مجسمه شاپور اول

استان فارس، شهر کازرون، جاده کازرون-قائمیه، جاده غار شاهپور

3.7

از 5 امتیاز

میانگین نظرات 6 کاربر

گالری تصاویر

مدت پیشنهادی بازدید

2 تا 3 ساعت

ساعت دسترسی

از صبح تا پیش از غروب آفتاب

هزینه ورودی

رایگان

همه چیز درباره مجسمه شاپور اول

چرا بازدید کنیم؟

نقد و بررسی کارناوال

کجاست؟

نقشه و مسیریابی

مردم چی گفتن؟

نظرات کاربران

سوالی دارید؟

پرسش و پاسخ

نقد و بررسی کارناوال

پریوش سارانی

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

12 مهر 1399

به روز رسانی

12 مهر 1399

معرفی /

مجسمه شاپور اول

غارها همیشه مکان‌هایی پر از شگفتی و اسرار بودند؛ غار شاپور ساسانی یکی از این غارها‌ست که به دوران باستان تعلق دارد و مجسمه شاپور در ورودی آن خود‌نمایی می‌کند. تمام آنچه نیاز دارید تا درباره این غار بدانید در این مطلب پیش رو گردآوری شده است. اگر می‌خواهید آسان‌ترین مسیر دسترسی به غار شاپور را بدانید و یا مهمان شهر شیراز هستید و فاصله شیراز تا غار شاپور برای‌تان مهم است، تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

چرا بازدید از مجسمه و غار شاپور اول؟


  • تنها مجسمه باقیمانده از دوران باستان ایران است.
  • می‌توانید مجسمه عظیم شاپور اول را در دهانه یک غار تماشا کنید؛ غاری که از مهمترین غارهای طبیعی و تاریخی ایران است و مهم‌ترین غار گردشگرپذیر استان فارس محسوب می‌شود.
  • هنر سنگ‌تراشی و مهارت هنرمندان دوران ساسانی را به چشم خواهید دید. 
  • یکی از آثار تاریخی استان فارس است که نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو به چشم می‌خورد.
شهر بیشاپور

غار و مجسمه شاپور اول 

از شیراز به سمت کازرون و از آنجا به شهر باستانی بیشاپور می‌رویم که روزگاری پایتخت ساسانیان بود و یکی از شگفتی‌های دوران باستان محسوب می‌شود. از بیشاپور مسیر خود را به سمت دره چوگان ادامه می‌دهیم، در فاصله 4 کیلومتری از دهانه دره چوگان، غاری را می‌بینیم که به عنوان غار شاپور شناخته می شود. اگر از پای کوه سختی پیمودن 230 پله را به جان بخریم و خود را به غار برسانیم، در دهانه غار مجسمه‌ای عظیم را خواهیم دید که سال‌هاست در این نقطه ایستاده و شاهد تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین باستانی بوده است. مجسمه شاپور اول، شاه مقتدر ساسانی که با وجود آسیب‌های زیاد به پیکره آن و نابودی بخش‌هایی از آن در طول تاریخ، باز هم می‌توانید اوج ظرافت و هنرمندی مجسمه‌سازان دوران باستان را روی این اثر ببینید. پروفسور رومن گیرشمن باستان‌شناس شهیر فرانسوی احتمال داده است که آرامگاه شاپور اول دومین پادشاه ساسانی نیز در این مکان قرار دارد.

ثبت ملی و جهانی غار و مجسمه شاپور اول

این مکان در ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ با شمارهٔ ۱۵۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. همچنین در 9 تیرماه سال 1397 به عنوان بیست و سومین اثر از ایران و چهارمین اثر از استان فارس در قالب منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس، در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است. 

