کارناوال - راهنمای سفر

نقد و بررسی کارناوال

مشخصات کلی

نقشه و مسیریابی

کاربران

نگاه سریع

هزینه:
5,000 تومان
ساعت دسترسی:
امروز دوشنبه 08:00 صبح تا 22:30
مدت زمان پیشنهادی:
1 تا 2 ساعت
آدرس:
شیراز، حد فاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات

پارکینگ

ندارد

آنتن موبایل

دارد

ایستگاه مترو

3 کیلومتر - زندیه

پمپ بنزین

750 متر - دروازه قرآن

ایستگاه اتوبوس

500 متر - ایستگاه حافظیه

پمپ گاز

6.1 کیلومتر - آرامی

امتیاز نقد و بررسی کارناوال

4.8

امتیاز نقد و بررسی کاربران

4.8
1 نظر

نقد و بررسی تخصصی کارناوال

بهاره فلاح

نویسنده ارشد کارناوال

انتشار

18 اردیبهشت 1398

به روز رسانی

20 آبان 1398

معرفی /

دست در دست کارناوال دهید تا شما را به نوشیدن جرعه ای از معجون آرامش در حافظیه شیراز مهمان کنیم. با هم سری به آرامگاه حافظ می زنیم و از فضای زیبا و جذابش لذت ببریم. غرق در زیبایی معماری حافظیه می شویم و مروری بر تاریخچه این بنا نیز داریم تا ببینیم چگونه به شکل امروزی خود درآمده است.

با کارناوال دل به هوای فرهنگ و ادب بسپارید و راهی آرامگاه حافظ شوید تا به فالی خوش مهمان تان کند...

Photo by : Unknown

چرا حافظیه؟


  • حافظیه محل دفن یکی از شعرای بزرگ ایران است.
  • فضای دلنشین این آرامگاه می تواند آرامش را برای تان به ارمغان بیاورد و ساعات خوشی را برای شما بیافریند.
  • علاوه بر حافظ، عرفا و شعرای نامداری در این مکان به خاک سپرده شده اند که هر یک در نزد مردم از جایگاه خاصی بر خوردارند.
Photo by : Ali Bahadori

آشنایی با حافظیه | خانه ابدی حضرت حافظ

در شمال شهر شیراز آرامگاهی وجود دارد که نامش برای همه ساکنان این سرزمین کهن آشناست. هر که به شیراز قدم می گذارد راهی آرامگاه حافظ می شود و در آن ساعات خوشی را می گذراند. این مجموعه با نام حافظیه شناخته می شود و همان طور که از نامش پیداست، محل دفن حضرت حافظ، یکی از شعرای ایران زمین است. بسیاری معتقدند که وی در یکی از اشعارش این مساله را که مرقدش پس از او زیارتگاه خواهد شد، پیش بینی کرده و چنین گفته است:

  گلعذاری ز گلستان جهان ما را بس        زین چمن سایه آن سرو روان ما را بس

بر سر تربت ما چون گذری، همت خواه       که زیارتگه رندان جهان خواهد بود

 

حافظ را بیشتر بشناسید

 نام کامل این شاعر، خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدین حافظ شیرازی است که به اختصار حافظ خوانده می شود و القاب دیگری همچون لسان الغیب، ترجمان الاسرار، لسان‌العرفا و ناظم‌الاولیا نیز دارد. وی در سال 727 هجری قمری چشم به جهان گشود و در سال 792 هجری قمری از دنیا رفت. حافظ در طول حیاتش به یکی از سخنوران نامی جهان و شاعر بزرگ قرن هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) تبدیل شد و غزلیاتی ارزشمند را از خود بر جای گذاشت. با ترجمه اشعارش به زبان های اروپایی در قرون هجدهم و نوزدهم نام او به محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت و شهرتی بیش از پیش پیدا کرد تا جایی که امروز نام وی به فرهنگ و ادب ایران گره خورده است و هر سال در بیستم مهرماه مراسم بزرگداشتی برای او برگزار می شود.

Mohamadsadegh Zarjooyan

تاریخچه پر فراز و نشیب آرامگاه حافظ

آرامگاهی که امروز پیش روی ماست در طول تاریخ تغییرات فراوانی را به خود دیده است که در ادامه به آنها می پردازیم:

* برای اولین بار چه کسی برای حافظ آرامگاه ساخت؟

پس از مرگ این شاعر بزرگوار تا 65 سال، هیچ بنایی بر فراز مقبره وی بنا نشد تا اینکه در سال ۸۵۶ هجری قمری مصادف با ۱۴۵۲ میلادی، شخصی به نام محمد یغمایی، وزیر میرزا ابوالقاسم گورکانی (حاکم فارس) برای اولین بار تصمیم گرفت یادبودی را برای وی بنا نهد. او عمارتی گنبدی شکل بر فراز مقبره حافظ ساخت و در جلوی آن حوض بزرگی تعبیه کرد تا آب از رکن آباد که منبع آب شیراز به شمار می رفت، به آن بریزد.

* تغییراتی در دوره صفویان و افشاریان

در اوایل قرن یازدهم هجری قمری و همزمان با سلطنت شاه عباس صفوی، مرمت هایی در بنا صورت گرفت و سپس 350 سال پس از وفات حافظ، نادرشاه افشار دستور مرمت آرامگاه وی را صادر کرد.

* احداث آرامگاه شکوهمند در دوران زندیه

در سال 1187 هجری قمری، کریم خان زند بر شکوه بنای آرامگاه افزود و در جلوی مقبره حافظ، بارگاهی به سبک بناهای مورد پسند خود ساخت. این بارگاه، تالاری با چهار ستون سنگی یکپارچه و بلند بود که درگاه آن در شمال و جنوب قرار داشت و در دو سوی آن، دو اتاق نیز بنا شده بود.

