگر اسپانیایی | زمان بازدید فروردین 98

باغ زیبا

از مرکز شهر می توانید با تاکسی به این باغ دوست داشتنی برسید. پس از ناهار، باغ پر از خانواده هایی شد که برای گردش و عکس گرفتن  آمده بودند. بادگیرهای ساختمان اصلی فوق العاده هستند و باید آنها را ببینید. اینجا مانند واحه ای در میان این شهر دوست داشتنی است. 

گردشگر آذربایجانی | زمان بازدید بهمن 97

یک اثر قدیمی

یک ساختمان قدیمی با بادگیر بزرگ در باغ وجود دارد. استخر طویلی در میان باغ دیده می شود که از دو سو با درختان احاطه شده است. بهتر است از این اثر در فصول غیر توریستی دیدن کنید تا بدون عجله بازدیدتان را انجام دهید و بیشتر لذت ببرید.

Photo by : Unknown
Photo by : Unknown

گیاهان در باغ دولت آباد یزد

از دیرباز کاشت گیاهان در باغ ایرانی سه هدف داشت: سایه، برداشت و تزیین. درختان سایه دار و مثمر بخش عمده درختان باغ را تشکیل می دادند و گل ها و گیاهان زینتی سهم کمتری داشتند. باغ دولت آباد هم از این قاعده مستثنا نیست. همان طور که پیش از این گفتیم سطح باغ دولت آباد دو بخش دارد که شامل یک باغ خصوصی و یک باغ برای مراسم و ورزش می شود. در نواری که میان دو ساختمان باغ و در راستای محور مرکز قرار دارد به گیاه شبدر بر می خوریم و در دو طرف این نوار درختان گیلاس و انار را می بینیم. درختان مختلف دیگری نیز در باغ به چشم می خورند که بیشتر آنها سرو و کاج هستند. انگور دیگر درخت مثممر باغ است که در داخل کرت ها کاشته شده است. بوته های گل سرخ نیز بخش دیگری از گیاهان را تشکیل می دهد که به وفور و به صورت ردیفی کاشته شده اند.

Photo by : Arteen Arakel Lalabekyan

توصیه های کارناوالی

باغ دولت آباد یکی از بناهای تاریخی مهم ایران است که در سطح جهانی شهرت دارد پس مراقبت بیشتری می خواهد. به هنگام بازدید از این شاهکار هنر و معماری مراقب آن باشید.

می توانید پس از گشت و گذار در باغ از کافی شاپ موجود در آن نیز استفاده کنید و لذت بیشتری از بودن در فضای باغ ببرید.

در سفر به یزد از خرید سوغاتی های این شهر غافل نشوید. برای آشنایی با آنها به مطالب مرتبط مراجعه کنید.

چشیدن طعم غذاهای سنتی یکی از تجربیاتی است که می تواند در این سفر، نصیب شما شود پس آن را از دست ندهید. برای آشنایی با غذاهای سنتی یزد به مطالب مرتبط نگاهی بیندازید.

Photo by : Komeil Arabzade

سخن آخر

سفر به یزد و گردش در این شهر یکی از تجربه های شیرین برای هر کسی است. در این دیار می توانید شاهد سنت و معماری در ناب ترین شکلش باشید و از بودن در میان مردمی خونگرم لذت ببرید. باغ دولت آباد یزد را در گشت و گذارتان فراموش نکنید و حتما وقتی را به آن اختصاص دهید. 

تا به حال به شهر یزد سفر داشته اید؟

کدام یک از جاذبه های این شهر را از نزدیک دیده اید؟

آیا به درون باغ دولت آباد قدم گذاشته اید؟

تجربه های خود را با دوستان کارناوالی خود به اشتراک بگذارید...

اگر می خواهید سفرنامه ها و تصاویرتان از سفر را با ما و دیگر دوستان کارناوالی به اشتراک بگذارید، به لینک زیر بروید و یک کارناوالی شوید:

کـــــــــارناوالی شـــــــــو

نتیجه نقد و بررسی کارناوال

4.7

بررسی شده توسط بهاره فلاح

ارزش تاریخی(خوب) 3.5
ارزش معماری(عالی) 5
شرایط نگهداری و مرمت(خوب) 3.5
حال و هوای خوش(عالی) 5
زیبایی فضای مجموعه(عالی) 5
دسترسی به وسایل حمل‌و‌نقل عمومی(عالی) 5

نقاط قوت

  • یکی از 9 باغ ایرانی ثبت جهانی یونسکو
  • فضایی مناسب برای شب گردی و بازدید شبانه
  • میزبان بلندترین بادگیر جهان
  • فضایی آرامش بخش و زیبا
  • شاهکاری از معماری ایرانی
  • میزبان یکی از زیباترین ساختمان های حکومتی و تاریخی یزد

نقاط ضعف

  • توجه کم به مرمت و بازسازی

نقد و بررسی کاربران

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.