Carmine Sanchirico 

مجسمه شاپور

شاپور اول فرزند اردشیر بابکان بنیانگذار سلسله ساسانی و از مقتدرترین پادشاهان تاریخ ایران بود. وی پس از به سلطنت رسیدن، شکست‌ها و پیروزی‌های بسیاری را تجربه کرد و از خود یادگاری های فراوانی برجای گذاشت. یکی از این یادگاری‌ها، مجسمه‌ای ست که از او در غار شاپور قرار دارد و هر ساله گردشگران فراوانی را به سوی خود می‌کشاند. بر اساس شواهد موجود در حدود 1400 تا 1800 سال پیش، هنرمندان دوره ساسانی، درون غار شاپور دست به ساخت مجسمه‌ای از وی زدند. پیکره‌ای 7 متری که روی سنگ‌های کف غار و روی یک استالاگمیت طبیعی (چکنده)، با ظرافت و هنرمندی تمام ساخته شده است و اوج هنر هنرمندان آن دوران را به نمایش می‌گذارد. 

براساس شواهد تاریخی، غار شاپور قبل از دوران ساسانیان جزو مکان‌های مذهبی و آئینی ساکنان آن منطقه بوده و مراسم خاصی در آن انجام می‌گرفته است. پیکره شاپور بر ورودی غار نصب شده و نگاهش به بیرون از غار است؛ رو به جنوب. ابتدا تصور بر این بود که مجسمه شاپور در جایی دیگر ساخته شده و سپس به این مکان آورده شده است ولی بررسی‌های بیشتر مشخص کرد که بر اثر تراشیدن یک ستون سنگی و کاملا طبیعی موجود در غار پدید آمده است.

شاپور به کجا می‌نگرد؟!

پایین غار تنگه‌ای است با رودخانه‌ای در میان آن، که اکنون تبدیل به مزارع کشاورزی شده است. آن‌طور که باستان‌شناسان دریافته‌اند، در این منطقه زمین بزرگی قرار داشت که شاپور به رسم شاهان ساسانی، در آن به بازی کهن ایرانی چوگان می‌پرداخت و به همین دلیل این منطقه به‌ نام تنگه چوگان معروف شد.

قبر شاپور ساسانی 

طبق نظریه پرفسور رومن گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی، احتمال دارد که آرامگاه شاپور اول، دومین پادشاه ساسانی نیز در این غار باشد. مدتی بعد از مطرح شدن تئوری پرفسور گیرشمن، اسکلت انسانی در قسمت انتهایی یکی از دالان‌های غار شاپور کشف شد. این اسکلت‌ طی سالیان گذشته بر اثر رسوب‌گذاری‌های متعدد زیر لایه‌ای از رسوب قرار گرفته بود و هنوز چند قطعه از استخوان‌های این اسکلت نیز در دیواره غار باقی مانده‌اند. 

ویژگی ظاهری

این پیکره سنگی، شاپور اول را در حالت ایستاده، رو به محوطه تنگه چوگان نشان می‌دهد و لباس و تاج او به لباس و تاج دیگر شاهان ساسانی شبیه است. پیکره شاپور در قسمت بالاتنه عضلانی و در قسمت پایین‌تنه، باریک‌تر است؛ مجسمه او در حدود ۷ متر ارتفاع و در حدود دو متر پهنا (عرض شانه) دارد. صورت تندیس چشمانی درشت، ابروانی نازک، لبانی بسته با ریشی کوتاه و نازک دارد که این ریش در زیر چانه بلند و آرایش شده است. 

پیکره با دو گوشواره، گردنبند و دستبندی در دست راست آراسته شده است و در قسمت بالاتنه آن تن‌پوشی تنگ با چین‌های ریز خودنمایی می‌کند. خطی به شکل نیم‌دایره در پایین گردن، نشان‌دهنده زیرپوش اوست و شلواری گشاد و بلند به تن دارد. چین‌های شلوار برای ایستایی بیشتر مجسمه روی زمین تراشیده شده است. شاپور کمربندی به دور کمر بسته و شمشيری به آن آويخته است. دست راست تندیس بر کمر و دست چپ بر قبضه شمشیر قرار دارد. پای چپ پیکره کمی جلوتر از دیگری‌ ست و کفش‌های بنددار به پا دارد. متاسفانه پای راست پیکره امروزه آسیب جدی دیده است. 