وی در جلوی این بنا یک باغ نیز بنا کرد و سنگی مرمرین را بر روی مقبره نهاد که امروز نیز در همان جا وجود دارد و در ادامه به صورت مفصل به شرح آن خواهیم پرداخت.

 در تصاویر زیر، تالار چهار ستون کاملا مشخص است.

* دوره قاجار | یک زرتشتی برای حافظ مقبره می سازد

پس از کریم خان زند تا زمان قاجار تغییراتی در بنا داده نشد تا اینکه در سال ۱۲۳۵ خورشیدی، ابوالفتح میرزا مویدالدوله (تهماسب میرزا)، حاکم فارس، آن را تعمیر و مرمت کرد. پس از وی در سال ۱۲۵۷ خورشیدی، فرهاد میرزا معتمدالدوله، فرمانروای فارس، کوشکی چوبی پیرامون مقبره حافظ، ساخت به گونه ای که آن را در بر می گرفت. 

ولی یكی از سادات متظاهر وقت، به جرم آنكه چرا یک شخص زرتشتی (گبر) می‌خواهد قبر حافظ را بسازد، آن بنا را خراب كرد و جلوی کار شخص بانی را گرفت.

سپس در سال ۱۲۷۸ خورشیدی، شخصی به نام ملا شاه جهان زرتشتی (اردشیر) به واسطه علاقه اش به حضرت حافظ، بر سر مزار وی حاضر می شود و تفالی به دیوان وی می زند. غزل با ابیات زیر آغاز می شود: 

       ای صبا با ساكنان شهر یزد از ما بگو        كای سر حق ناشناسان گوی میدان شما

  گرچه دوریم از بساط قرب همت دور نیست      بنده شاه شماییم و ثنا خوان شما

او از این شعر خوشش می آید و تصمیم به احداث بقعه و بارگاه مجللی بر روی مزار این شاعر بزرگوار می گیرد. وی شروع به کار می کند و قسمتی از کار را پیش می برد؛ اما سید علی اکبر فال اسیری (از عالمان و سیاستمداران عصر قاجار) به دلیل زرتشتی بودن اردشیر، بنای ساخته شده توسط وی را تخریب می کند.

با کمی دقت متوجه شکستگی هایی در سنگ می شویم که آثار تخریب بنا و افتادن چوب بست ها روی سنگ قبر هستند. 

نقل است که در آخر این ماجرا، این عالم عصایش را به قبر حافظ می کوبد و می‌گوید:

درویش می‌خواستند تو را نجس كنند، نگذاشتم!

بنای آرامگاه تا سال 1280 خورشیدی به صورت مخروبه باقی ماند تا اینکه شاهزاده ملک منصور، ملقب به شعاع السلطنه، حاکم فارس، با همکاری علی اکبر مزین الدوله (استادِ کمال الملک)، کوشکی آهنی را بر روی آرامگاه قرار دارد و کتیبه ای بر روی آن نصب کرد.

* دوره پهلوی | مقبره حافظ به شکل امروزی در می آید

در سال 1310 خورشیدی اعظم بهرامی -استاندار فارس- سردر سنگی و بزرگی بر دیوار جنوبی حافظیه نهاد و کارهایی را برای آبادانی باغ آن انجام داد. وی همچنین خیابانی در جلوی آرامگاه به نام خرابات احداث کرد که بعدها به گلستان تغییر نام داد.

در سال 1314 خورشیدی سرهنگ علی ریاضی -رییس فرهنگ فارس- با همکاری علی اصغر حکمت -وزیر فرهنگ وقت- و نظارت علی سامی -نویسنده، باستان‌شناس و رییس موسسه باستان‌شناسی تخت جمشید- برای بازسازی و مرمت این بنا تلاش کردند. آنها برای این کار از طراحی آندره گدار فرانسوی استفاده کردند و از عناصر معماری عهد کریم خان زند، الهام گرفتند. در سال 1315، علی اصغر حکمت، اجرای این طرح را با همکاری علی سامی آغاز کرد و ساخت بنای کنونی حافظیه در سال 1316 به پایان رسید.

بر طبق این طرح، چهار ستون وسط تالار -که متعلق به زمان زندیه بود- را از دو طرف امتداد دادند. آنها با این کار حافظیه را به دو محوطه، شامل باغ در جنوب تالار و آرامگاه در شمال آن تقسیم کردند. 

عمارت قدیمی کریم خان زند به تالاری با ۵۶ متر طول تبدیل شد که ۲۰ ستون سنگی آن را برافراشته نگاه می داشت. چهار ستون کریم خانی در میان این ستون ها به شکل قبلی باقی ماند و ۱۶ ستون دیگر به صورت دو تکه در سال ۱۳۱۵ خورشیدی ساخته و نصب شد.

Photo by : Unknown

جمهوری اسلامی ایران

 اولین مرمت و بازسازی جدی بنای حافظیه به سال 1386 مربوط می شود که در طی آن، کارهایی همچون تمیز کردن سطح مسی روی گنبد، مرمت بخش های خراب ساختمان های اطراف و همچنین متصل کردن مقبره‌ها و باغ های اطراف به مجموعه صورت گرفت.

Ali Nematollahi
Ramtan Dvp

حافظیه، حالتان را خوب می کند...