روی سر مجسمه شاپور، تاجی به چشم می‌خورد که به شکل یک تاج کنگره‌دار است و به نظر می‌رسد گویی به نام کوریمبوس روی آن قرار داشته است. کوریمبوس یا گوی گوی، نمادی از ایزد مهر و مالکیت بر جهان بود و به عنوان نشان خانوادگی ساسانیان شناخته می‌شد که به طور معمول روی تاج شاهان ساسانی به‌ چشم می‌خورد. البته امروزه از این گوی چیزی باقی نمانده است اما سوراخی روی سر مجسمه قرار دارد که به نظر می‌رسد محل اتصال این گوی به پیکره شاپور بوده است. 

تندیس مومی شاپور اول در موزه تاریخ فارس شیراز
Mirnezami 

آسیب دیدن مجسمه و مرمت

در زمان حمله اعراب به ایران به دستور یک سردار عرب به نام نصر بن سیار آثار تاریخی و هنری شهر بیشاپور تخریب شد که یکی از آنها مجسمه شاپور یکم بود. در پی این حادثه قسمت عمده‌ای از دست و پای تندیس شکسته شد اما سر و بالاتنه آن سالم ماند. علت آسیب ندیدن این بخش در هنگام واژگونی را دقت پیکر‌تراش در ساخت قسمت سر می‌دانند؛ وی نوارهای پهن کلاه شاپور را از پشت به صورت هندسی در آورده و به تن متصل کرده بود که این‌کار منجر به افزایش مقاومت سر و صورت تندیس شده بود. البته برخی علت این واژگونی را زمین‌لرزه بین قرن‌های 14 تا 18 می‌دانند.

تندیس شاپور اول، که طی سالیان طولانی بر زمین افتاده بود سرانجام در سال ۱۳۳۶ خورشیدی به همت سپاه پنجم ارتش فارس دوباره سرپا شد. پیکرۀ تندیس را روی دو ستون بتنی قرار دادند و قطعات جدا شده را کنارش گذاشتند. متاسفانه مرمت به صورت شتاب‌زده انجام شد و هیچ‌‌گونه عملیات استحکام‌بخشی، حفاظت و مرمت اصولی روی این پیکره صورت نگرفت.

برای دسترسی آسان‌تر به دهانه غار، ۲۳۰ پله در ورودی آن ساخته شد که این پله‌ها از طریق کندن سنگ‌های کوه و سیمان‌کاری آنها ایجاد شده است. همچنین چهار ایوان از دهانه غار به سمت داخل برای مشاهده هرچه بهتر این تندیس مهیا شد، پیکره تندیس در تراس چهارم قرار گرفته که وسیع‌ترین تراس است و با ۱۲ پله به عمق غار وصل می‌شود.

غار شاپور 

قدمت این غار به طور دقیق مشخص نیست اما باستان‌شناسان سن مجسمه شاپور را در حدود 2000 سال تخمین می‌زنند. غار شاپور در کوهی در دشت تنگ چوگان به شکل نیم دایره شکل گرفته که دیوارهای ورودی این تنگه پوشیده از نقوش تراشیده شده روی سنگ است و هر کدام برگی از تاریخ دوره ساسانیان را روایت می‌کند. به دلیل وجود مجسمه شاپور ساسانی و قدمت آن، این غار برجسته‌ترین غار گردشگرپذیر استان فارس محسوب می‌شود. طبق گفته پرفسور گیرشمن، غار دارای چندین تالار است که به وسیله دریاچه‌های کوچک از هم جدا شده‌اند که در حال حاضر به علت بارندگی کم چیزی از این دریاچه‌ها باقی نمانده و آنها جای خود را به مکان‌هایی از گل و لای داده‌اند. 

نمایی کلی از غار

به طور کلی غار شاپور از 4 گذرگاه بزرگ، 5 گذرگاه کوچک، 4 مسیر فرعی و 3 تالار تشکیل شده است. تنوع درجه حرارت در قسمت‌های مختلف غار، تنوع رسوبات آهکی، تغییرات باد، تغییرات سایه‌روشن‌ها، وجود شعاع‌های کوچک نور در قسمت‌هایی که با فضای بیرون ارتباط دارند و بسیاری از شاهکارهای شناخته و ناشناخته طبیعت، همگی منجر به پیدایش این مجموعه زیبا و شگفت‌آور شده است.

راهنمای بازدید از غار شاهپور

در قسمت غربی تنگ چوگان سه غار قرار دارد که غار سمت چپ را غار مادر شاپور و غار سمت راست را غار مرمر (به عقیده محلی‌ها و بومیان، آشپزخانه شاپور) می‌نامند. غار شاهپور دارای بزرگ‌ترین دهانه است و مجسمه شاهپور یکم در ورودی آن قرار دارد. همچنین کوزه‌های شکسته سفالی دوره ساسانی‌ از مهم‌ترین آثار به‌دست آمده از این غار محسوب می‌شود. قبل از ورود به درون غار در سمت چپ دخمه‌هایی قرار دارد که بخشی از آنها دست سازند؛ چند متر بعد از ورودی غار، مجسمه 7 متری شاپور اول ساسانی را می‌توانید ببینید.

قسمت ابتدایی غار عریض است و هر چه به سمت عمق پیش می‌رویم از این عرض کاسته می‌شود، غار از چند بخش تشکیل شده است که بخش اول آن نسبتاً هموار است و به لبه پرتگاهی منتهی می‌شود. در سمت چپ انتهای این بخش دو حوض سنگی قرار دارد که در گذشته آبی که از سقف‌ها چکه می‌کرده، درون این حوض‌ها انباشته می‌شده و تامین کننده نیاز ساکنان بوده است.

هر دو حوض در کنار هم قرار دارند و به وسیله یک آبراهه به هم متصل هستند. از این دو حوض به بعد غار تاریک می‌شود و احتیاج به وسایل روشنایی است؛ وجود این حوضچه‌ها احتمال اینکه غار در گذشته سکونت‌گاهی موقت بوده است را مطرح می‌کند.

از دیگر زیبایی‌های غار یک آبشار سنگ و چکنده و چکیده‌هایی ست که به شکل‌های زیبایی در گوشه گوشه مسیر به چشم می‌خورند. کمی که به پیش می‌رویم گودالی بسیار بزرگ را می‌بینیم که در سمت چپ آن، محلی مسطح قرار گرفته که بخشی از آن دست‌‌ساز است و به نظر می‌آید محل ذبح قربانی و اجرای مراسم بوده است. با گذر از این قسمت، وارد دالانی وسیع می‌شویم که ما را به سوی انتهای غار هدایت می کند. برای رسیدن به این قسمت انتهایی باید از پرتگاهی بگذریم و با صعود از سربالایی گودال، وارد دالان نسبتاً وسیع دیگری شویم.

غارنوردی

به سبب تاریکی و عمق زیاد، وجود آب و لیز بودن پرتگاه‌های درون غار و همچنین وجود غارهای متعدد جنبی، تاکنون هیچ‌کس موفق نشده است همه زوایا، گوشه‌ها و غارهای درونی آن را کشف کند. البته اگر یک غارنوردحرفه‌ای باشید یا دست کم کمی حوصله کنید با عبور از دهلیزها و مسیرها از این غار زیبا به غاری می‌رسید که در همسایگی غار شاپور قرار دارد. در صورت تمایل به غارنوردی تمامی وسایل ضروری مانند نورافکن، آب خنک و ... را همراه خود ببرید. دسترسی به غار شاپور پس از گذشتن از مسیری کوهستانی و افزون بر یک ساعت کوهپیمایی امکان‌پذیر است.

کتیبه‌ ها

در دهانه غار دو کتیبه سنگی وجود دارد که یکی از آنها ترجمه کتیبه شاپور در نقش رجب در مورد تاج‌گذاری شاپور اول است و دیگری به نحوه برپاسازی مجدد مجسمه پس از 1000 سال در سال 1336 توسط ارتش اشاره دارد که هر دو این کتیبه‌ها توسط ارتش ایجاد شده است. در متن کتیبه دوم علاوه بر استقرار مجدد مجسمه، به تکمیل جاده اتومبیل رو از رودخانه شاپور تا ایستگاه اتومبیل، احداث راه سواره‌رو کوهستانی از ایستگاه تا پای دهانه غار، ساختن پله، ساخته شدن نرده آهنی و پله‌های مربوطه در داخل غار توسط افسران و افراد نامبرده در کتیبه که بالغ بر دویست نفر بودند، نیز اشاره شده است.