شاید از نظر برخی، حافظیه تنها مقبره ای زیبا باشد که شاعری بزرگ را در قلب خود جای داده است؛ اما وقتی در فضای آن قرار می گیرید حال و هوایی متفاوت پیدا می کنید و حداقل یکی از کارهای زیر را انجام می دهید:

غرق در دنیای شعر می شوید

با قدم گذاشتن به مجموعه حافظیه، حتا اگر از شعر و ادبیات نیز ذره ای سر رشته نداشته باشید، به برکت وجود شاعر بزرگ ایران زمین، حافظ، که نامش از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب جهان، زبانزد خاص و عام است، دل به تک تک واژه های ابیاتی خواهید داد که بر در و دیوار نقش بسته و گویی شما را به سرزمینی دیگر می برد.

مشاعره ها را می شنوید

در اینجا بازار شاعران و عرفا و هنرمندان داغِ داغ است و در هر گوشه ای می توانید گروهی از آنان را ببینید که در کنار هم قلب های شان را به شعر حافظ گره زده و بر زبان شان سخن عشق جاریست. هر یک بیتی می خواند و دیگری به رسم مشاعره، گوشه ای دیگر از غزلیات حافظ را به رخ می کشد تا عشق و احترامش را به این شاعر ابراز دارد. اصلا مگر می شود در کنار مقبره حافظ باشی و عاشق نشوی؟!...

تفالی به دیوان حافظ می زنید

بر سر مزار، وقتی فاتحه ای نثار روح این شاعر بزرگ می کنید، بی اختیار دست تان به دیوان حافظ می رود و تفالی به آن می زنید؛ شاید نه برای آنکه احوال آینده تان را بدانید بلکه تنها به خاطر آنکه در میان دنیای پر از معنویت و عرفان غزل ها غرق شوید و حالِ همین الان تان را خوب کنید. این حال خوب هدیه حافظ است به کسی که دل به اشعارش می سپارد و با جان و دل آنها را می خواند.

از برنامه های فرهنگی و هنری لذت می برید

گاهی هم از سر خوش شانسی به برنامه هایی بر می خورید که حافظیه میزبان آنهاست؛ برنامه هایی همچون کنسرت ها و نمایش ها و ... که هر یک به گونه ای به فرهنگ این سرزمین پیوند خورده و دوستداران هنر را به اینجا می کشاند. پس چه بهتر که میزبانیِ آن را به این مکان زیبا بسپارند و حال و هوایی دیگر به آن ببخشند...

دلبسته حافظ می شوید

در میان محوطه که گام بردارید در هر قدم، با دیدن گل ها و درختان جانی تازه خواهید یافت. اینجا همه چیز دست در دست هم داده اند تا وقتی که از فضا خارج می شوید، با قلبی سرشار از آرامش حافظیه را ترک کنید و روح تان اسیر خاک گیرای آن شود. خاصیت حافظیه همین است که شما را دلبسته خود و حال و هوای شعرگونه اش کند...

Farhad Valiaan
Photo by : Unknown
نگاهی نزدیک تر به بنای حافظیه

آرامگاه حافظ یا حافظیه برای ادب، هنر و معماری ایران ارزش زیادی دارد و در سال 1354 توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره 1009 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 مجموعه حافظیه حدود 2 هکتار وسعت دارد و به طور کلی از دو قسمت شمالی و جنوبی تشکیل شده که توسط یک تالار با عنوان تالار میانی یا ایوان با دو ردیف پلکان سنگی از یکدیگر جدا می شوند. 4 در، امکان ورود به مجموعه و خروج از آن را فراهم می کنند که در اصلی در سمت جنوبی بنا و دو در بزرگ و کوچک در سمت غرب قرار دارند و یک در، در سمت شمال شرق به گلخانه باز می شود. در ادامه با هم به قسمت های مختلف این مجموعه قدم می گذاریم.

Photo by : Amin Dogoonchi

قسمت های مختلف مجموعه

مجموعه آرامگاهی حافظیه قسمت های مختلفی دارد که در ادامه به آنها می پردازیم:

1- محوطه جنوبی

محوطه ای که در جنوب مجموعه حافظیه قرار دارد، به عنوان ورودی حافظیه محسوب می شود و برای رسیدن به مقبره حافظ باید از آن گذر کرد.

وجود دو نارنجستان بزرگ هر یک به ابعاد ۳۵*۷۰ متر، در شرق و غرب حیاط، جلوه ای خاص به این فضا بخشیده است و علاوه بر سرسبزی و خرمی در بهار، مشام بازدیدکنندگان را از بوی بهارنارنج پر می کنند. در وسط حیاط، باغچه‌ باریکِ بلوار مانندی به عرض حدود ۴ متر تعبیه شده که چمن و گل به آن زینت می دهد. در دو سوی این باغچه، دو راهرو به عرض ۴ متر به رفت و آمد بازدیدکنندگان اختصاص دارد. 

در اطراف این دو راهرو، دو باغچه به ابعاد ۲۰*۴۵ متر تعبیه شده است که سرو و کاج در اطراف آنها به چشم می خورد و دو حوض مربع مستطیل بزرگ به ابعاد ۴* ۳۲ متر در میان آنها قرار دارد. سنگ های لبه این حوض ها سنگ هایی هستند که به دلیل عملیات شهرسازی و امتداد خیابان کریم خان زند به سمت بازار وکیل از حوض باغ شمالی موزه پارس جدا و به این مکان منتقل شده اند. طرفین این دو باغچه راهروهایی با عرض ۴ متر برای استراحت و رفت و آمد قرار دارند.

حیاط جنوبی آرامگاه از سه طرف با دیوارهای آجری مرتفعی احاطه شده و تنها در قسمتی از وسط دیوار جنوبی نرده‌های آهنی ساده ای دیده می شود و در وسط آن، درب ورودی به حافظیه تعبیه شده است که با سه پله به خیابان گلستان متصل می شود.