متن کتیبه ارتش داخل غار

در زمان سلطنت اعلی‌حضرت همایون شاهنشاه محمدرضا شاه پهلوی

"بزرگ ارتشتاران شاهنشاه دوم سلسله پهلوی همایونی مجسمه شاپور اول شاهنشاه دوم سلسله ساسانی که بیش از هزار سال به خاک افتاده بود مجدداً برپا گردید. فرمان همایونی دائر به برپا ساختن مجسمه بوسیله سرلشکر دکتر بهرام آریانا رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی ایران به سرلشکر محمد تقی مجیدی فرمانده سپاه ابلاغ و پس از شش ماه تلاش شبانه روزی در ساعت هفده روز بیست و ششم بهمن ماه یکهزار و سیصد و سی و شش خورشیدی مجسمه بجای خویش استوار گشت".

کتیبه ارتش

امکانات غار و مجسمه شاپور اول شیراز

امکانات بسیار محدود است ترجیحا لوازم ضروری مانند آب آشامیدنی، کلاه آفتاب‌گیر، عینک آفتابی و... را همراه خود ببرید.

اقامت 

برای اقامت می‌توانید از اقامتگاه بومگردی که در فاصله 8 کیلومتری از تنگه چوگان قرار دارد استفاده کنید یا در شهرهای نزدیک مانند بیشاپور که در فاصله 30 کیلومتری واقع شده است، ساکن شوید.

m.beyrami 

بهترین فصل سفر

بهار و تابستان: در این دو فصل گرمای هوا و تابش آفتاب برای رسیدن به دهانه غار در میانه روز کمی آزار دهنده است.

پاییز و زمستان: در این فصول هوا کمی خنک‌تر شده و از شدت گرما کاسته شده است. این دو فصل، زمان بهتری برای سفر به این منطقه محسوب می‌شود. 

 

نکات ضروری

  • دامنه‌ کوه رو به جنوب است و تمام طول روز تابش آفتاب را بالای سرتان خواهید داشت، آب، کلاه آفتابگیر، ضدآفتاب و عینک آفتابی را فراموش نکنید.
  • ترجیحا صبح زود حرکت کنید تا تابش نور خورشید اذیت تان نکند. (بهتر است 6 صبح حرکت کنید و پیش از ظهر بازگردید).
  • رسیدن به غار دشوار است؛ پس، از آوردن کودک، سالمند و افراد ناتوان جسمی-حرکتی خودداری کنید.
  • برخی اوقات راهنمایان محلی‌ پایین غار ایستاده‌اند، در صورت نیاز می‌توانید از آنها برای بازدید از غار کمک بگیرید. 
  • پوشیدن کفش مناسب در این سفر ضروری ست. 
  • لطفا با چاقو، کلید، مداد، خودکار و... اقدام به نوشتن یادگاری نکنید. این کار نه تنها آسیب به آثار تاریخی و محیط زیست است بلکه چهره‌ای نامناسب از فرهنگ ما را برای بازدیدکنندگان سایر کشورها و شهرها به نمایش می‌گذارد.
لوازم پیشنهادی برای سفر یک روزه
آب آشامیدنی
تلفن همراه
دارو های عمومی
داروهای شخصی
دمپایی و صندل
دوربین
زیرانداز
عصا
عینک آفتابی
قمقمه آب
لباس مناسب فصل
لیوان
چراغ قوه
کارت شناسایی
کفش اضافه
کفش پیاده‌روی
کفش کوهنوردی
کلاه آفتابگیر
کمک های اولیه
کوله پشتی یکروزه
کیسه زباله

مسیر دسترسی به غار شاپور

برای رسیدن به غار شاپور باید خود را به جاده قائمیه-کازرون برسانید. در این جاده با استفاده از تابلوهای راهنمایی، به دنبال جاده غار شاپور باشید. این جاده در طول تنگ چوگان کشیده شده است و غار شاپور در انتهای آن قرار دارد. 

سخن آخر

امروز به غاری رفتیم که در دهانه خود نگهبانی عظیم الجثه دارد، نگهبانی که هنر دست پیکرتراشان دوران باستان را به زیبایی هر چه تمام‌تر به نمایش گذاشته است. 

بازدید شما از این مکان چگونه بود؟

از سختی‌های رسیدن به غار برای‌مان بگویید.

ارزیابی شما از امکانات و ارزش تاریخی غار چه بوده است؟

نتیجه نقد و بررسی کارناوال

4.8

بررسی شده توسط پریوش سارانی

ارزش تاریخی(عالی) 5
سهولت در دسترسی(بد) 2
ارزش بازدید(عالی) 4.5

نقاط قوت

  • از آثار ثبت شده در یونسکو
  • نمایان‌گر هنر مجسمه‌سازی دوران ساسانی

نقاط ضعف

  • کمبود امکانات اولیه
  • عدم رسیدگی کافی
  • مسیر نسبتا سخت

نقد و بررسی کاربران

میانگین امتیاز کاربران

از مجموع 6 رای

3.7

آیا بازدید از مجسمه شاپور اول را به دیگران پیشنهاد می‌کنید؟
سهولت در دسترسی(معمولی) 2.7

مجسمه شاپور اول را دیده‌اید؟

تجربه و نظر خود را با دیگران به اشتراک بگذارید

سوالی دارید؟

از کارشناسان و کاربران کارناوال بپرسید

جدیدترین نقد
تقی فکور

اگر به منطقه بیشاپور رفتین حتما به این غار هم برین . ولی حدود 2 ساعت پیاده روی داره و حتما آب برای رفت و برگشت داشته باشین. با این اوصاف ارزشش را داره.

4.3

برای دیدن غار بهترین فصل اواخر زمستونه و هدلایت فراموش نشه.

تجربه سفر تقی فکور به مجسمه شاپور اول

انتشار: 13 اسفند 1398

آیا این دیدگاه مفید بود؟
طريقت

وقتی به بالا میرسید با بزرگی و زیبایی مجسمه خستگی را فراموش خواهید کرد. دمای هوا در اسفند و فروردین بهتر است و صبح زود را برای صعود و بازدید انتخاب کنید تا به گرما نخورید.

3.3

بهتر است همراه خود آب داشته باشید.

تجربه سفر طريقت به مجسمه شاپور اول

انتشار: 13 اسفند 1398

آیا این دیدگاه مفید بود؟
فريد سراوانى

این غار در ارتفاعات کوه مشرف به تنگ چوگان قرار داره و برای رسیدن بهش نیاز هست ۱ تا ۱.۵ ساعت کوهنوردی داشته باشید. مسیر کوهنوردی مناسب هست اما برای افراد مسن و کسانی مشکل پا درد یا زانو درد دارند پیشنهاد نمیشه انتهای مسیر و ورودی غار هم تعداد زیادی پله داره. داخل غار مجسمه سنگی شاهپور قرار داره که ابهت فوق العاده ای داره. گفته میشه این بزرگترین تندیس در ایران هست و شاهپور نیز پس از مرگ جنازه اش در انتهای غار و در محلی که نور خورشید به اونجا میرسیده قرار داده شده. مجسمه در زمان پهلوی دوم به دست ارتش مجددا سرپا شده و به نظر میرسه در جای اول هم قرار داده نشده، پای مجسمه هم بتونی هست. هر چند صعود به این غار سخت هست اما ارزشش رو داره.

3.5

تجربه سفر فريد سراوانى به مجسمه شاپور اول

انتشار: 13 اسفند 1398

آیا این دیدگاه مفید بود؟

پرسش و پاسخ

پرسش جدید

کلیه حقوق مادی و معنوی کارناوال برای شرکت کاروان سفر های هیرمان محفوظ است. استفاده از محتوای سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط امکان پذیر است.

FLIGHT TICKET