بخش جنوبی از درب ورودی باغ تا پلکان های تالار میانی، حدود 150 متر طول و 80 متر عرض و به طور کلی ۹۹۸۳ متر مربع وسعت دارد. این حیاط 4 متر پایین تر از کف تالار میانی است و با ۱۸ پله به آن راه می یابد.

2- رواق چهار ستونه

در دوران کریم خان زند، رواق چهار ستونه ای به صورت تالار در این مکان ساخته شد اما آنچه که امروز وجود دارد تالاری وسیع با بیست ستون سنگی با ارتفاع 5 متر است که ۵۶ متر طول و ۷ تا 8 متر عرض دارد و چهار ستون عهد کریم خانی در وسط آن قرار گرفته است. این رواق از تمام نقاط حافظیه مرتفع تر بوده و این مجموعه را به حیاط شمالی و حیاط جنوبی تقسیم کرده‌ است. امروزه این قسمت از مجموعه حافظیه با نام های بیست ستون، تالار حافظیه و ایوان میانی نیز شناخته می شود و الهام گیری آن از معماری دوره‌های هخامنشیان و زندیان باعث شده تا جلوه ای بسیار دیدنی داشته باشد.

در گذشته 4 اتاق نیز در محدوده این رواق قرار داشت؛ اما بعدها حذف شدند. امروزه در سمت شرق و غرب تالار ۲ اتاق وجود دارد که متعلق به سازمان میراث فرهنگی و دفتر آرامگاه هستند.

بالای درگاه این دو اتاق نیز یکی از غزل های حافظ دیده می شود. سه بیت بر دیوار شرقی و سه بیت بر دیوار غربی به خط میرعماد (از مشهورترین خوشنویسان تاریخ هنر ایران) نوشته و توسط هنرمندان شیرازی بر روی سنگ مرمر نَقر (کنده کاری) شده است.

این غزل اینگونه آغاز می شود:

 

روضه خلدبرین خلوت درویشان است         مایه محتشمی خدمت درویشان است

 

نمای خارجی تالار نیز از سخن حافظ بی نصیب نمانده و در دو طرف آن اشعار این شاعر به چشم می خورند:

بر روی نمای خارجی تالار، رو به سمت باغ ورودی غزلی با مطلع (بیت آغازین):

 

گلعذاری ز گلستان جهان ما را بس                  زین چمن سایه‌ی آن سرو روان ما را بس

 

و بر نمای خارجی به سمت مقبره، غزلی با مطلع:

 

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست             سخن شناس نه ای دلبرا خطا اینجاست

 

آب انبار حافظیه نیز به شکل یک کانال در وسط رواق بیست ستونه ساخته شده است. این کانال باعث شده تا حافظیه به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم شود و مقبره حافظ در ناحیه شمالی آن قرار گیرد.

Ali Bahadori
Ali Bahadori

3- محوطه شمالی

صحن یا محوطه شمالی فضایی با ابعاد در حدود ۶۰* ۵۰ متر است که در گذشته یک قبرستان عمومی بوده و آرامگاه حافظ در آن قرار دارد. در شرق و غرب ضلع جنوبی این محوطه، دو حوض بزرگ و مستطیل شکل قرار دارد که هر یک از آنها را دو باغچه با درختان نارنج احاطه کرده است. حوض های این قسمت به عنوان منبعی برای آب حوض بزرگ مجموعه مورد استفاده قرار می گیرند و آب را به آنجا انتقال می دهند.

پیرامون محوطه، باغچه هایی به چشم می خورند که چمن کاری شده و در آن ها کاج، سرو و نارنج کاشته شده است. بر دیوار شمالی صحن، بیت زیر با خط زیبای ثلث به رشته تحریر درآمده است: 

سحرم هاتف میخانه به دولت خواهی              گفت باز آی که دیرینه‌ این درگاهی

 

در شمال صحن، ساختمان های دیگری همچون حافظ شناسی با مساحت ۳۳۰ مترمربع، کتابخانه با مساحت ۴۴۰ مترمربع با ده هزار جلد کتاب قرار دارند.

در شرق کتابخانه، فروشگاه محصولات فرهنگی و در غرب آن نیز یک چایخانه سنتی دیده می شود. سر در چایخانه با کتیبه ای به خط نستعلیق و بیت زیر زینت یافته است:

 

رواق منظر چشم من آشیانه‌ توست                کرم نما و فرود آ که خانه خانه‌ توست

 

در قسمت شمالی کف محوطه و در کنار مزار حافظ، قبرهایی دیده می شود که از مهم‌ترین افراد به خاک سپرده شده در آنها، می توان به نام های زیر اشاره کرد:

* شیخ محمد اهلی شیرازی، شاعر معروف و صاحب کتاب مشهور سحر حلال متوفی به سال 942 هجری قمری

* محمد نصیری‌الحسینی ملقب به فرصت‌الدوله شیرازی، شاعر، متوفی به سال 1339 هجری قمری

* قطب العارفین آقا محمدهاشم ذهبی شیرازی، از سران سلسه‌ ذهبیه، متوفی به سال ۱۱۹۹ هجری قمری

* حاج ملاعلی سمنانی، عالم و عارف بزرگ، متوفی به سال 1333 هجری قمری

محل کنونی کتابخانه نیز مقبره قاسم خان، حاکم و والی فارس بوده است و در جلوی آن نیز مقبره های افراد زیر قرار دارد:

* حاج سید محمدعلی کازرونی شیرازی، از مجتهدان فارس

* شیخ محمد مهدی کجوری، از مجتهدان برجسته

* شیخ محمدحسن کجوری و سید محمدرضا مجدالعلما (دستغیب)

خطوط ثلث کتیبه ها در سراسر صحن شمالی و کتیبه نستعلیق تاریخ بنا، حاصل هنر خطاطِ به نام، شادروان امیرالکتاب ملک الکلامی کردستانی هستند. دیوارهای پیرامون محوطه شمالی با آجرنماها و طرح های شمسه گونه تزیین شده و غرفه هایی را با درهای چوبی و نقش گل های نیلوفر در خود جای داده اند.

بر روی دیوار جنوبی غزلی با مطلع زیر دیده می شود: 

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست         سخن شناس نه ای جان من خطا اینجاست

Ramin Shamsi

4- آرامگاه حافظ

مقبره حافظ در ارتفاع 1 متری از سطح زمین قرار گرفته و پیرامون آن پنج ردیف، پلکان مدور وجود دارد که دسترسی به آن را ممکن می کند. بر فراز مقبره حافظ گنبدی زیبا قرار دارد که نمای خارجی آن با ورق های مسی به صورت ترک ترکی و مانند کلاه قلندران و درویشان پوشیده شده و سقف آن کاشی های رنگی معرق دارد. آنچه که در نگاه اول به آرامگاه، توجه شما را به خود جلب می کند، رنگ سبز گنبد آن است. این رنگ سبز در نتیجه ترکیب مس با اکسیژن و آب ایجاد شده و جلوه خاصی به آرامگاه بخشیده است.

هشت ستون سنگی یکپارچه‌ به ارتفاع 5 متر که به شکل ستون های دوره کریمخان هستند، این گنبد را بر فراز آرامگاه سرپا نگه داشته اند.

دور تا دور زیر سقف، هشت بیت غزل بر روی سنگ های یکپارچه نقش بسته که به خط ثلث است و این گونه آغاز می شود: 

 

حجاب چهره جان می‌شود غبار تنم         خوشا دمی که از آن چهره پرده برفکنم

 

پیش از این گفتیم که سنگ روی مزار حافظ به دوران کریم خان زند تعلق دارد. ابعاد آن ۴۰ *۸۰*۲۶۶ سانتی متر است و غزل هایی از حافظ بر رویش به چشم می خورد که به شیوه نستعلیق توسط حاجی آقاسی بیک افشار آذربایجانی نگاشته شده است. در بالای این سنگ و در میان نقش ترنجی، این عبارت به چشم می خورد: " انت الباقی و كل شی هالك "

در سطر پایین تر، غزلی زیبا از حافظ در 12 سطر نگاشته شده است که با این بیت آغاز می شود:

 

مژده‌ وصل تو كو كز سر جان بر خیزم               طایر قدسم و از دام جهان برخیزم

 

در قاب دور سنگ نیز غزلی با مطلع (نخستین بیت) زیر دیده می شود:

 

ای دل غلام شاه جهان باش و شاه باش               پیوسته در حمایت لطف اله باش

 

با نگاهی به دو گوشه‌ بالای سنگ، متوجه این دو مصرع می شویم:

 

بر سر تربت ما چون گذری همت خواه              كه زیارتگه رندان جهان خواهد بود

 

و سپس در گوشه پایینی سنگ چشم مان به این دو مصرع می خورد:

 

چراغ اهل معنی خواجه حافظ                        بجو تاریخش از خاك مصلی

 

 نکته قابل توجه درباره این مصرع ها این است كه عبارت خاک مصلی به حساب حروف ابجد، تاریخ وفات حافظ را بیان می کند.

Moein Mosleh
Farzad Hadipoor
Amin Abedini
Mohsen Mohajerbatsami

5- محوطه غربی

در غرب محوطه شمالی و در پشت آرامگاه خاندان قوام السلطنه -که در ادامه در مورد آن صحبت خواهیم کرد- فضای سبزی وجود دارد که یک حوض کوچک و نسبتا عمیق در میان آن دیده می شود. امروزه این قسمت به کلاس‌های آموزشی مرکز حافظ شناسی اختصاص یافته است. بر دیوار این قسمت غزلی با مطلع زیر جلوه می کند:

 

بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است        بیار باده که بنیاد عمر بر باد است

 

آرامگاه ها و مقبره های متعددی در این قسمت قرار دارد که از جمله می توان به آرامگاه غلامحسین صاحب دیوانی (از سیاستمداران عصر پهلوی) اشاره کرد. مهم‌ترین مقبره این محوطه، مقبرة الشعراست که با دری آهنی به فضای بزرگ و چمن کاری شده منتهی می‌شود و آرامگاه های جمعی از شاعران، نویسندگان، عالمان، استادان دانشگاه و هنرمندان را در خود جای داده است که مشهورترین آنها عبارتند از:

* دکتر لطفعلی صورتگر، شاعر، ۱۳۴۸-۱۲۷۹ خورشیدی

* دکتر مهدی حمیدی شیرازی، شاعر و استاد دانشگاه، ۱۳۶۵-۱۲۹۳ خورشیدی

* رسول پرویزی، نویسنده و داستان‌نویس، 1356- 1298 خورشیدی

* استاد جواد مصلح، فیلسوف فرزانه، ۱۳۷۷ - ۱۲۹۸ خورشیدی

* محمد خلیل رجایی، استاد حکمت و ادب، وفات ۱۳۵۴ خورشیدی

* دکتر عبدالوهاب نورانی وصال، استاد دانشگاه، ۱۳۷۳- ۱۳۰۲ خورشیدی

* دکتر علی‌محمد مژده، استاد فرزانه‌ ادبیات دانشگاه، 1381 - 1299 خورشیدی

* استاد حمید دیرین، موسس و رییس انجمن خوشنویسان فارس، ۱۳۷۴- ۱۳۱۵  خورشیدی

* استاد نورالدین رضوی سروستانی، از بزرگان آواز و موسیقی اصیل ایرانی، ۱۳۷۹- ۱۳۱۴ خورشیدی

* آیت اله العظمی شیخ محمد باقر شهید رابع مجتهد اصطهباناتی، سرحلقه‌ آزادی خواهان فارس، 1286 - 1216 خورشیدی

* دکتر سید ابوطالب فنائی، نویسنده، مترجم و شاعر، ۱۳۸۱- ۱۳۲۸ خورشیدی

 متاسفانه تصویری از این قسمت در دست نیست. اگر عکسی از این بخش دارید آن را برای ما ارسال کنید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

Photo by : Omid Jafarnejad

6- محوطه شرقی

در شرق مجموعه و در سمت راست حیاط شمالی، دیواری با ۱۴ طاق نما وجود دارد که بر روی آن دو غزل با خط زیبای ثلث به چشم می خورد. یکی از آنها با مطلع زیر است:

 

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو                   یادم از کشته‌ خویش آمد و هنگام درو

 

و دیگری با مطلع:

 

عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت            که گناه دگری بر تو نخواهند نوشت

 

در پشت این دیوار بلند، آرامگاه‌های خصوصی خانواده فربد و آرامگاه معدل واقع شده است. این آرامگاه در سال ۱۳۸۶ با تلاش میراث فرهنگی و تخریب خانه ها و مقبره های اطراف این محدوده به شکل یک بخش جداگانه در آمد و با عنوان محوطه شرقی به مجموعه حافظیه اضافه شد و امروزه به عنوان محل دفتر انجمن دوستداران حافظ مورد استفاده قرار می گیرد.

Photo by : Ali Bahadori

7-  آرامگاه خاندان قوام

اتاق بزرگی در سمت چپ رواق بیست ستون قرار دارد که متعلق به آرامگاه قوام السلطنه است و 2 اتاق در کنار خود دارد. علاوه بر این شش اتاق دیگر نیز دیده می شود که سه تا به آرامگاه و سه تای دیگر به نقاشی، مینیاتوری، معرق سازی و میناسازی اختصاص داده شده است.

 متاسفانه تصویری از این قسمت در دست نیست. اگر عکسی از این بخش دارید آن را برای ما ارسال کنید تا با نام خودتان در کارناوال منتشر شود. عکس را در اینجا آپلود کنید

Photo by : Ali Bahadori

حافظیه | دنیایی از نمادها و نشانه ها

حافظیه به گونه ای ساخته شده که هر گوشه اش حرفی برای گفتن داشته باشد و دنیایی از نشانه ها را در خود جای دهد. با آمیخته شدن این مفاهیم بلندپایه در فرهنگ و عرفان ایرانی اسلامی، آرامگاه شخصیت می یابد و به نمونه کامل یک رندِ عارفِ حقیقت جوی ایرانی تبدیل می شود. این نمادها در هر لحظه پیش روی شما قرار دارند:

1- پیش از ورود به مجموعه، رویارویی با نماد اسارت

 قبل از اینکه وارد مجموعه حافظیه شویم با نخستین نماد آن برخورد می کنیم. آرامگاه حافظ در مقابل یکی از شلوغ ترین خیابان های شیراز قرار دارد و هنگامی که در خیابان هستید هیچ اثری از آرامگاه نمی بینید. این خیابان را می توان نماد اسارت در جهان صنعتی و مدرن دانست چرا که نمی توان از میان آن، آرامگاه حافظ را که از آن با عنوان نماد افکار و اندیشه های عرفانی یاد می شود، به تماشا نشست.

Photo by : Unknown

2- در محوطه جنوبی، نمادی از دنیای مادی

 وقتی که وارد مجموعه می شویم در محوطه جنوبی قرار می گیریم که به عنوان نماد دنیای مادی و ظواهر فریبنده آن در نظر گرفته می شود. سپس باید از پله ها بالا برویم تا وارد رواق بیست ستون یا تالار حافظیه شویم. از این محوطه، هرچه که به آرامگاه، نزدیک تر می شویم، گویی انسان از بند هواهای نفسانی آزاد می شود. می توان بالارفتن از ایوان را به منزله معراج عرفانی و سیر و سلوک در دنیای ملکوت دانست.

Photo by : Unknown

3- در تالار یا ایوان میانی، نشانی از عالم ملکوت

 ایوان، نشانه عالم ملکوت است چرا که در اینجا حجاب ها کنار زده می شوند و مقبره که نمادی از خورشید و حقیقت است، آشکار می شود. در این لحظه پایین آمدن از تالار حافظیه می تواند نماد تعظیم در برابر این خورشید درخشان باشد. این تالار دارای دو ردیف پلکان است که هریک از آنها 9 پله دارد و در ادبیات فارسی، ۹ عدد آسمان ها است و قداست دارد.

4- در محوطه شمالی

 بخش شمالی را نماد دنیای ملکوت می دانند. در این قسمت به آرامگاه می‌رسیم که نماد دست‌یابی به حقایق و رمز و رازهای دنیا است. این بخش ۸ درب ورودی و خروجی دارد و آرامگاه نیز از ۸ ستون سنگی تشکیل یافته‌ است. استفاده از عدد ۸ خیلی هم بی دلیل نیست و آن را نماد زمان حیات حافظ یعنی قرن هشتم و هشت درِ بهشت می دانند.

Mohsen Hayati
Mohamadsadegh Zarjooyan

5- آرامگاه، نماد خورشید

آرامگاه، به طور کلی نماد خورشید است؛ اما درون آن نمادهای دیگری نیز وجود دارند. نمای بیرونی گنبد آرامگاه، به شکل کلاه درویشان تُرک است و از آن با عنوان نماد آسمان یاد می شود. درون گنبد مجموعه ای از رنگ های عرفانی است که هر یک نماد خاصی هستند :

آبی فیروزه‌ای، نماد بهشت

سرخ ارغوانی، نماد شراب ازلی

سیاه و سفید، نماد شب و روز

 قهوه‌ای سوخته، نماد خاک

Photo by : Unknown
Ebrahim Motamed
Shayan es

راه دسترسی

آدرس: شمال شهر شیراز. حد فاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات

اگر می خواهید با وسایل نقلیه عمومی به حافظیه بروید می توانید از اتوبوس و مترو نیز استفاده کنید:

مترو و اتوبوس: با استفاده از مترو خودتان را به ایستگاه زندیه برسانید. سپس سوار اتوبوس های خط پایانه شهید دستغیب - بلوار نارنجستان شده و در ایستگاه حافظیه پیاده شوید.

اتوبوس: با استفاده از خطوط زیر خودتان را به ایستگاه حافظیه برسانید:

پایانه شهید دستغیب - بلوار نارنجستان

پایانه شهید دستغیب - پایانه نارنجستان

میدان گلستان - پایانه نمازی

و یا سوار اتوبوس های خطوط زیر شده و در ایستگاه چهارراه حافظیه پیاده شوید:

میدان کلبه - میدان ارم

پایانه ولیعصر - رکن آباد و زیبا شهر

اطلاعات بازدید

 تلفن:  2284552 071

ساعت بازدید: شش ماه اول از ساعت 8:30 تا 23:30  و شش ماه دوم سال 8:00 تا 22:30

هزینه بازدید: 5۰۰۰ تومان برای گردشگران داخلی و 5۰۰۰۰ تومان برای گردشگران خارجی

Photo by : Unknown

دیدنی های اطراف

باغ جهان نما در فاصله 950 متر پیاده روی

موزه هفت تنان در فاصله حدود 1 کیلومتری

پارک کوهپایه در فاصله حدود 900 متری

نظرات خارجی ها

تا به حال از خود پرسیده اید که گردشگران خارجی به هنگام بازدید از آثار ما چه حسی دارند و چگونه فکر می کنند؟ در اینجا می خواهیم نگاهی به سایت معتبر تریپ ادوایزر بیندازیم و ببینیم که خارجی ها چه نظری در مورد آرامگاه حافظ دارند.

گردشگر آلمانی | تاریخ بازدید اردیبهشت 98

اگر تنها یک دلیل برای بازدید از شیراز وجود داشته باشد...

اگر شما در شیراز هستید باید حتما سری به این مکان بزنید. به اینجا بیایید و از شب و رنگ و نور لذت ببرید. ببینید که ایرانیان چگونه آرامگاه شاعر مهم کشورشان را به فرزندان خود نشان می دهند. به نجواهای شان گوش کنید وقتی دیوان معروف این شاعر را می خوانند.

همچنین یک فروشگاه هدیه خوب در این مکان وجود دارد. اگر فقط برای یک روز در شیراز هستید، هر چیزی را که لازم دارید به خانه ببرید، در اینجا دریافت می کنید.

گردشگر بریتانیایی | تاریخ بازدید فروردین 98

آرامگاه حافظ

اینجا یک محل اجتماعی جالب است که مردم شب ها در آن با یکدیگر ملاقات می کنند و درباره کمک های حافظ به ادبیات فارسی حرف می زنند.

گردشگر سوئدی | تاریخ بازدید فروردین 98

گردش با تور

راهنمای تور، ما را به اینجا برد. این مکان برای ایرانیان اهمیت بسیار دارد چرا که حافظ شاعر ملی و جهانی آنهاست. مردم زیادی آنجا بودند.

گردشگر نیوزیلندی | تاریخ بازدید فروردین 98

عاشقش شدم!

راهنما، ما را به اینجا برد و تجربه بسیار ویژه ای برای من بود. او بعضی از ابیات حافظ را به من داد تا وقتی که به آرامگاه رسیدیم، با صدای بلند بخوانیم و باید اعتراف کنم که بسیار احساسی بود. باغچه ها و فضا کوچک است اما همه چیز عالی به نظر می رسد.

گردشگری از عمان | تاریخ بازدید دی 97

یک باید ببینیدِ همیشگی در شیراز

همیشه در سفر به شیراز از آرامگاه حافظ بازدید می کنم و هرگز خسته نمی شوم. گرچه این فقط یک آرامگاه است اما فضای بسیار خوبی دارد و همیشه نوای موسیقی سنتی ایرانی در آن به گوش می رسد و جوانان در حال قدم زدن در آن هستند.

Reza Ghaderi | IRNA
Reza Ghaderi | IRNA

ویدیویی زیبا از آرامگاه حافظ

 

طراح بنای حافظیه کیست؟

طراح بنای حافظیه شخصی فرانسوی به نام آندره گدار (André Godard) است که یکی از شرق شناسان بزرگ ِعلاقه مند به تاریخ و تمدن و هنر ایران به شمار می رود. وی زاده سال ۱۸۸۱ میلادی و درگذشته ۱۹۶۵ میلادی و از معماران و باستان‌شناسان بنام در جهان است.

او که تحصیلات خود را در دانشکده هنرهای زیبای پاریس به پایان رسانده بود، در سال ۱۳۰۷ خورشیدی به دعوت دولت وقت و به منظور ساماندهی اداره کل باستان‌شناسی، نگهداری و مرمت بناهای تاریخی، راهی ایران شد.

وی ۳۲ سال در ایران اقامت کرد و ضمن بازدید و تهیه فهرستی از آثار تاریخی ایران، دست به اقداماتی در جهت حفظ و نگهداری و مرمت این آثار زد. از جمله فعالیت های وی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مدیریت اداره کل عتیقات (باستان‌شناسی و موزه)

* فعالیت های پژوهشی و شناسایی و ثبت آثار فرهنگی ایران

* انتشار نشریه‌ باستان‌شناسی با همکاری همسرش یدا گدار و ماکسیم سیرو

* بنیان‌گذاری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

* ریاست و استادی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

به هنگام اشغال فرانسه توسط نازی ها در جریان جنگ جهانی دوم، نمایندگی کمیته ملی فرانسه در ایران را بر عهده وی گذاشتند و او نشریه‌‌ ای به نام فرانسه آزاد را در تهران منتشر کرد. او از سال ۱۹۳۶، عمرش را صرف معرفی آثار ایران کرد و به منظور شناساندن آنها به جهانیان، با همکاری همسرش بانو یدا گدار و عده‌ای از محققان و دانشمندان ایرانی به انتشار جزواتی سالانه به نام آثار ایران به زبان فرانسه مشغول شد. گدار موفق شد تا در هشت جزوه، اطلاعاتی دقیق و جزیی از هنر ایران و طرح و نقشه‌ بناها را ارایه دهد و به معرفی آنها بپردازد. بنای حافظیه یکی از کارهای بسیار زیبا و ماندگار وی به شمار می رود که طراحی و نظارت بر ساخت آن را بر عهده داشت. در طراحی این بنا معماری اصیل ایرانی حرف اول را می زند و ذوق و هنر استادکاران هنرمند چاشنی آن شده است.

علاوه بر بنای حافظیه، آندره گدار چند نمونه دیگر از بناهای ایرانی را نیز در کارنامه خود دارد:

* موزه ایران باستان در تهران

* مدرسه ایرانشهر در یزد

حافظیه در نگاه مردم

علاوه بر حافظ، عرفا و شعرای نامداری در این مکان به خاک سپرده شده اند که هر یک در نزد مردم از جایگاه خاصی بر خوردارند. بسیاری با آداب و رسومی خاص به این آرامگاه می روند. برخی با وضو وارد این فضا می شوند، برخی دیگر کفش های شان را در کنار مقبره از پای در می آورند و ...

 دیوان حافظ کتابی است که در خانه هر ایرانی پیدا می شود و در عید نوروز یا شب یلدا تفالی به آن می زنند. این نشانه ها و رعایت آداب حکایت از احترام و قدسی بودن مکان در نزد ایرانیان و جایگاه آن در فرهنگ ایرانی دارد.

Photo by : AminBerenjkar | Mehr

برنامه های فرهنگی حافظیه

آرامگاه حافظ به عنوان یک مکان فرهنگی شناخته می شود و میزبان برنامه های زیر است:

* شعرخوانی شاعران مشهور در ایام مختلف سال و به ویژه در روز بزرگداشت حافظ در ۲۰ مهر ماه

* کنسرت خوانندگان به ویژه موسیقی سنتی ایرانی و عرفانی

* کلاس های حافظ شناسی

* کلاس و کارگاه های ساخت ساز موسیقی سنتی

 * طرح سحرگاه با خواجه راز که بر اساس آن در طول ماه مبارک رمضان درب آرامگاه تا سحرگاه به روی دوستداران حافظ باز است.

Photo by : Unknown

توصیه های کارناوالی

در ورود به حافظیه، شان این مکان عرفانی را حفظ کنید.

تفال به حافظ را فراموش نکنید و از دیوان این شاعر غزلی بخوانید.

در سفر به شیراز طعم خوش غذاهای شیرازی را از دست ندهید. از طریق مطالب زیر می توانید با این تجربیات خوشمزه آشنا شوید.

از خرید در این دیار نیز غافل نشوید و سوغاتی های خوبی را برای عزیزان تان تهیه کنید.

Photo by : Omid Aghaei

 سخن آخر

هر چقدر هم که اهل شعر و ادب باشید و غزل های حافظ را بخوانید باز هم تفال به این دیوان در حافظیه حال و هوایی دیگر دارد. مگر چند شیراز داریم که با بوی بهار نارنج سرمست مان کند و با وجود تمام آثار کهنش همچنان تازه و دیدنی به نظر برسد؟ پس این بار که خواستید بار سفر ببندید جاذبه های این شهر و حافظیه را نیز در برنامه تان قرار دهید.

اگر ساکن شیراز هستید برای مان از حال و هوای شهرتان بگویید و اگر به این شهر سفر داشته اید، تجربیات خود را با دیگر دوستان تان در کارناوال به اشتراک بگذارید.

اگر حافظیه را از نزدیک دیده اید، ما را نیز در خاطرات تان سهیم کنید.

به ما و دوستان تان بگویید که چه جاذبه های دیگری را در این شهر می شناسید؟

منتظر دیدگاه های شما خوبان هستیم...

نتیجه نقد و بررسی کارناوال

4.8

بررسی شده توسط بهاره فلاح

ارزش معماری(خوب) 4
حال و هوای خوش(عالی) 5
دسترسی به وسایل حمل‌و‌نقل عمومی(عالی) 5
ارزش بازدید(عالی) 5

نقاط قوت

  • آرامگاه یکی از شاعران بزرگ ایران
  • طراحی و ساختار زیبا و منحصر به فرد
  • امکانات خوب برای گردشگران
  • فضایی آرامش بخش و جذاب

نقاط ضعف

  • کمبود برنامه های ویژه فرهنگی

نقد و بررسی کاربران

کلیه حقوق مادی و معنوی برای کارناوال محفوظ است. استفاده از مطالب و تصاویر سایت تنها در صورت پذیرش شرایط و ضوابط کارناوال امکان پذیر است.